Emgek küchlirini sirtlargha yötkesh yalghuz namratliqtin qutulushning "Altun achquchi" mu?

Muxbirimiz gülchéhre
2016-04-19
Share
ichkir-olkilerge-yotkiliwatqan-uygur-qizlar-305 Xitay ichki ölkilirige emgek küchi qilinip yötkiliwatqan Uyghur qizlar. 2010-Yil
RFA

Xoten wilayiti Uyghurlar eng zich olturaqlashqan shundaqla Uyghur aptonom rayonidiki namratliq eng éghir rayon. Xitay da'irilirining élan qilishiche, xoten wilayitide namratlar nopusi 700 mingdin artuq bolup, hökümet bu yilning axirighiche wilayet boyiche 244 namrat kentni "Bir a'ilige bir tedbir" siyasetlirini qollinip namratliqtin qutuldurmaqchi iken. Inkaslar we uchurlardin melum bolushiche "Yéza éshincha emgek küchlirini sirtlargha yötkesh" bolsa nöwette yenila bu namratliqtin qutuldurushtiki "Altun achquchluq tedbir" süpitide yolgha qoyulmaqta.

Chet'ellerdiki közetküchiler Uyghurlarni ishqa orunlashturush bahaniside sirtlargha yötkeshning emeliyette namratlarni yölesh namida xitayning Uyghur éligha qaratqan "Milletler ittipaqliqini ilgiri sürüsh", "Milletler ariliship yashashni ishqa ashurush" tek chong siyasetlirini ishqa ashurush üchün élip bériliwatqan tedbir ikenlikini otturigha qoymaqta.

Xoten wilayiti yéqinda "13-Besh yilliq" namratliq ötkilige hujum qilish pilani we nishani boyiche, wilayettiki 244 namrat kent we 133 ming 824 ahale bu yilning axirighiche namratliqtin qutuldurulidu dep bildürgen idi. Xoten wilayitining namratliq qutuldurush ötkilige hujum qilish pilan orunlashturmisi boyiche, xoten nahiyisi bu yil 1-pesilde 28 ming 641 adem (qétim) éshincha emgek küchini yötkep, bu yilliq wezipining 37.6% Ini orunlap, bulturning shu mezgildikidin 16.7% Ashurghan. Éshincha emgek küchliri xizmet guruppisining yardimide, wilayet ichide 19 ming 133 adem qétim emgek küchlirini yötkigen. Aptonom rayon ichide 4756 adem qétim, ichki ölkilerge 4752 adem qétim emgek küchlirini yötkigen.

Xoten wilayetlik mehkimining toridiki munasiwetlik xewerlerde, kentlerdiki yashlarni ishqa orunlashturup kirimini köpeytishni tézlitishning nöwettiki chong bir mesile ikenliki körsitilgen. Xewerdin melum bolushiche, kentte turuwatqan xizmet guruppisi, her qaysi kent partiye yachéykisining sékrétarliri yil axirighiche namratliqtin qutulush xizmitige mes'ul bolup "Bir a'ilige bir tedbir" boyiche yéza, kent kadirlirining her biri bir namrat a'ilining béyishigha kapaletlik qilishtek höddigerlik tüzümini ornatqan.

Xoten nahiyisidin ziyaritimizni qobul qilghan bir déhqan ayal, nöwette kentlerge chüshken kadirlarning asasen a'ililerdiki ishsiz yashlarni tizimlash ishlirini jiddiy élip bériwatqanliqini bildürdi.

2010-Yilidin buyan Uyghur aptonom rayonigha nishanliq yardem bériwatqan ölke, sheherlerning, xoten wilayitining her qaysi jaylirida ul eslihe, ékologiyilik qurulush, bayliqni échish, sana'etleshtürüsh we kesip tereqqiyati qatarliq nurghun sahelerge kirip, zawut, karxanilarning qurulushini zor ilgiri sürgenlikini teshwiq qiliniwatqan bir peytte, halbuki nöwette xotenning namrat nopusi yenila 700 mingdin ashidighan bolup, aptonom rayon boyiche namrat nopusning 27% ni igileydu, bu wilayette namratlarning peyda bolush nisbiti 40% ke yetken, ishqa orunlishish, terbiyilinish, sehiye qatarliq ziddiyetler gewdilik bolmaqta iken.
Da'iriler yene kan karxana, kespiy orun, shirketler kassirliq, boghaltirliq, mashinisazliq, aptomobil rémontchiliqi, kepsherlesh, kompyutér téxnikisi qatarliq jehetlerde emeliy iqtidari bar ixtisas igilirige bekrek éhtiyajliq ikenlikini bildürgen.

Hökümet xewerliride yene "Ixtisasliqlar qoshuni jehette, xoten yéza-bazar memuri xadimliqigha qobul qilishta alahide siyaset tüzüp, nuqtiliq halda shu jay nopustiki xadimlirigha yüzlinip, qobul qilish shertide kengchilik qilidu, shuning bilen bir waqitta, nahiye derijiliktin yuqiri organlardiki kespiy orunlarning bir türküm jiddiy éhtiyajliq kespiy aliy mektep oqughuchilirini qobul qilishini qollap, hemde xoten sana'et rayoni, iqtisadiy tereqqiyat rayoni bilen oxshash ixtisasliq xadimlar siyasitidin behrimen bolup, ixtisasliqlarni jelp qilip, ixtisasliqlarni ilip qalidu" dégenler körsitilgen idi.

Yéqinda xoten nahiyisidiki melum bir yézidin dem élishqa chiqqan bir kent kadirining sözlep bérishiche, gerche jaylargha échiliwatqan xitay qurulush shirket karxanilirining her qétimliq xadim teklip qilish yighinliri az bolmighan bolsimu, emma Uyghurlargha ish orni bilen teminligenler az uchraydiken, ish izdigüchiler sani köp bolsimu, adem ishletküchi orunlarning adem élish éhtiyaj, telipige mas kelmigenlikini bahane qiliwalghachqa, Uyghur yashlirining öz tewelikide ishqa orunlishish nisbiti bekla az bolmaqta. Mektep püttürüp kelgen aliy, ottura téxnikom oqughuchilirigha Uyghurlar achqan shirket karxanilardin xizmet pursiti yaritip bériliwatqan bolsimu, emma yerlik karxanilarning sani hem kölimi cheklik bolghachqa,barghanche éship bériwatqan ishsiz Uyghur yashlirining xizmetke orunlishish mesilisini yalghuz uninggha tayinipla hel qilish intayin tes, amalsiz qalghan yashlar xitay ichkiri ölkilirige bérishqa tewekkül qilishtin bashqa chare qalmighan.

Bu boway, ishsiz yashlarning nisbitining yildin-yilgha yuqiri bolushining sewebini chüshendürüp mundaq dédi "Hazir nopus köp, yer az, zawut, karxanilar déhqanchiliq yerlirini igiliwaldi, yashlargha téridighan yer azlimaqta, qilay dése ishmu yoq, ish nede bolsa shu yerge baridighan gep, bu yerde ish bermise, pul bolmisa, jan baqalmisa, ichkirige chiqmay bashqa néme amal....."

Amérikidiki siyasiy közetküchilerdin amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen ependining qarishiche, xitay da'iriliri 10 yildin artuq dawamlashturup yolgha qoyuwatqan Uyghur yashlirini "Yéza éshincha emgek küchlirini sirtlargha yötkep ishqa orunlashturush" namida öz makanidin til we medeniyet muhitidin ayrip, xitaygha tarqaqlashturush siyasiti bolsa uning naraziliqlargha seweb bolghan xata siyasitining biri. Gerche shyawgu'en weqesidek, 5-iyul weqesidek pewqul'adde zor weqeler bu siyasetning xataliqini ispatlap tursimu, hetta xitay bu siyasiti seweblik xelq'araliq kishilik hoquq organlarning tenqidlirige uchrap kelsimu, emma xitay hökümiti buni yenila her xil wasite hem namlarda dawamlashturmaqta.

Uning qarishiche,xitayning mezkur siyasitini nöwette xotendiki namrat Uyghurlarni namratliqtin qutuldurushning altun achquchluq tedbiri süpitide kücheytip dawam qilishi bolsa, yene shi jinpingning milletler ittipaqliqini ishqa ashurush we milletlerning ariliship yashishini ilgiri sürüsh istratégiyisi bilen birleshtürüshni meqset qilghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet