Ghulamidin paxta: "'azadliq radi'osi' ning Uyghurche anglitishi erkin dunyadin yangrighan tunji Uyghur awazi idi"

Muxbirimiz qutlan
2015-07-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Péshqedem Uyghur ziyaliysi ghulamidin paxta ependi(solda) dunya Uyghur qurultiyi yighinida. 2011-Yili may, washin'gton.
Péshqedem Uyghur ziyaliysi ghulamidin paxta ependi(solda) dunya Uyghur qurultiyi yighinida. 2011-Yili may, washin'gton.
RFA

2-Dunya urushi axirliship, amérika bashchiliqidiki gherb dunyasi bilen sabiq sowétlar ittipaqi bashchiliqidiki kommunizm lagéri otturisida soghuq munasiwetler urushi bashlan'ghan yillarda gherbte birinchi qétim Uyghur tilida radi'o anglitishqa purset tughulidu.

Erkin dunyadin anglitilghan Uyghurche radi'o awazi tunji qétim amérika radi'o shirkitining gérmaniyening myunxén shehiride tesis qilghan "Azadliq radi'osi" din yangraydu.

Bu tarixqa shahit bolghan ghulamidin paxta ependi aridin yérim esirdin köprek waqit ötken bügünki künde bu heqtiki eslimisini radi'omiz arqiliq anglarmenlerge teqdim qildi. U özining 1954-yilidiki gérmaniye sepiri we bu jeryandiki kechürmishlerning myunxéndiki "Azadliq radi'osi" da Uyghurche anglitishqa yol achqanliqini tekitleydu.

1954-Yili téxnik xadim süpitide "Azadliq radi'osi" da ishleshke bashlighan ghulamidin paxta ependi ikki yildin kéyin, yeni 1956-yilining bashlirida mezkur radi'oda Uyghurche anglitishning sinaq teriqiside bashlan'ghanliqini ilgiri süridu.

"Azadliq radi'osi" ning Uyghurche anglitishi deslepki ikki yil mabeynide "Türkistan bölümi-1" ning anglitish terkibide heptisige 5 minuttin 10 minutqiche ikki qétimdin anglitilidu. Aridin 2 yildin artuq waqit ötüp Uyghurche anglitish üchün shert-shara'it we adem küchi hazir bolghanda künde yérim sa'etke, kéyinche künde bir sa'etlik anglitishqa tereqqiy qilidu.

1950-Yillarning axirlirigha kelgende Uyghur tilidiki anglitish "Azadliq radi'osi" ning sabiq sowétlar ittipaqi tewesidiki herqaysi milletlerge qaratqan 16- tildiki anglitishi bolup qalidu.

Bu mezgillerde amérika radi'o shirkitining testiqlishi bilen türkiyede yashawatqan Uyghur serxilliridin sattar bulbul chopani, polat qadir turfani, kéyinche erkin aliptékin qatarliq kishiler arqa-arqidin myunxén'gha kélip "Azadliq radi'osi" ning Uyghurche anglitishi üchün küch qoshidu.

Gherbiy gérmaniyedin hawa dolqunlirigha qoyulghan "Azadliq radi'osi" ning Uyghurche awazi asasliqi sabiq sowétlar ittipaqining orta asiya jumhuriyetliride yashawatqan Uyghurlargha qaritilghan bolsimu, emma uning tarqilish da'irisi hetta xitay ishghaliyiti astidiki Uyghurlar wetinining hawa boshluqinimu qaplaydu.

Uyghurlar wetini "Medeniyet inqilabi" ning qara judunlirida éghir nepes éliwatqan 1960-we 1970-yillarda "Azadliq radi'osi" ning Uyghurche anglitishi öz xizmitini üzlüksiz dawamlashturidu. 1966-Yiligha kelgende ghulamidin paxta ependi xizmet munasiwiti bilen gérmaniyedin amérikigha yötkilidu.

U shundin bashlap "Azadliq radi'osi" ning birleshken döletler teshkilatida turushluq muxbiri salahiyiti bilen nyuyorktin myunxéndiki "Azadliq radi'osi" ning Uyghur we özbék tilliridiki anglitishigha xewerler yollaydu.

Toluq bet