Uyghur diyaridiki herbiy qomandan almashturush qarari diqqet qozghimaqta

Muxbirimiz eziz
2021-08-04
Share
Uyghur diyaridiki herbiy qomandan almashturush qarari diqqet qozghimaqta Ilgiri "Tibet herbiy rayoni" ning bash qomandani bolghan, général léyténant unwanidiki wang xeyjyang(solda) resmiy halda "Shinjang herbiy rayoni" ning bash qomandanliqigha teyinlen'gen. 2021-Yili iyul.
sina.cn

Nöwettiki amérika-xitay munasiwiti heqqide mutexessislerning ortaq pikiri birdek "1970-Yilidin buyanqi eng töwen sewiyege chüshüp qalghan" dep xulase chiqirishta ipadilinidu. Bolupmu xitayning iqtisadiy jehettiki yüksilishining mahiyette uning diplomatiye we herbiy sahediki "Urush börisi" tebi'itini ashkarilishigha seweb bolghan eng muhim amil ikenlikimu mutexessislerning diqqitidin chette qalghini yoq. Xitay hökümitining bu jehettiki qopal diplomatiye we ighwagerlikke tolghan herbiy kéngeymichiliki hazirqi Uyghur qirghinchiliqi mesilisining xelq'aralishishi bilen yughurulup, nöwette amérika hökümitining tashqi siyasitide xitayning "Istratégiyelik reqib" bolushi baydén hökümitiningmu yol xeritisidin orun aldi. Ikki terep munasiwiti ene shu teriqide yamanliship, bir qisim mutexessisler ikki dölet otturisidiki urushtin saqlinish qiyin, dewatqanda 3-awghust küni xitay hökümitining "Shinjang herbiy rayoni" nigha yéngidin bash qomandan teyinligenliki herqaysi axbarat wasitiliri arqiliq resmiy yosunda xewer qilindi.

Xitay hökümiti bashqurushidiki "Sina xewerliri" torining 4-awghusttiki xewiride bu ehwal tepsiliy xewer qilinidu. Uningda éytilishiche, 1963-yili tughulghan hemde général léyténant unwanidiki wang xeyjyang resmiy halda xitay merkiziy herbiy ishlar komitétining orunlashturushi boyiche "Shinjang herbiy rayoni" ning bash qomandanliqigha teyinlen'gen. Melum bolushiche wang xeyjyang 1980-yillardin tartipla xitay armiyeside wezipe ötigen bolup, ilgiri "Tibet herbiy rayoni" ning bash qomandani bolghan iken. Emma xewerde uning bu qétim bash qomandanliqqa teyinlinishtin ilgirila ürümchige yötkilip "Shinjang herbiy rayoni" ning mu'awin bash qomandani bolghanliqi éytilidu.

Uyghur diyaridiki herbiy qisimgha da'ir bu zor tengshesh heqqide söz bolghanda dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit "Bu bir qétimliq tasadipiy adem almashturush emes" dep qaraydu. Bolupmu rayonlar weziyiti dawalghushqa toluwatqan, siyasiy orunlashturushta zor özgirishler otturigha chiqiwatqan, xitay hökümitining herbiy jehettiki endishisi éshiwatqan, shuningdek xitay hökümitining herbiy kontrolluq arqiliq omumiy weziyetni öz tizginide tutup turush istiki küchiyiwatqanda körülgen bu qarar emeliyette shi jinpingning Uyghur diyaridin ayrilip qélish endishisinimu ipadileydiken. Chünki pütün xitay miqyasida herbiy orunlashturush arqiliq özining mustehkem kontrolluqini kapaletke ige qiliwatqan shi jinpingning Uyghur diyaridiki herbiy qisimlarning bash qomandani üchün özining eng ishenchlik we qabil généralliridin birini tallishi éniq iken. Téximu muhimi Uyghur diyari xitay hökümitining gherbke kéngiyishidiki muhim baza bolup, uning bu qeder muhim istratégiyelik qimmiti hergizmu u jaydin chiqiwatqan tebi'iy bayliqlardin kem emes iken. Téximu muhimi xitay hökümiti kelgüside duch kélidighan herbiy toqunush bir bolsa xitayning déngiz tewelikide, bir bolsa Uyghur diyarida barliqqa kélishi mumkin iken. Bundaq ehwalda xitay hökümitining "Shinjang herbiy rayoni" ning bash qomandanini almashturushi alahide muzakire qilishtin ötmey turup ishqa ashmaydiken.

Amérikadiki musteqil analizchi élshat hesenmu bu mesilige yéqindin diqqet qiliwatqan kishilerning biri. Uning qarishiche, shi jinping Uyghur diyaridiki irqiy qirghinchiliqni yuqiri pellige chiqiriwatqanda körülgen bu qétimliq herbiy qomandan almashturush mahiyette lagér siyasitining bash ijrachisi bolghan chén chu'en'goning téximu yüreklik we qattiq qolluq bilen ish körüshige ongayliq yaritish rolini oynaydiken. Yene kélip bu hal Uyghur diyaridiki siyasiy weziyetning yumshaydighanliqining emes, eksiche buningdin kéyin téximu qattiq bolghan kontrolluq tedbirlirining ijra qilinishidin bésharet béridiken. Chünki xelq'araning Uyghur qirghinchiliqi heqqidiki tenqidliri, yawropa we amérika hökümitining xitay hökümitige qarshi ijra qilinishqa bashlighan émbargo chariliri, yamini kelse dunyawi herbiy toqunushning tesiri dégenler birliship xitay hökümitini cheklimise xitay hökümiti hergizmu özlükidin bu qirghinchiliqni toxtitip qoymaydiken. Chünki bu hadise dunya tarixi yaki Uyghurlarning yéqinqi zaman tarixida bolsun herqachan mushu xil shekilde dawam qilghan iken.

Bu mesile heqqide söz bolghanda dilshat rishitmu mushundaq qarashta. Uning pikriche, xitay hökümiti Uyghur diyarining her jehettiki qimmitini nahayiti yaxshi bilgeniken, ular bu rayonning qoldin chiqip ketmesliki üchün qolidin kélidighan hemmila charini ishqa sélishtin qilche ikkilenmeydiken. Bu qétimqi herbiy sahede körülgen bu pewqul'adde ‍özgirishmu buning bir misali iken.

Melum bolushiche, nöwette amérika-xitay otturisidiki yiriklikning axirqi hésabta téximu éghir bolghan bir meydan siyasiy we herbiy toqunushqa aylinip kétish éhtimalliqining barliqi heqqide türlük pikirler otturigha chiqmaqta iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet