Közetküchiler : Uyghurlar asiyliq hangi aldida

Muxbirimiz gülchéhre
2017-05-22
Share
ikki-yuzlimichi-qesem-imza.jpg "Bölgünchilik" ke qarshi turush teshwiqat yighinida qesem qilish murasimi. 2017-Yili 21-may, ürümchi.
news.ts.cn

Yéqinqi mezgillerde "Ikkiyüzlimichi" lerni tépip chiqish, shexs we kolléktiplarning éniq pozitsiye bildürüsh pa'aliyiti dégendek heriketlirining yuqiri dolqun'gha chiqishi bilen, xitay hökümitining aptonom rayoni miqyasida dawam qiliwatqan idé'ologiye sahesidiki bölgünchilikke qarshi turush kürishi del özliri teshwiq qiliwatqandek "Idé'ologiye sahesidiki bölgünchilikke qarshi turush kürishi bir meydan is-tüteksiz jeng" ge aylanmaqta. Bu keskin we halqiliq mezgilide bir qisim Uyghurlar qattiq jazaliniwatqan bolsa, yene bir qisim aktiplar ashkara meydan'gha chiqqan, da'iriler bulardin paydilinip teshwiqatini kücheytip, buni jem'iyette omumiy keypiyatqa aylandurushqa tirishmaqta.

Aptonom rayondiki 100 teshwiqat bölüm bashliqining otturigha chiqip, birleshme imzaliq xet élan qilip éniq pozitsiye bildürüshimu buning bir parchisi elwette. Közetküchiler, gerche bu dolqun waqitliq, bu éqim cheklik bolsimu, xitayning Uyghurlarni bir millet süpitide öz millitige asiyliq we ikkiyüzlimichilik qilishqa qistawatqan bu krizis tesirining intayin selbiy we uzun muddetlik bolidighanliqidin endishe qilmaqta.

Xitayning Uyghur élidiki her sahedin idiyisi ishenchlik bolmighan Uyghur kadirlarni tazilash herikiti dawam qiliwatqan bir peytte, yene bir tereptin Uyghur kadirlarning atalmish "Üch xil küch" ke qarshi ipade bildürüsh, xitay kompartiyesige bolghan sadaqitini ipadilesh we özlirining "Ikkiyüzlimichi kadir" emeslikini ispatlash üchün türlük shekillerde qesem we wede bérish, "Ochuq xet" élan qilish yuqiri dolqunini hasil qilmaqta.

"Shinjang géziti" qatarliq xitayning Uyghur élidin tarqitidighan asasliq teshwiqat wasitiliride 2017-yil 5-ayning 21-küni Uyghur aptonom rayoni teshwiqat, idiye,medeniyet sépidikilerning kolléktip, éniq pozitsiye bildürüsh pa'aliyiti ötküzgenliki xewer qilindi.

Uningda "Idé'ologiye sahesidiki bölgünchilikke qarshi turush kürishi bir meydan is-tüteksiz jeng" dep körsitildi. Xewerde déyilishiche, bu hel qilghuch jeng peytide teshwiqat, idiye, medeniyet sépidikilerge wekil bolup : "Biz jengchi nami bilen bayraqni égiz kötürüp, sepning aldida turup, awan'gart bolimiz, kökrek kérip otturigha chiqip, istihkamgha hujum qilip, idé'ologiye saheside bayriqimiz roshen halda 'üch xil küch' ke qarshi bir meydan hel qilghuch jeng qilip, toluq ghelibe qilmighuche, jengni qet'iy toxtatmaymiz!" dep qesem bérishken. Arqidinla aptonom rayondiki 100 teshwiqat bölümi bashliqi ochuq xet élan qilip"Ijtima'iy muqimliq we ebediy eminlik üchün gheyret qilip, partiyining shinjangni idare qilish omumiy tedbirini tengritaghning jenubi we shimalida emeliyleshtürimiz!" dep qesem bergen. Teshwiqat sahesidiki yüz neper Uyghur emeldar atalmish "Üch xil küch" ke qarshi "Birleshme wediname" élan qilghan.

Xewerde déyilishiche, teshwiqat sahesidiki 100 neper Uyghur kadir "Birleshme wediname" ge imza qoyghandin bashqa, ularning ichidiki Uyghur aptonom rayonluq partkom teshwiqat bölümining mu'awin bashliqi ablimit ablet, shinjang ijtima'iy penler akadémiyisining partkom sékrétari ablet memet qatarliq 10 neper yuqiri derijilik Uyghur kadir ayrim-ayrim söz qilip ipade bildürgen.

Buning aldida "Shinjang géziti" uniwérsal xewiride, aptonom rayonluq partkomning sékrétari chén chüen'goning 5-ayning 18-küni "Uyghur qérindashlargha xitab" ni yazghan obulqasim mettursun bilen körüshkenlikini we uning "Partiye ezaliri we kadirlar yoldash obulqasim mettursunni ülge qilip, uning qet'iy siyasiy meydani, küchlük wetenperwerlik héssiyati, emeliy xizmet istili, semimiy milliy héssiyati, éniq heq-naheq ölchimi, chin xelq rishtini öginip, shinjangning ijtima'iy muqimliqi we ebediy eminlikining qudretlik birikme küchini yenimu uyushturushi kérek" dep körsetkenlikini xewer qilghan idi.

Xitay barliq taratqulirida, köpchilikning "Nöwette bes-beste: obulqasim mettursunni ülge qilip, partiyege sadiq bolush, wetenning birlikini qoghdash, milletler ittipaqliqini ilgiri sürüsh, bash nishanni emeliyleshtürüsh, junggoche sotsiyalistik shinjang qurushning nemunichiliridin bolush, "Üch xil küch" ke qarshi qet'iy küresh qilip, wetenning birliki we milletler ittipaqliqini qet'iy tewrenmey qoghdash, éniq pozitsiye bildürüsh dolquni kötürülgenlikini teshwiq qilmaqta. Teshwiqat yüzide we bu siyasiy dolqunda qismenlerning siyasiy sezgür weziyettiki ipadisini Uyghurlardiki omumiy keypiyat qilip körsitishke urunuwatqan bir peytte, chet'ellerdiki ijtima'iy taratqularda ikki kündin buyan "Ürümchidin kelgen xet: bir Uyghur proféssorning töwenamisi" témisida namsiz bir yazma kengri tarqaldi we zor ghulghula hasil qildi.

Inkaslarda, Uyghur diyaridiki Uyghur ziyaliylarning ortaq yürek sadasi déyiliwatqan mezkur yazmida, aliy mektep proféssorining "Ikkiyüzlimichiliki" ning étirapnamisini yézishqa mejbur boluwatqanliqi teswirlen'gen bolup, u, "Némishqa méni ikkiyüzlimichilik rohi dunyayimni qézip chiqip étirapname yézishqa mejburlaydu? yézip mektep rehberlikige tapshurmighanda "Proféssorluqumdin, ma'ashimdin mehrum qalimen. Kommunistik partiyidin qoghlap chiqirilimen. Hetta qolumgha koyza sélinip qarangghu kamérlargha solinishim mumkin. Yalghuz men emes, pütün a'ilem weyran bolidu. Késel azabi tartiwatqili 30 yilliq qedirdan ayalimni, jan-jiger balilirimni, omaq newrilirimni körelmeymen. Gundipaylarning aldida ittin xar bolimen" dégendek weziyitini körsitip ötken.

Bu kishi, bir qanun proféssori bolup, partiyining sizip bergen siziqidin chiqmay yashap, partiyige sadiq bolup kelgen kelgen bolsimu, Uyghurluqining özila "Ikkiyüzlimichi" qalpiqi kiyidighan'gha yétidighanliqini misal qilish bilen bille, doppa bayrimida oqughuchilirim "Mu'ellim, milliyche kiyim-kéchekler sizge bekla yarishidiken déyishti. Men hayajandin, men bir Uyghur. Uyghurluqum bilen pexirlinimen. Silermu pexirlininglar" dep salghini üchün mana emdi asanla "Ikkiyüzlimichi" bolup qalghanliqini yazghan.

Qelem igisi özini ikki yüzlimichi, asiymen, dégen, emma kimge asiyliq qildim dégen so'aligha özi jawaben "Ata-anamgha, öz xelqimge, öz millitimge, öz tariximgha, öz medeniyitimge asiyliq qilghan ikkiyüzlimichimen. Shundaq qilipmu partiyige yarimighan, atalmish ulugh xitay millitige yarinalmighan ikkiyüzlimichimen" dep yazidu.

Buning aldida, aptonom rayonluq partkom ma'arip xizmiti komitétining mu'awin shujisi, aptonom rayonluq ma'arip nazaritining naziri perhat ezim élan qilghan ochuq xétide "Ma'arip sistémisi bölgünchilikke, singip kirishke qarshi turidighan aldinqi sep baza, shinjangning ma'arip sistémisida yétilgen az sanliq millet kadiri bolush süpiti bilen,teshebbuskarliq bilen rol oynap, her millet oqughuchilar, bolupmu Uyghur oqughuchilargha bolghan idiyiwi terbiye we yétekchilik xizmitini jan-dil, mes'uliyetchanliq bilen yaxshi ishlep, siyasiy intizamgha qattiq ri'aye qilishning yaxshi ülgisi bolimen" dep wede bergendin sirt, ma'arip sistémisidiki Uyghur kadirlargha xitab qilip, "Ma'arip sistémisigha mökünüwalghan 'ikkiyüzlimichi' lerni qet'iy yoqitimen" dégen idi.

Bulardin, yéqinqi bu idé'ologiye sahesidiki Uyghurlarni nishan qilghan küreshte Uyghur kadir, oqutquchilargha dadil otturigha chiqip, éniq pozitsiye bildürüshning her qaysi mekteplerde yuqiri dolqun'gha chiqqanliqini körüwélish tes emes.

Uyghur diyaridiki bu bir meydan keskin siyasiy küreshte, belki Uyghur partiye ezaliri, kadirlar arisida bezilerning meyli qandaqla shara'itta bolmisun, ashkara meydan'gha chiqip her xil gherezde ijtima'iy muqimliq we ebediy eminlikte özining meydanini ipade qilishi we bu dolqunning barghanche yuqiri pellige chiqiwatqanliqi, chet'ellerdiki Uyghur ziyaliylarnimu ijtima'iy alaqe wasitiliride "Ikkiyüzlimichi" témisidiki esebiy bir siyasiy dolqunning Uyghur jem'iyitining saghlamliqigha, ewladlarning milliy xaraktérining yétilishige we kishilerning psixologiyisige mölcherligüsiz ziyan yetküzidighanliqi heqqide pikir yürgüzüshke mejburlimaqta.

Yawropagha chiqqinigha uzun bolmighan ma'aripchi kündüz'ay xanim, nöwette Uyghur rayonidiki atalmish idé'ologiye sahesidiki milliy bölgünchilikke qarshi küresh 2004-yilila ma'arip we ijtima'iy penler saheside bashlan'ghan bir siyasiy heriket bolsimu, hazir uning peqet Uyghurlarni nishan qilghan éniq bir küresh dolqunigha aylan'ghanliqini, hazirqi Uyghur ziyaliyliri duch kelgen weziyettin, özining bala waqitliridin bashlap qelbige qorqunchluq yaldamilarni qaldurghan medeniyet inqilabini eslitiwatqanliqini bildürdi we özining ürümchidin kelgen xetni oqughandin kéyin, "Bu xet Uyghur ziyaliylirimizning yürek sözlirini ipade qiliptu" dep oylighanliqini bildürüp, öziningmu Uyghur élide oqutquchiliq qiliwatqan mezgillerde shundaq iztirap chekkenlikini sözlep ötti.

Filologiye penliri boyiche yawropada tetqiqat bilen shughulliniwatqan bir neper doktor, öz nam sheripini ashkarilimasliq sherti bilen ziyaritimizni qobul qilip, nurghun ziyaliylar atalmish "Üch xil küch"ke, "Ikkiyüzlimichi" lerge qarshi jeng élan qilishqa mejbur bolghan bolsimu, nöwettiki del mushundaq keskin weziyettiki xata qilmishi yaki ipadilirining Uyghur millitige élip kélidighan zor ziyini we selbiy tesirlirining éghir bolidighanliqini agahlandurdi we Uyghur ziyaliylirining her jehettin yoqitishqa uchrawatqan bir milletning ziyaliysi bolushi süpiti bilen, milliy burch we jawabkarliq heqqide jiddiy oylinishini tewsiye qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.