Ilshat hesen: “Uyghurlarning ornidin des turup, sükütni buzidighan waqti keldi!”

Muxbirimiz méhriban
2018.04.12
ilshat-hesen-demokratchi-xitay-teshkilatliri-yighin.jpg Amérikidiki démokratchi xitay teshkilatlirining uyushturushi bilen échilghan muhakime yighinida teklip bilen qatnashqan élshat hesen ependining söz qilmaqta. 2017-Yili 30-séntebir.
Social Media

Yéqindin buyan xitay hökümitining Uyghurlargha qarita qattiq basturush heriketliri yenimu küchiyip barmaqta. Uyghurlarning türküm-türkümlep atalmish “Terbiyelesh merkezliri” ge qamilishi xelq'ara taratqularning diqqet nuqtisida turmaqta. Bolupmu muhajirettiki Uyghurlar we Uyghur teshkilatliri xitaygha qarshi naraziliq namayishliri élip bérish, bayanat élan qilish qatarliq her xil yollar arqiliq xelq'ara jem'iyetke xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan zulumlirini ashkarilashta aktip rol oynimaqta.

Chet'ellerdiki Uyghurlar arisida barghanche küchiyiwatqan xitaygha qarshi keypiyatqa qarita xitay da'irilirimu inkas qayturup, muhajirette yashawatqan Uyghurlargha bolghan teqib we tehditlerni téximu kücheytkenliki taratqularda köplep xewer qilinmaqta.

Igilinishiche, xitay da'iriliri chet'ellerde yashawatqan Uyghurlarni kontrol qilish üchün ularning yurtliridiki uruq-tughqanlirini qismaqqa élip we tutqun qilip, hetta ularni “Terbiyelesh merkezliri” solap, shu arqiliq chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we Uyghur jama'itining xitaygha qarshi pa'aliyetlirini tosmaqchi bolghan.

10-Aprél küni amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen ependining “Boshün tori” da élan qilin'ghan“Uyghurlar ornunglardin dest turunglar, zulumgha qarshi awazinglarni anglitinglar” serlewhilik maqaliside del yuqiriqi ehwallar otturigha qoyulghan.

Maqalida muhajirettiki Uyghurlarni xitay hökümitining bésim we tehditlirige bash egmeslikke, yurtlirida “Terbiyelesh merkezliri” namidiki jaza lagérlirigha solan'ghan uruq-tughqanlirining tizimlikini ashkarilashqa, xitayning zulumini delil-ispatlar bilen dunyagha anglitishqa chaqirghan.

Maqale aptori ilshat hesen ependi bügün radiyomiz ziyaritini qobul qilip, özining mezkur maqalini yézishigha seweb bolghan amillarni anglatti.

Ilshat hesen ependining qarishiche, nöwette xitay da'irilirining muhajirettiki Uyghurlargha qaratqan tehditni kücheytishidiki eng muhim seweblerning biri del chet'ellerdiki Uyghurlarning xitaygha qarshi naraziliq heriketlirini kontrol qilish, xelq'araning Uyghurlargha qarita hésdashliqni ajizlashturush shuningdek xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan siyasitige bolghan tenqidi pikirlerni suslashturushni meqset qilidiken.

Ilshat hesen ependi yene xitay da'irilirining bu xil tehditlirining Uyghur teshkilatliri we zor köp sandiki Uyghurlarning xitaygha qarshi naraziliq heriketlirini tosalmighanliqini, emma yene bir qisim Uyghurlarda Uyghur teshkilatlirining pa'aliyetlirige awaz qoshmasliq, Uyghur jama'itidin qéchish, hetta xitay da'irilirining ziyankeshlikige uchrawatqan uruq-tughqanlirining ehwalini ashkarilashtin qorqup sükütte turushtek weziyetni shekillendürgenlikini alahide tekitlidi. U, Uyghurlarni ornidin dest turushqa, dawamliq süküt qilmasliqqa we xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan zulumlirini dadilliq bilen anglitishqa chaqiriq qildi.

Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilatining xongkongdiki tetqiqatchisi maya wang xanimmu ziyaritimizni qobul qilip, nöwette Uyghur diyarida keng-kölemlik tutqun éghirlishiwatqan bir weziyette néme üchün bir qisim kishilerning uruq-tughqanlirining tutqun qilin'ghanliqini bilip turuqluqmu yene sükütte turuwatqanliqidin heyran ikenlikini bildürdi.

Maya wang xanim yene tutqundiki uruq-tughqanlirining ehwalini ashkarilashtin éhtiyat qiliwatqanlarning endishisini chüshinishke bolidighanliqini alahide eskertti.

Maya wang xanimning qarishiche, erkin we démokratik döletlerde yashap turuqluqmu tughqanlirining tutqundiki ehwalini dunyagha anglitishtin éhtiyat qilish psixikisi emeliyette bu xildiki kishilerning xitay hökümitidin qorqush tuyghusi we uruq-tughqanlirigha téximu köp xeter kélishidin ensiresh sewebidin bolghan iken. Emma u tutqundikilerning ehwalini heqiqiy isim-familisi bilen ashkarilashning paydiliq terepliri heqqide toxtilip ötti.

Uning qarishiche, eger tutqundiki kishilerning kimliki, tutqun qilinish sewebi we qeyerge qamalghanliqi qatarliq ehwallar heqqide éniq, ishenchlik melumatlar “Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilati” gha oxshash kishilik hoquq teshkilatliri we gherb démokratik döletliridiki erkin taratqulargha köplep ashkarilansa, bu xil pakitliq matériyallar dunyaning Uyghurlar heqqidiki chüshenchisini téximu ashuridiken. Bu arqiliq xitay hökümitining Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan basturush siyasiti heqqide pakitliq matériyallarni toplighili, xitay hökümitidin tutqundiki kishilerning ehwalini sürüshtürgili we xitay hökümitining xelq'ara qanun-nizamlargha xilap qilmishlirini ispatliq halda otturigha qoyghili bolidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.