Li wéydung: "Junggo ötken 10 yilda hökümetke qarshi 7 xil küchni terbiyilidi"

Muxbirimiz méhriban
2013-07-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay saqchiliri lichüen sheherlik hökümet qorusining derwazisini tosmaqta. 2011-Yili 9-iyun.
Xitay saqchiliri lichüen sheherlik hökümet qorusining derwazisini tosmaqta. 2011-Yili 9-iyun.
AFP


Xitayda chiqidighan "Junggodiki islahat" zhurnilining ilgiriki bashliqi li wéydung fransiye xelq'ara radi'osida mexsus söhbet élan qilip, xitay hökümitining ötken 10 yilda yürgüzgen siyasitining nöwette xitayda yüz bériwatqan qarshiliq heriketliri we bundin kéyin partlash éhtimali bolghan zor kölemlik ammiwi naraziliq heriketlirini keltürüp chiqiridighan asasiy amil ikenlikini ilgiri sürdi.

"Junggodiki islahat" zhurnilining sabiq bashliqi li wéydung ependi, fransiye xelq'ara radi'osining ziyaritini qobul qilghinida, xitay islahat élip barghan yéqinqi 30 - yildin buyanqi xitay weziyiti heqqide toxtilip, kéyinki 10 yilda xitay gerche iqtisadiy jehettin yükselgen bolsimu, emma siyasiy jehette islahat élip bérilmighanliqi üchün xitayda her xil ijtima'iy ziddiyetler barghanche kücheygen weziyet shekillen'genlikini otturigha qoydi.

Li wéydung ependi nöwette xitay hökümiti teshwiq qiliwatqan "Dölet sotsiyalizm yoli" dégen atalghugha tebir bérip, uni "Qizil jahan'girlik yoli" dep atighan. Li wéydung ependi nöwette xitayda dawamlishiwatqan bu xil déktatorluq dölet tüzümining xitayning bundin kéynki iqtisadiy tereqqiyatida éghir tosalghularni élip kélidighanliqini tekitlep, xitayda barghanche küchiyiwatqan ikki qutupqa bölinish yeni bayliq - kembeghellik perqini chongaytidighanliqini, hökümetning her xil qalaymiqanchilarning aldini élishta mesilini hel qilishning ornigha, yuqiri bésimliq siyaset yürgüzüshi eksiche ünüm bérip, axirqi hésabta zor ijtima'i naraziliq heriketlirining yüz bérishige seweb bolidighanliqini otturigha qoyghan.

Li wéydung mundaq deydu, "Junggo 10 yil ichide yéngidin 7 xil qarshiliq küchni barliqqa keltürdi, bular bundin ilgiri yoq bolup, bularning hemmisini hökümetning yuqiri bésimliq basturush siyasiti we kishilerning öz nazaziliqini ipadilishige yol qoymaydighan qattiq muqimliq tedbirliri keltürüp chiqardi."

Li wéydung ependi nöwette xitayda partlash xaraktérlik zor ijtima'i qarshiliq weqelirining yüz bérishide asasliq rol oynaydighan 7 xil kishiler topini körsetken.

Li wéydung ependining qarishiche, xitaydiki yéridin ayrilghan déhqanlar, herbiy septin chékindürülgen eskerler, diniy étiqad jehettin kemsitiliwatqan diniy zatlar, xitayning milliy siyasitidin narazi boluwatqan Uyghur, tibet qatarliq az sanliq milletler, bu yillarda élip bérilghan öy chéqish herikitide öyliridin ayrilip qélip erz qiliwatqanlar, aliy mektepni tügitip ishsiz qalghan stodéntlar, sözlesh erkinlikidin mehrüm qilin'ghan ziyaliylar qatarliq 7 xil kishiler xitay hökümitige qarshi naraziliqi eng küchlük kishiler topi bolup, ularni nöwette hem kelgüside yüz béridighan her xil qarshiliq heriketlirini barliqqa keltürgüchi asasliq kishiler topi déyishke bolidiken.

Li wéydung ependi yene bu 7 xil kishiler topi ichidiki yéridin ayrilghan déhqanlar heqqide toxtilip, "Xitay hökümitige qarshi naraziliqi küchlük bolghan birinchi xil kishiler topi tereqqiyat namida yerliri igiliwélin'ghan, öyliri tartiwélin'ghan, muqim kirim menbesi üzüwétilgen yeni 3 tin ayrilghan déhqanlar topi. 30 Milyondin 60 milyon'ghiche sanni igileydighan bu déhqanlar we ularning 2 - ewlad perzentliri sheherlerde eng töwen orunlarda ishlemchilik qilip jan béqiwatidu, mana bularni hökümetke qarshi naraziliqi eng küchlük qoshun déyishke bolidu" dégen bolsa, xitay hökümitining qattiq basturush siyasetliri, diniy jehettiki basturushqa uchrawatqan kishiler topi bolupmu, Uyghur, tibet qatarliq xitay bolmighan milletlerning xitay hökümitige bolghan eng shiddetlik qarshiliq herketlirining yüz bérishige seweb bolidighanliqini tekitlep, eger shi jingping bashchiliqidiki nöwettiki xitay hökümiti siyasi jehettin islahat élip bérip, hazirqi tüzülmini özgertmise, xitay hökümiti arzu qilghan eminlik ichidiki tereqqiyat nishanigha yételmeyla qalmastin, belki yuqiriqi 7 xil küchning naraziliq heriketliri netijiside bu hakimiyetning aghdurulush xewpige duch kélidighanliqini ilgiri sürgen.

Toluq bet