Профессор ма хәййүнниң мулаһизиси: «тәңритағда пәрваз қилған сумурғ» ниң чолта баянлири (3)

Мухбиримиз әзиз
2015-12-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай қораллиқ күчлири террорлуққа қарши туруш маневири өткүзүватқан көрүнүш. 2013-Йили 2-июл, қумул.
Хитай қораллиқ күчлири террорлуққа қарши туруш маневири өткүзүватқан көрүнүш. 2013-Йили 2-июл, қумул.
ImagineChina

«Сумурғ телевизийиси» ниң мухбирлири өзлириниң уйғурлар районидики диний етиқад, «диний әсәбийлик» вә униңға бағлинишлиқ дәп қариливатқан һәр түрлүк қаршилиқ һәрикәтлириниң сәвәблири һәққидики зиярити җәрянида һәр дәриҗилик секретарлардин он нәччә кишини зиярәт қилған. Шу қатарда уйғур аптоном районлуқ әдлийә назаритиниң назири җаң йүнни зиярәт қилғанда у мухбирларға йәрликтики уйғурлар арисида мәлум сандики әсәбий «унсурлар»ниң барлиқини тәкитләп, бу хилдики кишиләргә қәтий зәрбә бәрмәй болмайдиғанлиқини тилға алған. Шу қатарда наһийә дәриҗилик кадирлардин нәччә онлиған киши, җүмлидин қәшқәрниң муавин валиси, қошумчә қәшқәр конишәһәр наһийилик парткомниң секретари җу шөбиң «сумурғ телевизийиси» ниң мухбирлириға бирдәк уйғур районида изчил йолға қоюлуп келиватқан «қаттиқ зәрбә бериш» асасидики қаттиқ бесимлиқ сиясәтни сақлап қелишниң мислисиз зөрүрлүки вә униң һазирқи район вәзийитиниң тәқәззаси икәнликини инкас қилған. Уларниң қаришичә, «қаттиқ зәрбә бериш» арқилиқ йол ечиш һазирқи вақитта муқәррәр таллаш икән, «қаттиқ зәрбә бериш» болмиғанда мәйли әсәбийликни түгитиш болсун яки аммиви хизмәт болсун һечқайсисини оңушлуқ ишләш мумкин әмәс икән. Биз уйғурлар районидики хитай даирилириниң немә үчүн уйғурларниң иқтисадий турмушини яхшилаштәк әң әқәллий тәдбиргә баш қатурушниң орниға, изчил түрдә «қаттиқ җаза» шәклидики мушундақ усулға йепишивалидиғанлиқиниң сәвәбини сориғинимизда профессор ма хәййүн буниң рошән сиясий характергә игә икәнликини тәкитлиди.

Профессор ма хәййүн мундақ деди: «улар тилға алған ‹қаттиқ зәрбә бериш' ниң әмили әһвали сәл башқичә, йәни буниңда һә демәйла бир чоң мәсилини байқаш мумкин. Чүнки хитайда ‹қаттиқ зәрбә бериш' паалийити башланған дәсләпки йилларда җинайи ишларға, җүмлидин қатиллиқ, басқунчилиқ дегәндәк қилмишларға зәрбә беришни мәқсәт қилған. Әмма бу һәрикәт шинҗаңда тәдбиқланғанда болса тезла бир түрлүк сиясий һәрикәткә айлинип қалди. Йәни ‹қаттиқ зәрбә бериш'ниң обйекти асасән җинайи ишларға даир җинайәтләр әмәс, бәлки аталмиш ‹үч хил күчләр'ни тазилаш мәқсәт қилинди. Шуңа у шинҗаңда башланғандила җәмийәт тәртипини қоғдаш вә яхшилаш мәқсәт қилинған паалийәт болмиди, әксичә, бир түрлүк сиясий һәрикәт тәриқисидә һәрқайси җайларға кеңәйди. Шундақла уйғурларниң дини, тили вә мәдәнийитини һуҗум обйекти қилған. Шуңа бу хил ‹қаттиқ зәрбә бериш' йолға қоюлған дәсләпки вақитлардила чатақ чиқишқа башлиған. Чүнки, хитайниң башқа җайлиридики ‹қаттиқ зәрбә бериш' һәрикитидә асаслиқ қилип ноқул һалдики җинайи ишларға даир қилмишлар нишан болған болса, шинҗаңда бу һәрикәт сиясий характерни алған һалда башланған.

Уйғурлар дияридики йәрлик даириләрниң «қаттиқ зәрбә бериш» намида йолға қоюватқан қаттиқ қоллуқ сияситиниң маһийити һәққидә канададики уйғур зиялийлиридин ғулам яғма әпәнди өзиниң юқириқиға охшап кетидиған көз қаришини баян қилип, буниң уйғурлар диярида «йеңилиқ » әмәсликини, буниңда даириләр йәрлик хәлқиниң«йүрикини муҗушни асаслиқ мәқсәт қилғанлиқи»ни тилға алди.

«Сумурғ телевизийиси» ниң мухбирлири «қаттиқ зәрбә бериш» һәрикитиниң обйекти һәққидә уйғур аптоном районлуқ сиясий қанун комитетиниң мудири шйоң шуәнгони зиярәт қилғанда «диний әсәбийлик»ниң ипадилири қатарида әрләрниң сақал қоювелиши вә аялларниң һеҗаблиниши һәққидики мәсилиләрни тилға алған. Униң мухбирларға чүшәндүрүшичә, уйғур районидики һеҗаблиниш вә яш йигитләрниң сақал қоювелиши дәл «диний әсәбийлик»ниң тәсиридин келип чиққан ишлар икән. Йәнә бир тәрәптин, бу диний әсәбий күчләрниң «юмшақ» шәкилдә һөкүмәт билән қаршилишиватқанлиқиниң бир түрлүк ипадиси икән. Буниң арқисиға милләтләр ара зиддийәт пәйда қилиш, җәмийәттики инақлиққа вә муқимлиққа бузғунчилиқ қилиштәк сиясий муддиа йошурунған икән.

Кишиләрниң шәхсий паалийәт әркинлики даирисигә мәнсуп болған аялларниң һеҗаблиниши вә әрләрниң сақал қоюши қатарлиқ ишларға немә үчүн уйғур райони билән туңган мусулманлири бирқәдәр зор салмақни игиләйдиған ниңшя, гәнсу вә чиңхәй қатарлиқ җайларда охшаш болмиған сиясәтләрниң йолға қоюлидиғанлиқини сориғинимизда профессор ма хәййүн буниң сәвәбини бирнәччә нуқтидин чүшәндүрүшкә болидиғанлиқини баян қилди. У бу һәқтә мундақ дәйду:
«Буниңда мениңчә мундақ бирнәччә сәвәб болуши мумкин. Биринчидин, шинҗаң райони хитай тәвәсидики алаһидә бир район. Чүнки бу районда даириләр вә йәрлик әмәлдарлар қанунға вә җамаәт пикригә қарши халиғинини қилалайду. Әгәр улар шинҗаңда қилған бу хил ишларни хитайниң башқа һәрқандақ бир өлкисидә қилса мәйли қанун болсун яки җамаәт болсун буниңға йол қоймайду. Шуңа даириләрму бундақ ишларни башқа җайларда қилалмайду. Иккинчидин, шинҗаңда бу хилдики сиясәтниң йолға қоюлушида ирқий мәсилиләр мәвҗут. Чүнки ирқий җәһәттин қарайдиған болсақ шинҗаңдики уйғурлар вә оттура асиядики башқа милләтләрниң сақал бурути наһайити қоюқ келидиғанлиқини байқаймиз. Шундақ әмәсму? шуңа хитайниң ғәрбий шималидики мусулманларниң сақал бурутлуқ болуши хитайлардики әрләр коса болуштәк әһвал билән рошән селиштурма һасил қилиду. Шуңа сақал бурут қоюш уйғур мусулманлири үчүн бәкму нормал болған бир һадисә. Мушу сәвәбтин бу ирқий һадисә асанла уйғурларниң диний етиқади билән бағлинип қалған. Шинҗаң хитайдики «террорлуққа қарши алдинқи сәп» дәп қариливатқан әһвалда йәрлик даириләр немә десә шу раст болуп қеливатиду. Шуниң билән биргә улар ирқий алаһидилик вә диний алаһидилик саһәсигә мәнсуп болған нурғунлиған нормал һадисиләрни зәрбә беришниң нишани қиливеливатиду. Шуңа мәлум нуқтидин алғанда буни шинҗаңдики аталмиш «террорлуққа қарши туруш» намидики паалийәттә бәзи қариғуларчә башланған һәрикәтләрниң оттуриға чиққанлиқиниң инкаси дейишкә болиду.»

Бу һәқтики мәсилиләр һәққидә сориған соалимизға қарита ғулам яғма әпәнди буниң уйғурлардики әнәниви адәт вә диний етиқад бойичә давам қилип келиватқан мәсилиләр икәнликини, йәрликтики даириләрниң буни чәклигәнсери униң техиму әвҗ елип кетиватқанлиқини тилға алди.

«Сумурғ телевизийиси» ниң мухбирлири 2015-йилиниң бешида үрүмчидә йолға қоюлған «аммиви сорунларда чүмбәл артишни мәни қилиш» һәққидики қанун-низамларниң башқа җайларға кеңәйтилиш еһтималлиқи һәққидә сориғанда уйғур аптоном районлуқ сиясий-қанун комитетиниң мудири шйоң шуәнго буни инкар қилмиған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт