“Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” ning ijra qilinishi némishqa xitayni shunche bi'aram qilidu?

Muxbirimizméhriban
2022.06.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
“Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” ning ijra qilinishi némishqa xitayni shunche bi'aram qilidu? Kirishtürme söret: prézidént baydin Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni ijra qilishiqa bashlaydu
RFA/ Sintash

Uyghur aptonom rayonluq da'irilermu 24- iyun küni mexsus axbarat élan qilish yighini échip, amérikagha qarghi naraziliqini bildürgen. 

Uyghur aptonom rayonluq hökümetning bayanatchisi shü guyshyang, amérikaning bu qanunni ijra qilishtiki meqsiti “Shinjangda ishsizliq peyda qilip, shinjangning muqimliqigha buzghunchiliq qilishtur,” dep eyibligen. 

U yene mundaq dégen: “Bu amérikaning kishilik hoquqni süy'istémal qilip, xitayni chekleshke we bésishqa urunushining bir ipadisidur. Amérikaning bu herikitining qanuniy asasi yoq, ré'alliq bilen mas kelmeydu, eqilgimu sighmaydu, shundaqla amérikaning özigimu paydisiz. Amérikaning heqiqiy muddi'asi mejburiy ishsizliq peyda qilip, shinjangni muqimsizlashturush, xitayning ichkiy ishlirigha qopalliq bilen arilishish. Bu xitayning tereqqiyatini chekleydighan gheyriy-normal xahish.”  

Xitay hökümiti néme üchün mezkur qanunning ijra qilinishidin shunche bi'aram bolidu?  

Amérikadiki iqtisad penliri mutexessisi doktor qeyser mijit ependi bu heqte nahayiti obrazliq qilip: “<Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni> chishi bar hem chishliyeleydighan qanun” dep teriplidi. 

Amérikadiki munasiwetlik hökümet emeldarliri amérikada bundaq bir qanunning chiqishidiki sewep heqqide toxtalghinida, buninggha Uyghurlar uchrawatqan “Irqiy qirghinchiliq” weziyitining sewep bolghanliqini tekitligen idi.  

Qeyser mijit ependi, amérika hökümiti mezkur qanunni chiqirishta milyonlighan Uyghurning “Qayta terbiyilesh” namida lagérlargha qamilishi, Uyghur tutqunlarning lagér ichi we sirtidiki zawut-fabrikilarda heqsiz yaki erzan bahaliq emgek küchige aylandurulup, mejburiy ishlitishidek “Insaniyetke qarshi jinayet” ni chekleshni meqset qilghanliqini tekitlidi. 

Mutexessislerning qarshishiche, xitay hökümitining bu xildiki mexsus  naraziliq bayanatlirini élan qilishi, bu qanunning xitayning iqtisadigha biwaste talapet élip kélidighanliqi sewebidin bolghaniken. 

Qeyser ependining bildürüshiche, bu qanunning yolgha qoyulushi yene bir tereptin mejburiy emgek mehsulatliridin menpe'et élip kéliwatqan, shundaqla  Uyghurlar uchrawatqan “Irqiy qirghinchiliq” qa süküt qiliwatqan dölet we xelq'araliq shirketlerni xitayning bu jinayi qilmishlirigha qarshi tedbir qollinishqa mejbur qilalaydiken. 

Amérikadiki Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchisi jewher ilham yéqinda “Tomson ruytrés fondi” torida “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” heqqide mexsus maqale élan qilghan. U maqaliside

“<Uyghur mejburiy emgigini cheklesh  qanuni>, Uyghur xelqi we bashqa türkiy xelqlerning heq-hoquqlirini qoghdash yolida bésilghan muhim bir tarixi qedem” dep yazghan. U maqaliside yene bashqa döletlerningmu mezkur qanundin ilhamlinip, xitayni chekleydighan qanun chiqirishini ümid qilghan.  

Jewher ilham 29-iyun küni radiyomiz ziyaritini qobul qilip,  maqaliside otturigha qoyulghan qarashlirini Uyghurche sherhiylep ötti.  

Jewher yene bu qanuning amérikada yolgha qoyulushining özi we Uyghurlarning uzundin buyanqi arzusi ikenlikini, téximu köp dölet we shirketlerning xitaygha qarshi tedbir qollinishi zörürlikini bildürdi.  

U mundaq dédi: “Xudagha shükri, men yashawatqan bu dölette, yeni amérikada, xitaydiki mejburiy emgekni chekleydighan bir qanun meydan'gha keldi. Shundaqtimu biz yenila dunyadiki téximu köp döletlerning Uyghur mejburiy emgikidin kélidighan menpe'ettin waz kéchishini telep qilimiz. Her bir shirket bu qilmishning aqiwitini obdan oylishi, xitay mallirini teminlesh zenjiridin chiqirip tashlishi kérek!”

Jewher ilham yene “Uyghur mejburi emgigining aldini élish qanuni” ning ijra qilinishqa bashlighandin kéyin, xitayda Uyghur mejburiy emgiki bedilige ishlen'gen mehsulatlarning amérika bazirigha kirishi cheklimige uchrashqa bashlighanliqi, xitay mallirining xelq'arada sétilish yoli'ining étilip qalghanliqi, shu sewebtin xitayning qattiq bi'aram bolushqa bashlighanliqini tekitlep ötti.  

Iqtisad ilmi mutexessisi qeyser mijit ependining tekitlishiche,  “Uyghur mejburi emgigining aldini élish qanuni” gha oxshash bir qatar qanun we tedbirler amérikadin bashqa yene yawropa ittipaqi, awstraliye, yaponiye qatarliq téximu köp dölet we rayonlarda yolgha qoyulushi kérek iken. Shundaq bolghandila xitayning mejburiy emgekke baghlan'ghan shirketliri we karxaniliri ejellik zerbige uchraydiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet