Muhajirettiki Uyghurlarda psixik mesililer we tedbir

Ixtiyariy muxbirimiz abduweli ayup
2017-12-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Awstraliyediki Uyghur ana til mektipining usulchiliri.
Awstraliyediki Uyghur ana til mektipining usulchiliri.
RFA/Abduweli Ayup

Igilishimizche, muhajirettiki Uyghurlarda körülüwatqan psixik mesililer Uyghur élidiki zulumning küchiyishi seweblik barghanche gewdilenmekte iken. Bularning ichide chüshkünlük, qorqunch, yalghuzluq, endishe, jiddiylishish, tit-tit bolush, gumanxorluq qatarliqlar köp körülmekte iken.

Bu mesilige qarita Uyghur ziyaliylar we ölimalar ijtima'iy taratqularda jiddiy heriketke ötken. Ölimalar "Qur'an" ögetken telimatlar boyiche tebligh qilishni bashlighan. Ziyalilarmu psixologiye ilmi boyiche torda dersxana échip, wats'ap toplirini qurup musapirchiliqtiki dertlerge melhem izdeshke bashlighan.

Amérikada yashaydighan doxtur memet'imin ependi gerche mexsus psixik doxtur bolmisimu, köz aldidiki jiddiy éhtiyaj seweblik psixologiye heqqide izden'gen we ögen'genlirini özining torxatiriside, wats'ap toplirida psixik meslihet sorighanlar we keng jama'et bilen ortaqlishishqa bashlighan. 

Doktor memet'imin ependining Uyghurlarda körülüwatqan psixik mesililer heqqide pikir bayan qilishiche, chet'ellerdiki Uyghurlarda körülüwatqan psixik mesililerge asasen ata-anisi bilen körüshelmeslik, ularning qamaqtiki teqdiridin ensiresh, terbiyilesh namidiki yighiwélishlarning mudditi bolmasliqi sewebidin tit-tit bolush qatarliqlar seweb bolghan iken.

Muhajirettiki Uyghurlarda körülüwatqan psixik mesililer heqqide kanadada yashaydighan siyasiy pa'aliyetchi ruqiye turdush xanimni ziyaret qilghinimizda u perqliq qarashlarni otturigha qoydi. Uningche muhajirettikilerning psixik mesilisini peqet Uyghur élida kücheygen zulumghila baghlash yéterlik emes iken. U bundaq psixik mesililerning bir qismini muhajir Uyghurlar özi bilen bille élip kelgen dep qaraydiken.

Ruqiye turdush xanim hazir köchmenler we siyasiy panahliq tiligüchilerde köp uchraydighan psixik mesililerge meslihet bérish, dawalash ishlirida yardemchi bolup ishlewatqan iken. U özi körüp turuwatqan psixik dawalash usullirining beziliri emeliyette Uyghurlarda mewjut ikenlikini otturigha qoydi. 

Ruqiye turdush xanimning közitishiche, muhajirette yashawatqan Uyghurlarda psixik mesililerge yoluqqanlar özi körgen bashqa millet bimarliridek köp we éghir emes iken. U buni Uyghurlardiki meshrep en'enisi, naxsha usul medeniyiti we jama'etchilik éngi bilen munasiwetlik dep qaraydiken. 

Kanadada yashaydighan siyasiy pa'aliyetchi memet toxti ependi xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan rehimsiz zulumlirini meniwi tajawuz dep qaraydiken. Uningche, bu xil qattiq basturush siyasiti Uyghurlarning rohini qul qilish, jasaritini öltürüsh, ümidini öchürüp qayta bash kötürelmes qiliwétish üchün iken. 

Ruqiye turdush xanim Uyghurlar meyli muhajirette giriptar bolghan psixik mesile bolsun yaki Uyghur élidin élip kelgen rohi saqsizliq bolsun tedrijiy saqiyip kétidighanliqigha ümidwar iken. U özi ish ornida da'im qollinidighan dawalash usullirini tonushturup ötti. 

Muhajirettiki Uyghurlarning rohi saghlamliqigha köngül bölüwatqan ilim ehlilirining qarishiche, Uyghurlardiki allaning yardimige bolghan sheksiz étiqad, jushqun naxsha-usullar, qizghin meshrep we küchlük qérindashliq rishtisi rohi saghlamliqning asasi iken. Ularche, psixik saghlamliqta mesile körülgende mutexessislerdin meslihet élishqa jür'et qilsa, dawalinishqa ehmiyet berse her qandaq psixik bésimlarni yéngip kétish mumkin iken.

Toluq bet