Әлламә муһәммәд иқбал вә униң ислам дунясиға көрсәткән тәсири

Ихтиярий мухбиримиз қутлан
2013-08-27
Share
muhemmed-iqbal-pakistan-305.png Муһәммәд иқбал
Wikipedia/Public Domain

Әлламә муһәммәд иқбал йеқинқи заман ислам дунясидики мәшһур мутәппәккур, тонулған шаир шундақла пакистан ислам җумһурийитиниң мәнивий қурғучиси.

У өзиниң мол мәзмунлуқ шеирлири, ислам роһини чүшиниш вә мусулманлар җәмийитини ислаһ қилиш һәққидики тәшәббуслири шундақла ислам пәлсәписи вә иҗтимаий темидики әсәрлири билән җәнубий асия иккинчи қуруқлуқидики мусулманларниң миллий азадлиқ күрәшлиригә мәнивий йолбашчи болупла қалмастин, бәлки йәнә пүткүл шәрқ ислам дунясиниң қайта ойғинишиғиму зор тәсирләрни көрсәткән.

Муһәммәд иқбал 1877 - йили әнгилийәгә қарам һиндистанниң пәнҗаб өлкиси (һазирқи пакистанниң пәнҗаб өлкиси) гә қарашлиқ сиялкут шәһиридә туғулған. Кичикидинла дадисиниң "қуранни яхши чүшинәй десәң, худди саңа назил қилиниватқан кәйпиятта оқу!" дегән сөзиниң тәсири бойичә пүтүн иштияқи билән қуран кәримни өгәнгән. Андин ислам әдәбияти бойичә илим тәһсил қилған. Алий маарипни тамамлиғандин кейин пәнҗабтики шәрқ тиллири факултетида оқутқучилиқ қилған. Кейинчә әнгилийәгә берип камбириҗ университетида оқуған. 1905 - Йили пәлсәпә вә иқтисад илмий бойичә доктурлуқ илмий унваниға еришкән, андин лондон университетида әрәб тили вә әдәбияти бойичә оқутқучилиқ қилған. Шундин кейин германийәгә йөткилип мюнхен университетида пәлсәпә пәнлири бойичә иккинчи докторлуқ илмий унваниға еришкән. У шу йилларда өзиниң шеирий иҗадийити һәмдә ислам пәлсәписи саһәсидики әсәрлири билән ғәрб әллиригиму тонулған.

Муһәммәд иқбал 1908 - йили илим саһәсидики зор шан - шәрәпләр билән һиндистанға қайтип кәлгән. Бу дәл османли султанлиқи заваллиққа йүз тутуп ислам хәлпилики йиқилиш алдида турған, пүткүл шәрқ мусулман әллири ғәрбниң мустәмликиси астиға чүшүп қалған шундақла ислам дунясида мәнивий чүшкүнлүк һөкүм сүрүватқан йиллар иди.

Еғир мәсулийәтни земмисигә елип мустәмликә астида туруватқан вәтинигә қайтқан иқбал бир тәрәптин қәләм күриши елип берип мусулманларни ойғинишқа чақирса, йәнә бир тәрәптин миллий азадлиқ үчүн мәйданға чүшүп актиплиқ билән сиясий паалийәтләргә иштирак қилиду. Шу йилларда униң "мәңгүнамә", "шәрқниң қозғилиши", "нәҗәм зәбури", "исламда диний тәпәккуриниң қайтидин шәкиллиниши", "өзлүкниң сири" қатарлиқ бир йүрүш надир әсәрлири арқа - арқидин йоруқлуққа чиқип пүткүл ислам дунясида ғулғула қозғайду. Униң әсәрлиридә мусулманлар дунясидики мәвҗут реаллиқ һәқиқий рәвиштә оператсийә қилинип, мусулманлардики шәкилвазлиқ вә ислам роһидин йирақлишип кетиштәк бир қатар мәсилиләр нуқтилиқ муһакимә қилиниду. У қуран кәримни түп пиринсип қилған һалда мусулманлар дунясида һәқиқий мәнидики иҗтимаий ислаһатни қанатяйдурмай туруп, мусулманларниң мәнивий ойғинишқа еришишиниң мумкин әмәсликини, ғәрб мустәмликичилириниң асаритидин қутулушиниң техиму қийин икәнликини алаһидә тәкитләйду.

Муһәммәд иқбалниң бир йүрүш пикир тәлқинлири шундақла иҗтимаий ислаһат тәшәббуслири әйни заманда нил дәрясидин таки қәшқәр тупрақлириғичә болған мусулманлар дунясиниң ойғинишиға чоңқур тәсирләрни көрситиду. Гәрчә у 1938 - йили, йәни һиндистан йерим арили әнгилийә мустәмликисидин азад болуштин 9 йил илгири бу дуня билән видалашқан болсиму, лекин өзиниң дәвр бөлгүч әсәрлири вә идийә байлиқи билән "пакистан ислам җумһурийитиниң мәнивий қурғучиси" болуп қалди.

Азадҗан буғра пакистан вә башқа ислам әллиридә илим тәһсил қилиш җәрянида әлламә муһәммәд иқбалниң әсәрлири билән йеқиндин тонушқан шундақла қетирқинип өгәнгән билим адәмлириниң биридур. Биз азадҗан буғра билән муһәммәд иқбал вә униң әсәрлири һәққидә сөһбәт елип бардуқ.

Тәпсилатини аваз улиништин аңлиғайсиз.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт