“Qizil impiriyening chüshi” emelge ashamdu?

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2013.07.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
shanghai-port-305.png Shangxeydiki bir port éghizi
Photo: RFA

Xitayda shi jinpingning “Junggo arzusi” yaki “Junggo chüshi”ge yétish dolquni ewj almaqta. Gherbte bolsa, xitay re'isining uxlimay chüsh körüwatqanliqi otturigha qoyulmaqta. Analizchilar xitay re'isining bu chaqiriqini “Qizil impiriyining chüshi” dep atighan bolup, xitayda bu chüshning ré'alliqqa aylinishigha tosalghu bolidighan amillarning yétip ashqudek köplikini tekitleshmekte.

Fransiye awazining 17 - iyuldiki “Xitayning banka sahesi krizisqa yüzlenmekte” namliq xawiride körsitilishiche, xitayda öy - mülük sodisi barghansiri zawal tépiwatqan bolup, yéza igilik bankisi, soda - sana'et bankisi, qurulush bankisi we junggo bankisidin ibaret döletning töt chong bankisining tijariti arqigha desseshke bashlighan. Siyasiy analizchi rafa'élning “Junggo chüshi bir quruq xiyalgha aylinip qalamdu - qandaq?” namliq maqaliside, xitaydiki banka sahesining zawalliqqa yüz tutushi “Xitayda éghir iqtisadiy krizis üchün bérilgen signal” déyilgen. Analizchi mertine oranjining “Xitay bankilirining chong wehimisi” namliq maqalisidimu, xitaydiki öy - mülük sodisining barghanséri sugha chilishishi tüpeyli, xitay bankilirining halaketke yüzliniwatqanliqi tekitlen'gen.

Gérmaniye dolqunlirining 15 - iyuldiki “Junggo iqtisadi sekkizge kapaletlik qilalmidi” namliq xewiride otturigha qoyulushiche, xitayning bu yilqi iqtisadiy tereqqiyat sür'iti ötken yilgha sélishturghanda yene arqigha dessigen bolup, 2012 - yilidiki 7.8% Tin bu yil ikkinchi pesilde 7.5% Ke chüshüp qalghan. Shundaq bolushigha qarimay, xitay re'isi shi jinping meyli merkezde bolsun, meyli töwen'ge chüshkende bolsun, he dep “Junggo chüshi”ni bazargha salmaqta. Xitay ziyaliysi li wéydung 13 - iyul küni fransiye awazining ziyaritini qobul qilghanda, shi jinpingning “Junggo chüshi”ni “Qizil impiriyining chüshi” dep atighan bolup, uning qarishiche, li kéchyang bar küchi bilen iqtisadiy islahatni kücheytishni teshebbus qilmaqta. Shi jinping bolsa döletchilik bilen milletchilikni birleshtürüp bazargha sélip, kelgüsi 10 yilghiche jem'iyet muqimliqigha toluq kapaletlik qilish, xitay kompartiyisining hökümranliqini qet'iy mustehkemleshke urunmaqta. Uning basqan yoli 30 - yillardiki gérmaniye we yaponiyining bash kötürüshige oxshash bolup, dölet sotsiyalizm yoli, yeni qizil impiriye yolida yürmekte.

Analizchilarning qarishiche, shi jinpingning qizil impiriye yolida mangalishi mumkin emes. Buning adettiki sewebi, xitayda tashqi priwot aziyip, emgek tennerqi töwen bolushtek weziyetke xatime bérilmekte. Tereqqiy qiliwatqan bashqa döletlerdiki erzan emgek küchliri xitaygha xirs qilmaqta. Mesilen, hindistan, hindonéziye, tayland, braziliye qatarliqlar. Uning üstige, xitayda töwen qatlamda ya kisellik sughurtisi, ya parawanliq sughurtisi, ya öyi, ya ma'ashi, yaki kelgüsige kapaletlik qilidighan héchqandaq nersisi bolmighan 7 - 8 yüz milyon namrat bar. Pul hoquqdarlarning qoligha merkezleshken, pul tapidighan karxanilarning hemmisi hoquqdarlar jemetining qolida. Töwen qatlamdikilerning hajitini qandurush üchün, arqigha chékinishke toghra kélidu, darametni teng teqsim qilishqa toghra kélidu. Lékin bu emdi mumkin emes.

Uyghur ziyaliysi perhat muhemmidi ependining ilgiri sürüshiche, xitay re'isi shi jinping öz ornini we öz partiyisining hökümranliqini mustehkemlesh üchün herxil chaqiriqlarni otturigha qoyup, xelqte showinizmliq sün'iy bir hayajan qozghap, jem'iyet muqimliqigha kapaletlik qilish neyrenglirige bash urmaqta. U sözide, meyli xitay xelqi bolsun yaki Uyghur, tibet qatarliq mustemlike astidiki rayonlarning xelqi bolsun, xitay hakimiyitining bu hile - mikirlirige süküt qilidighan dewirdin ötüp ketkenlikini eskertti.

Fransiye awazining 13 - iyuldiki “Shi jinping we qizil ikkinchi ewladning ortaq tonushidiki qizil impiriye yoli” namliq xewiride, xitayning hazirqi weziyitining intayin xeterlik basquchqa kélip qalghanliqi, xuddi Uyghurlar öz naraziliqini ipadileshning bashqa yolliri qalmighanda zorawanliqqa muraji'et qilghandek, xitay hökümitining bundin kéyin chiqish yoli qalmighan xelqler teripidin aldini alghusiz éghir qarshiliqlargha yoluqidighanliqi, hazirqi heddidin ziyade qattiq bésim tüpeyli jem'iyet tinch körün'gen bilen, sella purset bolsa hemme yerde partlash kélip chiqidighanliqi bayan qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.