Rabiye qadir xanimning "Asiya-tinch okyan diniy erkinlik munbiri" yighinigha qatnishalmighanliqi inkas qozghidi

Muxbirimiz gülchéhre
2016-02-17
Share
rabiye-yaponiye-yighin-soz.jpg D u q re'isi rabiye qadir xanim muxbirlarni kütüwélish yighinida söz qilmaqta. 2013-Yili 20-iyun, tokyo.
AFP

Teywen démokratik tinch okyan ittipaqining re'isi, teywenning sabiq mu'awin prézidénti lü shyulyen 16-féwraldiki bayanat élan qilip "Asiya-tinch okyan diniy erkinlik munbiri" yighinigha qatnishidighan wekiller asasen yighin'gha teyyar bolghan bolsimu, yene bir qisim muhim méhmanlarning téxiche teywen'ge yétip kélelmeslikide waqit qisliqidin bashqa yene, Uyghur milliy herikiti rehbiri rabiye qadir xanim we ema kishilik hoquq adwokati chéng gu'angching we tibet rohany dahiysi dalay lamaning wekili qatarliqlargha teywen hökümitining hazirgha qeder wiza ruxsitini bermeslikining seweblirini béyjing hökümitining siyasiy sezgürlük mesililiridin xali emesliki we buningdin bekmu epsusliniwatqanliqini bildürgen.

Erkin asiya radi'omiz xitay bölümi muxbirining 17-féwral teywendin bergen xewirige qarighanda,teywendiki démokratik tinch okyan ittipaqi uyushturghan 18-féwraldin 21-féwralghiche ötküzülidighan "Asiya-tinch okyan diniy erkinlik munbiri"ning tunji nöwetlik yighinigha, amérika, kanada, yawropa ittipaqi, norwégiye, italiye, gérmaniye, isra'iliye qatarliq 26 dölet we rayondin jem'iy 99 neper chet'ellik méhman chaqirilghan bolup, amérikidiki xelq'ara diniy erkinlik teshkilati re'isi katrina lentos siwét xanim, amérika dölet mejlisi diniy erkinlik komitéti mudiri danéyal, amérika erkinlik öyi lédiri mark légn qatarliqlar teywen'ge yétip barghan yaki wekil ewetken bolsimu, emma Uyghur milliy herikiti rehbiri rabiye qadir xanim, ema kishilik hoquq adwokati chén gu'angching qatarliq bir qanche asasliq muhim erbablar hazirgha qeder téxi teywen'ge yétip kélelmigen. Ularning teywen'ge kirgüzülmigenliki teywen we xelq'araliq axbaratlarda küchlük inkas qozghidi. Bu munasiwet bilen 17-féwral küni Uyghur milliy herikiti rehbiri rabiye qadir xanimni washin'gtondiki ishxanisidin ziyaret qilduq. Rabiye qadir xanim, "Asiya-tinch okyan diniy erkinlik munbiri" yighini teklipnamisigha asasen washin'gtondiki teywen ish béjirish orni tashqi ishlar bashqarmisigha üch hepte ilgiri iltimas sun'ghan bolsimu 15 ‏-féwralgha qeder jawablanmighanliqini, axiri xitay hökümitining bésimi bilen ret qilin'ghanliqini ilgiri sürdi.

Rabiye xanim gerche, teywende échilidighan "Asiya-tinch okyan diniy erkinlik munbiri" gha qatnishalmighanliqidin epsuslan'ghan bolsimu, özining teywen'ge kirgüzülmigenlikining sewebini teywendin emes, belki xitaydin köridighanliqini tekitlep "Bu xelq'araliq diniy erkinlik yighini Uyghurlarning weziyitini anglitishta muhim bir purset idi, xitay hökümiti dawamliq her qandaq döletlerde échilghan mushundaq xelq'araliq yighinlarda bizning qatnishishimizni tosushqa urunup keldi, mushuning bilen teywen hökümitining méning wiza iltimasimni ikkinchi qétim ret qilishi. Bu qétimmu xitayning her türlük baha we bahaniler körsitishi bilen ret boldum, buningda xitay hökümitining bésimi, zorawanliqi bilen boldi, bu xitay hökümitining özide mesilining barliqi we sherqiy türkistan xelqining diniy erkinlikini qaysi derijide depsende qiliwatqanliqining dunyagha ashkarilinip kétishidin qattiq endishe qiliwatqanliqi dep chüshinimen."

Rabiye qadir xanim yene, teywen da'irilirining teywen'ge bérip yighinigha qatnishishigha yol qoymighanliqidin oxshashla epsusliniwatqanliqini bildürüp, yighin'gha qatnishish qizghinliqi we pilani heqqide melumat berdi. Rabiye xanim teywen gerche öz teqdirini özi belgileydighan bir démokratik hökümet bolsimu, yenila dawamliq xitayning qara kölenggisi astida Uyghurlargha oxshash nurghun mesililerge duchar boluwatqan bolghachqa, Uyghurlar bilen teqdirdash dep qaraydighanliqini, yighinda özining esli Uyghurlarning ene shu xitay hökümitining siyasiti, bésimi seweblik erkinlikidin ayrilip, dunyaning hemme jaylirida sersan boluwatqanliqini, ularning kishilik hoquq, erkinlik heriketlirini chüshendürüsh we dunyaning hemme jayliridin kelgen, yighin qatnashchilirini Uyghurlar mesilisige, ularning weziyitige köngül bölüshke chaqirish ikenlikini bildürdi.

Rabiye qadir xanim gerche yighin'gha qatnishalmighan bolsimu, özining bu ehmiyetlik yighin'gha teklip qilin'ghanliqigha teshekkür bildürdi we yighinning muweppeqiyetlik échilishini tilidi hemde yighin uyushturghuchilarning we qatnashchilarning yighin dawamida Uyghurlar mesililirini otturigha qoyushini ümid qilidighanliqini bildürdi.

Erkin asiya radi'osi, amérika awazi qatarliq xelq'ara axbaratlarning so'aligha jawab bergen teywenning wiza béjirishke mes'ul xadimliri, bir qisim wiza iltimas qilghuchilarning ret qilinishining ularning amérika pasportigha ige emeslikidek seweblerni körsetken idi. Emma bu heqte sorighan so'alimizgha jawab bergen rabiye qadir xanim, özining sergerdanliq salahiyiti bilen alghan, yeni amérika hökümiti teripidin tarqitilghan sayahet pasporti bilen teywen'ge wiza iltimas qilghanliqini, emma bu ret qilinishqa seweb bolalmaydighanliqini, nurghun döletlerge qolida bar bolghan mushu sayahet pasporti bilen bérip pa'aliyetlirini dawam qiliwatqanliqini tekitlidi we özining néme üchün amérika pasporti almighanliqigha mundaq jawab berdi "Méning yoldishim we balilirim hemmisi 7, 8 yil awwal amérika pasportni alghan, amérika puqrasi. Men, sherqiy türkstan'gha qaytip kétidighan bir kün'ge ishen'genlikim üchün, hem sherqiy türkistan dawasini sherqiy türkstanliq salahiyitim bilen élip bérish arzuyum bolghanliqi üchün, her qandaq bir döletning puqraliq salahiyiti qobul qilmay, mushu sergerdanliq pasporti bilen pütün dunyaning hemme yéride Uyghur dewasini élip bériwatimen, dunyamu ishiklirini échiwatidu, teywenningmu haman bir küni ishik achidighinigha ishinimen."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet