Xéwir tömürning "Baldur oyghan'ghan adem" namliq romani türkche neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-03-12
Share
xewir-tomue-baldur-oyghanghan-adem.jpg Xéwir tömürning "Baldur oyghan'ghan adem" namliq romanining muqawisi.
RFA/Erkin Tarim

Xitay Uyghur tilidiki ma'aripni cheklep, milliy edebiyatning tereqqiyatini tosuwatqan bügünki künde Uyghur edebiyatigha da'ir kitablar türkiyede arqa-arqidin neshr qilinmaqta. Yazghuchi xéwir tömür yazghan, ot yürek sha'ir abduxaliq Uyghurning hayati bayan qilin'ghan "Baldur oyghan'ghan adem" namliq roman türkchige terjime qilinip, türkiyede neshr qilindi. Bu roman 1983-yili ürümchide Uyghurche neshr qilin'ghan idi. 302 Betlik mezkur romanni türkiye yawro-asiya yazghuchilar jem'iyiti, özining "Ben'gü" neshriyatida neshr qildurghan. Kitabning muqawisigha turpandiki sulayman wang munarisining süriti bérilgen.

Kitab heqqide ziyaritimizni qobul qilghan enqere uniwérsitétining doktoranti kemal bozoq ependi kitabni türkchige terjime qilish jeryani toghrisida melumat bérip, mundaq dédi: "Xéwir tömürning 'baldur oyghan'ghan adem' namliq romani bilen magéstirliq oquwatqan waqtimda tonushqan idim. Mezkur roman tarixiy heqiqetlerni eks ettürüsh jehettin intayin muhim. Uyghurlardiki milliy roh heqqide yézilghan bu romanni barliq Uyghurlar oqushi kérek. Romanning bash pérsonazhi bolghan shéhit abduxaliq Uyghurning qehrimanliq hayati hemme kishining méngisige neqish bolup oyulushi kérek. Yazghuchi xéwir tömür romanida abduxaliq Uyghurning hayatini asas qilghan halda timur xelipe qozghilingidin qumul inqilabighiche bolghan Uyghur tarixidiki weqelerni qisqiche bayan qilip, öz tarixini öginish imkaniyeti bolmighan Uyghurlargha sun'ghan.

Izmirdiki ege uniwérsitéti türk dunyasi tetqiqat instituti proféssori alimjan inayet ependi "Baldur oyghan'ghan adem" namliq romanda abduxaliq Uyghurning öz xelqini oyghitish üchün élip barghan pa'aliyetlirining bayan qilin'ghanliqini, Uyghurlar éghir weziyette turuwatqan bügünki künde mezkur romanning türkiye neshr qilinishining zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi.

Uyghur edebiyati boyiche magistirliqni püttürgen mexmutjan qeshqiri ependi Uyghur edebiyatidiki tarixiy romanchiliq meyli san, süpet we kölem jehettin bolsun muhim bir salmaqni igileydighanliqini bayan qildi.

Türkiyede Uyghur edebiyati 1980-yillarning axirliridin tartip tonushturulmaqta. Bu sahede hazirghiche köp muweppeqiyetler qolgha keltürülgen bolsimu, téxi yéterlik emes. Alimjan inayet ependi bu heqtiki köz qarishini otturigha qoydi.

Mexmutjan ependimu "Baldur oyghan'ghan adem" namliq romanning türkchige terjime qilinishining Uyghur edebiyatini türkiyede tonushturush üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi.

Romanning aptori xéwir tömür 1922-yili toqsun nahiyeside dunyagha kelgen. 1939-Yilida shinjang darilmu'eliminni tügetkendin kéyin, toqsunda oqutquchiliq qilghan. 1949-Yilidin kéyin uzun yil türmide yatqan xéwir tömür 1979-yilidin tartip, Uyghur aptonom rayonluq tarix matériyalliri ishxanisida ishligen. Xéwir tömür 1940-yillarda yazghan shé'irliri bilen tonulghan. U 1980-yillardin kéyin "Molla zeydin heqqide qisse", "Abduqadir damolla heqqide qisse", "Tang aldida" qatarliq kitablarni neshr qildurghan. Xéwir tömür 1992-yili 1-ayning 29-küni 70 yéshida alemdin ötken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.