Сиясий көзәткүчи мәмәт тохти һуҗумларниң сақчиханилардин пойиз истансисиға йүзлиниши һәққидә тохталди

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2014.05.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
urumqi-poyiz-istansa-partilash-weqesi.jpg Үрүмчи пойиз истансисидики адәм бомба һуҗуми вәқәсидин кейинки нәқ мәйдан көрүнүш. 2014-Йили 30-апрел.
EyePress News


Бүгүн америкидики дуняға даңлиқ сиясий анализчилардин фарид закария өзиниң блогида уйғур пидаийлар һәққидә баһа бәрди. У, йеқинқи кунмиң вә үрүмчи вогзали вәқәсини уйғур пидаийларниң һәрикәт иқтидариниң йүксәкликиниң ипадиси дәп тәриплиди; блогда йәнә, мәзкур икки қетимлиқ һуҗумда һалқилиқ пәйт вә символлиқ нишанларниң талланғанлиқи тилға елинип, буни пәқәт қудрәтлик тәшкилатларниңла беҗирәләйдиғанлиқи әскәртилди.

Бүгүн мухбиримиз шөһрәт һошур хәлқара көзәткүчиләрниң диққитини тартқан мана мушу нуқта йәни уйғур пидаийларниң һуҗум нишаниниң сақчиханилардин пойиз истансилириға қарап йүзлинишиниң сәвәблири һәққидә сиясий көзәткүчи мәмәт тохти әпәнди билән сөһбәт өткүзди.

Соал: өткән йили йүз бәргән 20 гә йеқин һуҗум қилиш вәқәсиниң көпинчиси сақчиханиларға қарита болған, йеқинқи икки ай ичидә йүз бәргән кунмиң вә үрүмчи вогзаллириға һуҗум қилиш, униң алдида тйәнәнмен қовуқиға һуҗум қилиш вәқәлирини һуҗум нишани җәһәттә йеңи бир йүзлиниш дейишкә боламду?

Җаваб: шундақ, болиду; буни истратегийилик бир өзгириш дейишкиму болиду.

Соал: сизчә бу йеңи йүзлиниш вә өзгиришниң сәвәблири немә?

Җаваб: бу бир тәҗрибиләрни хуласилашниң нәтиҗиси. Нөвәттә хитай сақчиханилири қораллиқ қисим сақчилири, адәттики сақчилар вә көзәтчиләр)ярдәмчи сақчилар( болуп үч қатламлиқ сақчилар қошуниниң мудапиәси ичидә туруватиду. Шуңа өткән йилқи вәқәләрдә пидаийлардин җан бәдили еғир болуп кәтти. Әлвәттә улар өзлириниң һаятини бу йолға атиғанлар, улар буни зиян дәп һесаблимайду, әмма уларниң күткән бир мәқсити бар, у болсиму бир тәрәптин дост вә дүшмәнлиригә сигнал бериш, йәнә бир тәрәптин дүшминигә мумкин қәдәр чоңрақ зәрбә бериш. Сақчиханиға қилинған һуҗумда сақчилардин өлгәнләр көп болмиғандин кейин, нишанни өзгәрткән дәп қараймән.

Соал: хитай көчмәнлири билән болған мунасвәтниң кәскинлишишиниму сәвәбләрдин бири дәп қарашқа боламду?

Җаваб: сәвәбләрниң ичидики муһимлиридин бири. Хитай хәлқи һазирға қәдәр, болупму йеқинқи көплигән вәқәләрдә хитай һөкүмити билән охшаш бир мәйданда болуп кәлди, бәзи һәрикәтләрдә сақчилардинму бәкрәк вәһшийләшти. Әслидә буниңсизму хитай көчмәнлири хитай һакимийитиниң шәрқи түркистанни талан - тараҗ қилишиға вастә болуп келиватқан бир өтмүш һәм реаллиқ бар. Хитай көчмәнлириниң уйғурларға һөкүмити селиватқан зулумға инсаний мәйданда туруп муамилә қилалмаслиқи, уларниң һуҗум нишани болушини кәлтүрүп чиқарған.

Соал: һуҗумниң сақчиханилардин аммивий сорунға йүзлинишиниң сәвәби сүпитидә йәнә немиләрни тилға елишимиз мумкин.

Җаваб: пойиз истансси ялғуз иқтисадий - мулазимәт орнила әмәс, у мустәмликичә һакимийәтниң бир қорали. Шәрқи түркистанға кәлкүндәк келиватқан хитай кочмәнләр, уйғурларни өй - маканлиридин, терилғу йәрлиридин, иш имканлиридин айрип ташлаватиду. Әгәр хитай көчмәнлириниң сани бу дәриҗидә көп болмиған болса, бәлким хәлққә аз - тола бир нәпәс елиш имкани болатти. Шуңа пидаийлар хитай көчмәлирини тошуватқан пойиз истансисини хитай һакимийитиниң уйғурларни йоқитиш қораллириниң бири дәп қариған вә бу муһим базини һуҗум нишани қилған.

Соал: сигнал бериштә техиму чоң бериш, техиму узақларға йәткүзүшни көзлигән болуши мумкинму?

Җаваб: мумкин. Чүнки сақчиханиларға қилинған һуҗумни хитай йошуруп кетәләйду, әмма пойиз истансисидәк орунларда елип берилған һуҗумни йошуруп болуш қейин. Қисиқиси пидаийлар вәтәнниң омуми вәзийити, өзиниң әмәлий әһвалиға қарап туруп һәм тәҗрибиләрни хуласиләп бу йолни таллиди дәп қараймән.

Соал: бу тимида әскәртидиған яки қошумчә қилидиған сөзиңиз барму?

Җаваб: әскәртидиған бир нуқта бар. Техи һазир сақчиханиларға һуҗум қилиштин ваз кечилди дегили болмайду, сақчи органлири вә һөкүмәт орунлириниң йәнила һуҗум нишани болидиғанлиқи, түнүгүн ақсуда йүз бәргән вәқәдин мәлум, шуңа мәнчә, һуҗум нишанлирини сақчиханилардин пойиз истансиси қатарлиқ аммивий сорунларғиму кеңәйди дейиш мувапиқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт