Ши җинпиңниң 3 чоң хаталиқи униң тәхттин ғулишиға сәвәб боламду?

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2022-05-20
Share
Ши җинпиңниң 3 чоң хаталиқи униң тәхттин ғулишиға сәвәб боламду? Хитай рәиси ши җинпиң 5G торини өз ичигә алған әң йеңи техникилири тоғрилиқ соз қилмақта. 2019-Йили 7-июн, русийә.
REUTERS

Томас стөлзәл вә җөрн петриң тәрипидин йезилған, германийәдә нәширдин чиқидиған “иқтисад һәптилик гезити” ниң 17-май саниға бесилған “ши җинпиңниң 3 чоң хаталиқи” намлиқ мақалә хитайниң нөвәттики хәтәрлик һалитини вә ши җинпиңниң тәхттин ғулаш еһтималлиқи барлиқини йорутуп бәргән болуп, бу әсәр германийәдә күчлүк ғулғулиларға сәвәб болмақта.

“ахирқи бирқанчә һәптидин буян, хитайниң мустәбит һөкүмрани ши җинпиңниң һоқуқ қурулмиси йимирилишкә башлиди” дегән җүмлә билән башланған “ши җинпиңниң 3 чоң хаталиқи” намлиқ бу мақалидә, германийәниң хитайдики сабиқ баш әлчиси михаел шаефер билән мәркизи берлиндики меркато хитай тәтқиқат иниституниң тәтқиқатчиси нис грүнбергләрниң пикирлиригә орун берилгән.

Михаел шаеферниң илгири сүрүшичә, ши җинпиң тәхткә чиққандин буян гәрчә “черикликкә қарши туруш” шуари астида өзиниң пүткүл рәқиплирини тазилап түгәткән, хитай компартийәси мәркизи комитети сиясий бюросидики 9 нәпәр даимий әзаниң санини 7 нәпәргә чүшүрүп, мустәқил пикир қилиш иқтидари болмиған, өзиниң сизип бәргән сизиқидин чиқмайдиған садиқ яшларни вәзипигә таллап һоқуқини мустәһкәмлигән болсиму, бирақ униң йеқинқи бирқанчә һәптидин буян арқа-арқидин садир қилған зор хаталиқлири пуқраларниң бейҗиң һөкүмитигә болған ишәнчисини йоқатқан.

Бу хаталиқларниң бири, ши җинпиңниң өз хәлқиниң көз йешиға бипәрва һалда шәпқәтсизлик билән йолға қойған “юқумни нөлгә чүшүрүш” сиясити болған. Бу сиясәт сәвәблик хитай санаитиниң җантомури болған шаңхәй, бейҗиңлар қамал қилинған. Завутлар иштин тохтиған. Хитайниң иқтисадий гәвдиси тосаттин йемирилгән. Хәлқниң наразилиқи юқири чәккә йәткән. Катта байлардин тартип аддий пуқраларғичә ши җинпиң һакимийитиниң хитайни вирус баласидин қутулдуруп қалалайдиғанлиқиға гуман билән қарайдиған вәзийәт шәкилләнгән. Бу ишәнчисизлик вә гуманлар бу йил күздә чақирилидиған коммунистик партийәниң 20-нөвәтлик қурултийида ши җинпиңниң давамлиқ вәзипә өтүшини шүбһә астиға чүшүрүп қойған.

Нис грүнбергниң баян қилишичә, нөвәттә хитайдики истемалчиларниң мәһсулатлар вә мулазимәтләргә болған ишәнчиси тамамән бәрбат болған. Буниңға улап, йиллардин буян хам әшяда хитайға йөлинип қалған ғәрб ширкәтлири җиддий сүрәттә хитайдин юлқунуп чиқип, мәһсулатларни башқа җайлардин сетивелиш йолини таллиған. Буму бундин кейинки хитай иқтисадиға зор зәрбә елип келидикән. Хитайниң пат пурсәттә бу еғир киризистин қутулалиши мумкин әмәскән.

Ши җинпиңниң иккинчи хаталиқи, иқтисадий вәйранчилиққа сәл қариши болған. У мутәхәссисләрниң пикирлирини илик алмиған, хитай мәркизий комитетида пәйда болған ихтилапларни һәл қилишта мустәбитлик йолини тутқан вә “юқумни нөлгә чүшүрүш” сияситидә җаһиллиқ билән чиң туруп, хитай иқтисадини чөктүрүпла қалмай, ғайәт зор көләмлик ишсизлиқни пәйда қилған. Нөвәттә милйонлиған ишсизлар дөләтниң бешиға бала болидиған хәтәрлик вәзийәт келип чиққан. Шундақ болсиму, ши җинпиң “юқумни нөлгә чүшүрүш” сияситиниң өзгәрмәйдиғанлиқини җакарлап, юқумға қарши күрәштә ғәрб дөләтлири үстидин ғәлибә қилмақчи болған.

Ши җинпиңниң 3-хаталиқи, униң украина-русийә урушини хата мөлчәрлигәнлики болған. Ши җинпиң “бу уруш американиң диққитини тамамән русийә тәрәпкә тартип кетиду, биз американиң сиясий вә иқтисадий бесимлиридин қутулуп қалимиз” дәп хамхиял қилған. Әмәлийәттә, русийә-украина уруши партлиғандин кейин хитайға қарита сиясий вә иқтисадий бесим ялғуз америкадинла әмәс, пүткүл ғәрб дөләтлиридин келишкә башлиған. Ғәрб дуняси хитайниң русийәниң таҗавузчилиқиға қарши ипадә билдүрәлмәсликини, сүкүттә туривелишини “русийәни қоллиғанлиқ” дәп чүшәнгән вә хитайға қарита позитсийәсини җиддий тәңшигән. Чүнки ғәрбликләр “һечқандақ бир мустәбит һакимийәткә ишәнгили болмайду” ғанлиқини бу уруш түпәйли техиму чуңқур тонуп йәткән.

Мутәхәссисләрниң қаришичә, ши җинпиң бу 3 чоң хаталиқи сәвәбидин хәлқиниң ишәнчисидин айрилған һәмдә хитайниң мәркизий комитетида түрлүк қаршилиқ, наразилиқларға дуч кәлгән. Бу сәвәбтин 20-қурултайда у өзиниң “полат тәхти” дин йиқилиши мумкин икән. Әгәр ши һәқиқәтәнму һоқуқидин айрилса, буниң уйғурларға қандақ тәсири болиши мумкин?

Д у қ ниң сабиқ рәиси, пишқәдәм уйғур сиясий затлиридин әркин алптекин әпәнди бу һәқтә тохталғанда, ши җинпиңниң йоқуриқи хаталиқлиридин башқиму көплигән хаталиқлири барлиқини, униң илгирики хитай рәһбәрлири охшимайдиған йол тутқанлиқини тилға алди. У сөзидә, ши җинпиң тәхттин чүшкән тәқдирдиму, хитайниң уйғурларға тутидиған сияситидә өзгириш болушиниң натайинлиқини әскәртти. Д у қ ниң муавин рәиси, истратегийә мутәхәссиси доктур әркин әкрәмму қарашлирини ипадә қилип өтти.

“украинани қоллап русийәгә, тәйвәнни қоллап хитайға қарши туруватқан германийә” дә йеқинқи мәзгилләрдин буян хитайни әйибләйдиған чуқанлар зор дәриҗидә әвҗ алмақта. Алдинқи ай германийә русийәгә қарита 3-қетимлиқ имбаргони йолға қойғанда “әгәр хитай бизниң русийәгә имбарго йүргүзүшимизгә қарши чиқса, тосалғу болса яки русийәгә ярдәм бәрсә, биз хитайға қарита һәм имбарго йүргүзимиз” дегән иди. Сиясий анализчилар буни “германийәдә йеңидин һакимийәт бешиға чиққан бирләшмә һөкүмәтниң қалтис җасарити” дәп тәрипләшкән һәмдә сабиқ баш министәр анҗела меркил заминидики хитай сияситиниң түптин өзгиришкә башлиғанлиқини қәйт қилишқан иди. Нөвәттә германийә америка билән зич һәмкарлишип хитайдин узақлишиш, хитайниң уйғур мәҗбурий әмгикидин яралған мәһсулатлириниң явропа базарлириға киришигә қарши туруш вә “тәминләш зәнҗири қануни” ни күчәйтиш йолида дадил қәдәмләр ташлимақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт