Ши җинпиңниң миллий вә ташқи сиясәттә мәғлуп болғанлиқи илгири сүрүлмәктә

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2016-07-27
Share
xitay2016--compartiye-qurultiyi.jpg Хитай рәиси ши җинпиң(оттурида) қатарлиқ һөкүмәтниң асаслиқ әмәлдарлири хитай компартийәси қурулғанлиқиниң 95 йиллиқини хатириләш йиғинида. 2016-Йил 1-июл, бейҗиң.
Xinhua

Ғәрб мәтбуатлири ши җинпиң хитайда һакимийәт бешиға чиққандин кейин, ташқи сиясәттә арқа - арқидин зор мәғлубийәтләргә учриғанлиқини илгири сүрмәктә.

Б б с 26 - июлдики хәвиридә, әнглийә мәтбуатлирида бир қанчә һәптидин буян хитай рәиси ши җинпиңниң қизиқ тема сүпитидә анализ қилиниватқанлиқини тилға елип, ши җинпиңниң 2012 - йили һоқуқни қолиға алғандин кейин чирикликкә қарши туруштин иқтисадий ислаһатқа қәдәр йолға қойған сиясәтлириниң хитай хәлқини мәмнун қилғанлиқини, ши җинпиңниң җәнубий вә шәрқий хитай деңизи мәсилисидики позитсийисиниң хәлқ тәрипидин қоллашқа еришкәнликини баян қилди.

Ши җинпиңға даир бу анализлар "пул муамилә гезити" дә чатма мақалә шәклидә үзлүксиз елан қилиниватқан болуп, ши җинпиңниң хитайдики "бир пәрзәнтлик болуш сиясити" ни әмәлдин қалдурушни өз ичигә алған 340 ислаһат программиси, гәрчә һакимийәткә нисбәтән зор тәвәккүлчилик характеригә игә болсиму, әмма ши җинпиңниң бундин 40 йил илгирики хитайниң сабиқ дөләт рәиси диң шавпиңниң ислаһатидин кейин, тунҗи қетим батурларчә ислаһат қәдимини басалиған шәхс икәнлики тәсвирләнгән.

Бирақ, "ташқи сиясәт" журнили болса, ши җинпиңниң қаримаққа ички җәһәттә хитай хәлқиниң майиллиқини қолға кәлтүргәндәк қилсиму, әмәлийәттә компартийә һакимийитиниң аллиқачан хәлқниң ишәнчидин мәһрум болғанлиқини, ши җинпиң тәхткә чиққандин буян ташқи сиясәттә арқа - арқидин зор мәғлубийәткә учриғанлиқини баян қилған.

Фирансийә авази 26 - июл " ташқи сиясәт" журнилида елан қилинған " ши җинпиңниң ташқи сиясәттики ғайәт зор мәғлубийитини қандақ чүшәндүрүш мумкин?" намлиқ мақалидин нәқил елип баян қилишичә, ши җинпиң хитайда партийә, һөкүмәт вә армийә һоқуқини қолиға алғандин кейин, ташқи сиясәттә хитайниң дөләт мәнпиәтигә зит һалда арқа - арқидин муһим саһәләрдә орнини толдурувалғусиз дәриҗидә интайин зор мәғлубийәткә учриған."

Баш штаби германийәдики "хитай демократик федиратсиюни" ниң баш катипи пән юңдуң әпәнди зияритимизни қобул қилип, мәзкур мақалидә алға сүрүлгән мәзмунлар һәққидә тохталди.

У мундақ дәйду: " һәр бир дөләтниң өзиниң бир ачқучи бар. Хитайниң ачқучи болса демократийә. Хитайда демократийә болмайдикән, мәйли ташқи сиясәттә болсун, мәйли ички сиясәттә болсун, хаталиқтин қутулуш мумкин әмәс. Ши җинпиң һөкүмранлиқидики бүгүнки хитайда юқири төвәнни алдап, төвән юқирини алдап җан сақлаш асасий еқимға айланди. Ши җинпиң тәхткә чиққандин буян ички низалар күчәйди, нурғунлиған кишилик һоқуқ паалийәтчилири қолға елинди. Ташқи җәһәттә бу мақалидә тилға елинғандәк үсти - үстиләп хаталиқлар, мәғлубийәтләр йүз бәрди. Ши җинпиң һакимийәт йүргүзгән муддәт ичидә, мән хитайниң истиқбалидин үмидсиз."

Ундақта, ши җинпиң пәйда қилған ташқи сиясәттики мәғлубийәтләр зади қайсилар?
" ши җинпиңниң ташқи сиясәттики ғайәт зор мәғлубийитини қандақ чүшәндүрүш мумкин?" намлиқ мақалидә мундақ баян қилиниду:
1.   Голландийәдики дәнһаг хәлқара сотиниң җәнубий деңиз мәсилисидә хитай үстидин чиқарған һөкүми
12 - Июл чиқирилған бу һөкүмдә, хитайниң җәнубий деңизға болған игилик һоқуқ тәлипиниң күчкә игә әмәслики оттуриға қоюлған. Хитайниң хәлқарадики түрлүк дипломатик бесимлириниң бу һөкүмниң алдини елишқа қурби йәтмигән.
2.   Корейәниң башқурулидиған бомбидин мудапиә көрүш системисини орнитиши
Корейә дөлити хитайниң бесимлири һәтта тәһдитлиригә писәнт қилмай, америкиниң сад маркилиқ башқурулидиған бомбидин мудапиә көрүш системисини корейә йерим арилида қурған. Буниң биләнла қалмай, америка, японийә, корейәниң һәрбий истратегийилик һәмкарлиқини әмәлгә ашуруш шараитини яратқан.
3.   Шималий корейә хитайниң күнлүки астидин суғурулуп чиққан
Шималий корейә узун заманлардин буян хитай билән изчил инақ - иттипақ өтүп кәлгән болсиму, ши җинпиң тәхткә чиққандин кейин, икки дөләтниң мунасивити йириклишишкә йүз тутқан. Хитай тәрәпниң шималий корейәгә қилған ядро синақлирини әмәлдин қалдуруш нәсиһәтиниң етибари болмиған. Әксичә, ши җинпиң йоллиған шималий корейәни ядро синиқини әмәлдин қалдурушқа көндүрүш вәкилләр өмики айропиландин чүшүши һаманла, хитайға җавабән дәрһал ядро синиқини иҗра қилип, ши җинпиңниң йүзигә күтмигән бир тәстәк урулған.
4.   Хитай сенкаку арили мәсилисидә аҗиз орунға чүшүп қалған
Японийә билән хитай арисида игилик һоқуқ талаш - тартиши болуватқан сенкаку арили мәсилисидә, хитай тәрәпниң узундин буян америкидин күткән " японийә - хитай арисида сүркилиш көрүлсә, америка битәрәп туруш" тәлипи суға чилашқан. Обама 2014 - йили апрел японийәгә қилған зиярити әснасида, хитай күтмигән бир җавабни очуқ елан қилип " америка - японийә бихәтәрлик келишиминиң 5 - маддиси" ға бинаән, әгәр икки дөләт оттурисида сүркилиш келип чиққан тәқдирдә, америкиниң японийәни қоғдаш мәҗбурийити барлиқини җакарлиған.
5.   Хитай японийәниң әскирий җәһәттә қайтидин баш көтүрүшигә сәвәб болған
Хитай армийисиниң сенкаку арили вә шәрқий деңизда үзлүксиз чарлаш елип бериши, ойлимиған йәрдин японийәниң дөләт мудапиәси вә әскирий қоманданлиқ саһәсиниң паалийәтлирини җанландурувәткән, японийәниң әскирий тәрәққиятиға қоюлуватқан чәклимиләрни бошитип, баш вәзир шинзо абениң асасий қанунни оңушлуқ өзгәртишигә, буниң билән өзини қоғдаш шоари астида японийә армийисиниң қайтидин баш көтүрүп күчлинишигә түрткә болған. Нәтиҗидә, японийә деңиз флоти һеч тосалғусиз һалда сенкаку арилидин йолға чиқип филиппин, вийетнам деңиз саһиллирини кесип өтүп, таки австралийәниң седний деңиз қирғақлириғичә чарлаш елип бериш шараитиға игә болған. Бу һал хитайни интайин биарам қилған.
6.   явропа вә америкиниң иқтисадий чәклимисигә дуч кәлгән
Хитайниң чәтәл карханилириға қоюватқан түрлүк чәклимә вә тосалғулири америка вә явропаниң сәвр қачисини толдурған. явропа бирлики җавабән хитайниң " базар игилики дөлити" лик орнини инкар қилған. Хитай ишләпчиқириватқан полат материяллириға баҗни еғир қоюп, хитай иқтисадини ақсатқан. Болупму әқлий мүлүк саһәсидә, америкини җиддий тәдбир елишқа мәҗбурлайдиған дәриҗигә кәлтүргән.

Юқириқилар ши җинпиң тәхткә чиққандин кейин барлиққа кәлгән хитайниң ташқи сиясәттики реал мәғлубийәтлири болуп, америкидики хитай зиялийси я шөсав бу хусуста зияритимизни қобул қилғанда, бу мәғлубийәтләрниң кәм қалған муһим бир қисми барлиқини, йәни хитайниң миллий сияситиниңму аллиқачан мәғлубийәткә учриғанлиқини тәкитлиди. У мундақ дәйду: " хитай коммунистик партийиси террорға қарши туруш баһанисидә уйғурларни қаттиқ бастурмақта. Нәтиҗидә, уйғурлар өзлириниң наразилиқлирини зораванлиқ усуллиридин башқа бир шәкилдә ипадиләшкә чарисиз қалмақта. Әмәлийәт, компартийәниң миллий сияситиниң аллиқачан мәғлуп болғанлиқини испатлиди. Уйғур вә тибәт диярида йүз бәргән қаршилиқ вәқәлири, болупму ши җинпиң тәхткә чиққандин буянқи миллий сиясәтниң барғансери әсәбийлишиши, хитайда ялғуз ташқи сиясәт мәғлубийәткә учрапла қалмай, ички сиясәтниңму мәғлуп болғанлиқини көрситиду."

Германийәдики уйғур зиялийси пәрһат муһәммидиму я шөсав ханимниң юқири қарашлирини қоллиғучи шәхсләрдин бири. Униң қаришичә, хитай рәиси ши җинпиң хитай ичидә пиланлиқ туғут сияситини ислаһ қилиш, инақ җәмийәт бәрпа қилиш қатарлиқ нәччә он хил ислаһат программилирини йолға қойған билән, уйғур, тибәт районлирида мәзкур сиясәтләрниң үнүми болғанлиқиға аит аламәтләр йоқ. Униң қаришичә йәнә, хитай өзиниң миллий сиясити вә кишилик һоқуқ хатирисини яхшилимай туруп хәлқара сәһнидиму көп нәтиҗә қазиниши мумкин әмәс икән.

" ши җинпиңниң ташқи сиясәттики ғайәт зор мәғлубийитини қандақ чүшәндүрүш мумкин?" намлиқ мақалидә йәнә, илгирики айларда елан қилинған ши җинпиңни тәхттин чүшүшкә дәвәт қилип йезилған очуқ хәтни хитай рәһбәрлириниң әстайидил оқуп чиқиши зөрүрлүки тилға елинған. Хәттә, ши җинпиң тәхткә чиққандин кейин қошна әлләр билән болған мунасивәтниң бузулғанлиқи, асияниң һөкүмранлиқ һоқуқиниң қайтидин америкиниң қолиға өтүп кәткәнлики, ши җинпиңниң ярамсизлиқи түпәйли әслидә хитайниң тәсири астиға кирип болған асия әллириниң бүгүн америка билән иттипақдаш қошунға айлинип болғанлиқиму баян қилинған. Һәтта хитайниң әң йеқин қошниси вә дости болған шималий корейәниң тохтимай ядро синиқи вә башқурулидиған бомба синақлирини елип берип, хитай дөлити үчүн зор әндишә һәм еғир тәһдит яритиватқанлиқиму әскәртилгән.

Мәлумки, алдинқи айлар намәлум шәхсләр тәрипидин ши җинпиңға қаритип йезилған бир парчә очуқ хәт түпәйли бир қисим хитай зиялийлири гуман билән қолға елинипла қалмай, чәтәлләрдики хитай демократлириниң аилә-тавабиатлириму аваричиликләргә учраштәк һадисиләр йүз бәргән иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт