Shi jinpingning milliy we tashqi siyasette meghlup bolghanliqi ilgiri sürülmekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2016-07-27
Share
xitay2016--compartiye-qurultiyi.jpg Xitay re'isi shi jinping(otturida) qatarliq hökümetning asasliq emeldarliri xitay kompartiyesi qurulghanliqining 95 yilliqini xatirilesh yighinida. 2016-Yil 1-iyul, béyjing.
Xinhua

Gherb metbu'atliri shi jinping xitayda hakimiyet béshigha chiqqandin kéyin, tashqi siyasette arqa - arqidin zor meghlubiyetlerge uchrighanliqini ilgiri sürmekte.

B b s 26 - iyuldiki xewiride, en'gliye metbu'atlirida bir qanche heptidin buyan xitay re'isi shi jinpingning qiziq téma süpitide analiz qiliniwatqanliqini tilgha élip, shi jinpingning 2012 - yili hoquqni qoligha alghandin kéyin chiriklikke qarshi turushtin iqtisadiy islahatqa qeder yolgha qoyghan siyasetlirining xitay xelqini memnun qilghanliqini, shi jinpingning jenubiy we sherqiy xitay déngizi mesilisidiki pozitsiyisining xelq teripidin qollashqa érishkenlikini bayan qildi.

Shi jinpinggha da'ir bu analizlar "Pul mu'amile géziti" de chatma maqale sheklide üzlüksiz élan qiliniwatqan bolup, shi jinpingning xitaydiki "Bir perzentlik bolush siyasiti" ni emeldin qaldurushni öz ichige alghan 340 islahat programmisi, gerche hakimiyetke nisbeten zor tewekkülchilik xaraktérige ige bolsimu, emma shi jinpingning bundin 40 yil ilgiriki xitayning sabiq dölet re'isi ding shawpingning islahatidin kéyin, tunji qétim baturlarche islahat qedimini basalighan shexs ikenliki teswirlen'gen.

Biraq, "Tashqi siyaset" zhurnili bolsa, shi jinpingning qarimaqqa ichki jehette xitay xelqining mayilliqini qolgha keltürgendek qilsimu, emeliyette kompartiye hakimiyitining alliqachan xelqning ishenchidin mehrum bolghanliqini, shi jinping textke chiqqandin buyan tashqi siyasette arqa - arqidin zor meghlubiyetke uchrighanliqini bayan qilghan.

Firansiye awazi 26 - iyul " Tashqi siyaset" zhurnilida élan qilin'ghan " Shi jinpingning tashqi siyasettiki ghayet zor meghlubiyitini qandaq chüshendürüsh mumkin?" namliq maqalidin neqil élip bayan qilishiche, shi jinping xitayda partiye, hökümet we armiye hoquqini qoligha alghandin kéyin, tashqi siyasette xitayning dölet menpi'etige zit halda arqa - arqidin muhim sahelerde ornini tolduruwalghusiz derijide intayin zor meghlubiyetke uchrighan."

Bash shtabi gérmaniyediki "Xitay démokratik fédiratsiyuni" ning bash katipi pen yungdung ependi ziyaritimizni qobul qilip, mezkur maqalide algha sürülgen mezmunlar heqqide toxtaldi.

U mundaq deydu: " Her bir döletning özining bir achquchi bar. Xitayning achquchi bolsa démokratiye. Xitayda démokratiye bolmaydiken, meyli tashqi siyasette bolsun, meyli ichki siyasette bolsun, xataliqtin qutulush mumkin emes. Shi jinping hökümranliqidiki bügünki xitayda yuqiri töwenni aldap, töwen yuqirini aldap jan saqlash asasiy éqimgha aylandi. Shi jinping textke chiqqandin buyan ichki nizalar kücheydi, nurghunlighan kishilik hoquq pa'aliyetchiliri qolgha élindi. Tashqi jehette bu maqalide tilgha élin'ghandek üsti - üstilep xataliqlar, meghlubiyetler yüz berdi. Shi jinping hakimiyet yürgüzgen muddet ichide, men xitayning istiqbalidin ümidsiz."

Undaqta, shi jinping peyda qilghan tashqi siyasettiki meghlubiyetler zadi qaysilar?
" Shi jinpingning tashqi siyasettiki ghayet zor meghlubiyitini qandaq chüshendürüsh mumkin?" namliq maqalide mundaq bayan qilinidu:
1.   Gollandiyediki denhag xelq'ara sotining jenubiy déngiz mesiliside xitay üstidin chiqarghan hökümi
12 - Iyul chiqirilghan bu hökümde, xitayning jenubiy déngizgha bolghan igilik hoquq telipining küchke ige emesliki otturigha qoyulghan. Xitayning xelq'aradiki türlük diplomatik bésimlirining bu hökümning aldini élishqa qurbi yetmigen.
2.   Koréyening bashqurulidighan bombidin mudapi'e körüsh sistémisini ornitishi
Koréye döliti xitayning bésimliri hetta tehditlirige pisent qilmay, amérikining sad markiliq bashqurulidighan bombidin mudapi'e körüsh sistémisini koréye yérim arilida qurghan. Buning bilenla qalmay, amérika, yaponiye, koréyening herbiy istratégiyilik hemkarliqini emelge ashurush shara'itini yaratqan.
3.   Shimaliy koréye xitayning künlüki astidin sughurulup chiqqan
Shimaliy koréye uzun zamanlardin buyan xitay bilen izchil inaq - ittipaq ötüp kelgen bolsimu, shi jinping textke chiqqandin kéyin, ikki döletning munasiwiti yiriklishishke yüz tutqan. Xitay terepning shimaliy koréyege qilghan yadro sinaqlirini emeldin qaldurush nesihetining étibari bolmighan. Eksiche, shi jinping yollighan shimaliy koréyeni yadro siniqini emeldin qaldurushqa köndürüsh wekiller ömiki ayropilandin chüshüshi hamanla, xitaygha jawaben derhal yadro siniqini ijra qilip, shi jinpingning yüzige kütmigen bir testek urulghan.
4.   Xitay sénkaku arili mesiliside ajiz orun'gha chüshüp qalghan
Yaponiye bilen xitay arisida igilik hoquq talash - tartishi boluwatqan sénkaku arili mesiliside, xitay terepning uzundin buyan amérikidin kütken " Yaponiye - xitay arisida sürkilish körülse, amérika biterep turush" telipi sugha chilashqan. Obama 2014 - yili aprél yaponiyege qilghan ziyariti esnasida, xitay kütmigen bir jawabni ochuq élan qilip " Amérika - yaponiye bixeterlik kélishimining 5 - maddisi" gha bina'en, eger ikki dölet otturisida sürkilish kélip chiqqan teqdirde, amérikining yaponiyeni qoghdash mejburiyiti barliqini jakarlighan.
5.   Xitay yaponiyening eskiriy jehette qaytidin bash kötürüshige seweb bolghan
Xitay armiyisining sénkaku arili we sherqiy déngizda üzlüksiz charlash élip bérishi, oylimighan yerdin yaponiyening dölet mudapi'esi we eskiriy qomandanliq sahesining pa'aliyetlirini janlanduruwetken, yaponiyening eskiriy tereqqiyatigha qoyuluwatqan cheklimilerni boshitip, bash wezir shinzo abéning asasiy qanunni ongushluq özgertishige, buning bilen özini qoghdash sho'ari astida yaponiye armiyisining qaytidin bash kötürüp küchlinishige türtke bolghan. Netijide, yaponiye déngiz floti héch tosalghusiz halda sénkaku arilidin yolgha chiqip filippin, wiyétnam déngiz sahillirini késip ötüp, taki awstraliyening sédniy déngiz qirghaqlirighiche charlash élip bérish shara'itigha ige bolghan. Bu hal xitayni intayin bi'aram qilghan.
6.   Yawropa we amérikining iqtisadiy cheklimisige duch kelgen
Xitayning chet'el karxanilirigha qoyuwatqan türlük cheklime we tosalghuliri amérika we yawropaning sewr qachisini toldurghan. Yawropa birliki jawaben xitayning " Bazar igiliki döliti" lik ornini inkar qilghan. Xitay ishlepchiqiriwatqan polat matériyallirigha bajni éghir qoyup, xitay iqtisadini aqsatqan. Bolupmu eqliy mülük saheside, amérikini jiddiy tedbir élishqa mejburlaydighan derijige keltürgen.

Yuqiriqilar shi jinping textke chiqqandin kéyin barliqqa kelgen xitayning tashqi siyasettiki ré'al meghlubiyetliri bolup, amérikidiki xitay ziyaliysi ya shösaw bu xususta ziyaritimizni qobul qilghanda, bu meghlubiyetlerning kem qalghan muhim bir qismi barliqini, yeni xitayning milliy siyasitiningmu alliqachan meghlubiyetke uchrighanliqini tekitlidi. U mundaq deydu: " Xitay kommunistik partiyisi térrorgha qarshi turush bahaniside Uyghurlarni qattiq basturmaqta. Netijide, Uyghurlar özlirining naraziliqlirini zorawanliq usulliridin bashqa bir shekilde ipadileshke charisiz qalmaqta. Emeliyet, kompartiyening milliy siyasitining alliqachan meghlup bolghanliqini ispatlidi. Uyghur we tibet diyarida yüz bergen qarshiliq weqeliri, bolupmu shi jinping textke chiqqandin buyanqi milliy siyasetning barghanséri esebiylishishi, xitayda yalghuz tashqi siyaset meghlubiyetke uchrapla qalmay, ichki siyasetningmu meghlup bolghanliqini körsitidu."

Gérmaniyediki Uyghur ziyaliysi perhat muhemmidimu ya shösaw xanimning yuqiri qarashlirini qollighuchi shexslerdin biri. Uning qarishiche, xitay re'isi shi jinping xitay ichide pilanliq tughut siyasitini islah qilish, inaq jem'iyet berpa qilish qatarliq nechche on xil islahat programmilirini yolgha qoyghan bilen, Uyghur, tibet rayonlirida mezkur siyasetlerning ünümi bolghanliqigha a'it alametler yoq. Uning qarishiche yene, xitay özining milliy siyasiti we kishilik hoquq xatirisini yaxshilimay turup xelq'ara sehnidimu köp netije qazinishi mumkin emes iken.

" Shi jinpingning tashqi siyasettiki ghayet zor meghlubiyitini qandaq chüshendürüsh mumkin?" namliq maqalide yene, ilgiriki aylarda élan qilin'ghan shi jinpingni texttin chüshüshke dewet qilip yézilghan ochuq xetni xitay rehberlirining estayidil oqup chiqishi zörürlüki tilgha élin'ghan. Xette, shi jinping textke chiqqandin kéyin qoshna eller bilen bolghan munasiwetning buzulghanliqi, asiyaning hökümranliq hoquqining qaytidin amérikining qoligha ötüp ketkenliki, shi jinpingning yaramsizliqi tüpeyli eslide xitayning tesiri astigha kirip bolghan asiya ellirining bügün amérika bilen ittipaqdash qoshun'gha aylinip bolghanliqimu bayan qilin'ghan. Hetta xitayning eng yéqin qoshnisi we dosti bolghan shimaliy koréyening toxtimay yadro siniqi we bashqurulidighan bomba sinaqlirini élip bérip, xitay döliti üchün zor endishe hem éghir tehdit yaritiwatqanliqimu eskertilgen.

Melumki, aldinqi aylar namelum shexsler teripidin shi jinpinggha qaritip yézilghan bir parche ochuq xet tüpeyli bir qisim xitay ziyaliyliri guman bilen qolgha élinipla qalmay, chet'ellerdiki xitay démokratlirining a'ile-tawabi'atlirimu awarichiliklerge uchrashtek hadisiler yüz bergen idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet