Shi jinpingning tibettiki wedisi we wang yangning Uyghur rayonida muqimliqni tekitlishi némidin dérek béridu?

Muxbirimiz méhriban
2021-07-29
Share
Shi jinpingning tibettiki wedisi we wang yangning Uyghur rayonida muqimliqni tekitlishi némidin dérek béridu? Xitay prézidénti shi jinping lasaning gherbiy sheher etrapigha jaylashqan drépung monastirini ziyaret qildi. 2021-Yili 22-iyul, tibet
AP

Xitay re'isi shi jinpingning 26-iyul tibet aptonom rayonida ziyarette bolghinida, uning "Tibetlikler kompartiye rehberlikide téximu bextlik yashaydighan" liqi heqqide qilghan sözliri ikki kündin buyan xitay taratqulirida tekrar bérilmekte.

Shi jinping sözide, "Xitay kompartiyesining rehberlikide nechche milyon tibet xelqining yanchiliq tüzümini aghdurup tashlap ornidin des turghanliqi" ni bildürgen. Andin u: "70 Nechche yildin buyan rayonda chong özgirish bolghanliqi, rayondiki her millet xelqining xitay kompartiyesining rehberlikide bundin kéyinki kelgüside téximu bextlik turmushqa érishidighanliqi" ni tekitligen.

Xitay taratquliridin melum bolushiche, oxshash mezgilde, xitay siyasiy byurosining da'imiy hey'iti, siyasiy kéngesh re'isi, xitayning "Shinjang xizmet guruppisi" ning mes'uli wang yang Uyghur aptonom rayonida we bu jaydiki ishlepchiqirish qurulush armiyesi, yeni bingtu'ende ziyarette bolghan.

Xitayning "Shinjang géziti" ning xewer qilishiche, wang yang 24-iyul küni bingtu'enni ziyaret qilghanda dégen sözide "3-Qétimliq shinjang xizmet yighinining rohini öginip, kompartiyening yéngi dewrdiki shinjangni idare qilish istratégiyesi we shi jinpingning bingtu'en heqqidiki orunlashturushini emeliyleshtürüsh hem bingtu'enni rawajlandurush, uni jenubqa kéngeytishni kücheytish" qatarliqlarni telep qilghan.

Wang yang yene bu yil 3-ayning 14-künidin 17-künigiche Uyghur aptonom rayonining ürümchi, qeshqer, turpan, qumul qatarliq birqanche sheherliride tekshürüsh ziyaritide bolghan. Wang yang bu mezgildiki sözliridimu, muqimliq asasiy téma bolghan. U sözide, "Qanun boyiche rayonni idare qilish, jem'iyetning uzun muddetlik muqimliqqa kapaletlik qilish, jungxu'a birliki ortaq gewdisi idiyesini her millet xelqige singdürüsh, dölet tili terbiyesini kücheytish, dinni xitaychilashturush" dégenlerni tekrar tilgha alghan.

Xitay dölet re'isi shi jinpingning tibet aptonom rayonida "Kompartiyening tibetliklerge bext élip kelgenliki" ni tekitlishi we xitay siyasiy kéngesh re'isi wang yangning Uyghur aptonom rayonidiki bingtu'en ziyaritide "Rayonda uzun muddetlik muqimliqqa kapaletlik qilish", "Bingtu'enni tereqqiy qildurush, jenubqa kéngeytish" qatarliqlarni alahide tilgha élishi chet'ellerdiki tibet we Uyghur weziyiti analizchilirining diqqitini qozghidi.

Chet'ellerdiki tibet pa'aliyetchiliridin "Tibet yashlar qurultiyi" ning xadimi, teywendiki xitay weziyiti analizchisi zashi sérin ependi ziyaritimizni qobul qilip, öz qarishini otturigha qoydi.

Zashi sérin ependining qarishiche, xitay re'isi shi jingpingning "Kompartiyening tibetliklerge bext élip kelgenliki" ni tekitlishi, xitay kompartiyesi hökümitining, tibettiki 70 yilliq hökümranliqida tekrarlap kéliwatqan eng chong yalghanchiliqi we ménge yuyush siyasitidiki tatliq ibariler iken.

Zashi sérin ependining tekitlishiche, xitay hökümitining bu xil aldamchiliq teshwiqatlirigha, uninggha oxshash chet'ellerde xitaygha qarshi pa'aliyet élip bériwatqan tibetliklerla emes, hetta xitay hökümranliqi astidiki tibet aptonom rayonida yashawatqan tibetlermu, xitay hökümitining bu xil yalghanchiliq teshwiqatlirigha ishenmeydiken.

Uning bildürüshiche, xitay hökümiti teripidin yasap chiqilghan bu xil saxta körünüshlerde shi jinpinggha alqish yangratqan tibetlikler körsitilgen. Emeliyette téxi yéqinda chet'el tartquliri xewerliride körsitilgen xitay kompartiyesining 100 yilliqi tebriklen'gen mezgilde lasadiki tibetler tawap qilidighan diniy muqeddes jay bodalagong sariyi témigha chaplan'ghan kompartiyeni medhiyeleydighan sho'arlargha qarap köz yéshi qiliwatqan tibetliklerning körünüshliri, taqiwétilgen tibet ibadetxaniliri, tibetlikler öylirige mejburiy ésilghan xitay kompartiye dahiyliri maw zédong, shi jingping qatarliqlarning süretliri, nechche on yildin buyan üzlüksiz tutqun qilin'ghan we özini köydürüp ölüwalghan tibet rahibliri qatarliqlar tibetler uchrawatqan zulumni dunyagha ashkarilaydighan eng yaxshi pakitlar iken.

Uning tekitlishiche, "Xitay hökümiti 70 nechche yildin buyan, özining bashqa milletlerni assimilyatsiye qilip yoqitish siyasitini üzlüksiz ijra qilip kelgen.

U sözide, xitay kompartiyesi hökümitining awwal 'kompartiyening ghemxorluqida aptonomiyelik hoquqtin behrimen bolush'dégendek aldamchiliq ibariliri we wasitiliri bilen Uyghur, tibet, mongghul qatarliq xelqlerning méngisini yuyup, xitay kompartiyesini ularning qutquzghuchisi qilip teshwiq qilghanliqini bildürdi.

Uning qarishiche, xitay kompartiyesi bu milletlerni xitaylashturush emeliyitide bolsa, her xil basturush heriketlirinimu teng qollan'ghan.

Uning bildürüshiche, "Xitay hökümiti bu az sanliq milletlerning özige xas bolghan diniy étiqadini, medeniyet alahidilikliri, tili qatarliqlarni xitaylashturush qedem basquchlirini peydin-pey ijra qilip mangghan. Bügünki kün'ge kelgende, Uyghurlar pütkül millet boyiche irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqanliqini xelq'ara tonup yetken. 70 Nechche yildin buyan xitay hökümiti az sanliq milletlerge qaratqan xitaylashturup yoqitish siyasitini ijra qilish qedem-basquchida, atalmish aptonomiye tüzümi namida üzlüksiz ménge yuyush teshwiqatini kücheytish, ularning milliy barawersizlikke qarshi kötürülgen naraziliq heriketlirini yumsaq-qattiq wastilarni teng qollinip basturush qatarliq usullarni qollan'ghan."

Amérikadiki Uyghur pa'aliyetchiliridin dunya Uyghur qurultiyining xitay ishliri mudiri ilshat hesen ependimu ziyaritimizni qobul qildi.

Ilshat hesen ependi shi jinpingning tibet aptonom rayonidiki ziyariti bolsun yaki xitay siyasiy kéngesh re'isi wang yangning Uyghur aptonom rayoni we bu jaydiki ishlepchiqirish qurulush armiyesi ziyariti bolsun her ikki ziyaretning meqsiti xitay kompartiyesining bu rayonlardiki hökümranliq weziyitidin ensiresh yüzisidin élip bérilghan ziyaret ikenlikini bildürdi.

Ilshat hesen ependining bildürüshiche, meyli shi jinpingning tibet aptonum rayonida kompartiyening tibetlerge bext élip kélidighanliqini tekitlishi bolsun, yaki wang yangning Uyghur aptonom rayonining muqimliqini tekitlishi bolsun, ularning bu sözlerni qilishigha xitay kompartiye hökümranlqining aghdurulushi we xitay dölitining parchilinip kétishidin ensiresh seweb boluwatqan iken.

Ilshat hesen ependi sözide, xitay hökümitining 70 nechche yildin buyanqi hökümranliq tarixida meyli Uyghurlar bolsun yaki tibet, mongghul, manju qatarliq xitay bolmighan az sanliq milletlerge qarita, ularni xitaylashturup assimilyatsiye qilip yoqitish siyasiti yürgüzüp kéliwatqanliqini, emma uning "Bu siyasetni ijra qilish emeliyet basquchida aldi-kéyinlik, usulida aldamchiliq we qattiq qolluqtin ibaret her xil wastilarni qolliniwatqanliqi" ni bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet