Shi jinpingning yéngi padishahliqi: bésharetler we ibretler

Muxbirimiz eziz
2022.10.17
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Shi jinpingning yéngi padishahliqi: bésharetler we ibretler Xitay re'isi shi jinpng 20-nöwetlik xitay memliketlik qurultiyining échilish murasimida nutuq sözlimekte. 2022-Yili 16-öktebir, béyjing.
AP

16-Öktebir küni xitay kompartiyesining 96 milyondin köprek ezasidin tallan'ghan 2296 neper wekil béyjinggha jem bolup shi jinpingning üchinchi qétimliq re'islik mudditi üchün “Saylam” gha chüshti. Gerche shi jinpingning asasiy qanunni özgertip “Ikki nöwetlik re'is bolush” qa'idisini bikar qilishi, hoquqni merkezge merkezleshtürüshni kücheytish üchün barliq “Siyasiy reqib” lirini közdin yoqitishi, shuningdek Uyghur diyari we xongkongda basturushni ewjige chiqirishi türlük ijabiy shekillerde teshwiq qilinip kelgen bolsimu shi jinping heqqidiki ijabiy ümidler uning ikkinchi qétimliq re'islik mudditi mezgilide barghanséri gumanlargha orun boshitishqa bashlidi. Derweqe bu qétimliq 20-qurultayda shi jinping oqup chiqqan ikki sa'etlik doklatta shi jinpingning ötken on yilda qolgha keltürgen “Muweppeqiyetliri” tekitlinish bilen birge buning bundin kéyinki re'islik mezgilide bu ishlarni téximu yuqiri pellige élip chiqidighanliqidin küchlük bésharetler bérildi.

Shi jinpingning bu qétimqi nutqida xitayning “Tereqqiyati” we “Iqtisadiy sahediki ösüsh ehwali” alahide yer aldi. Xuddi ilgiriki partiye qurultaylirida tilgha élin'ghan'gha oxshash bu qétimmu shi jinping “Iqtisadiy tereqqiyat” ning xitay hökümiti we xitay kompartiyesining neziride “Eng aldinqi orundiki wezipe” ikenlikini, shuningdek buning zamaniwilashqan sotsiyalistik dölet qurup chiqishning asasi ikenlikini alahide tekitlidi. Halbuki amérika prézidénti richard nikson xitayning derwazisini achqandin buyanqi yérim esirde amérika köpligen pursetlerni yaritip bérish arqiliq xitayni iqtisadiy jehettin küchlendürgen hemde uning bash kötürüshini amérika dölitining istratégiyelik menpe'etlirige uyghunlashqan halda dawam qildurmaqchi bolghan bolsimu bu arzu aqiwette ré'alliqqa aylinalmighan. Yene kélip xitayning tajsiman wirus tüpeylidin ijra qilghan bir qatar tedbirliri xitay iqtisadini zor derijide töwenlitiwetken bolsimu shi jinpingning bu qétimliq nutqida bu nuqta zadila tilgha élinmighan. Shuningdek tebi'iy tereqqiyatning shi jinping dewride töwenleshke qarap yüzlinishidek tüpki ré'alliqqimu köz yumulghan.

Shi jinping bu qétimliq nutqida xitayning tashqi siyaset sahesidiki “Tereqqiyati” heqqide söz qilip: “Dölitimizning dunyani qayta qurup chiqishtiki xelq'araliq tesiri we qudriti ötken on yilda zor derijide yükseldi. Dölitimizning zamaniwilishishi insaniyetke zamaniwilishishqa yétishning yéngi tallashlirini bexsh étidu” deydu. U bu xildiki sözlerni 2017-yilidiki partiye qurultiyidimu qilghan bolup “Biz sherqte gigantlarche mustehkem qed kötürduq” dégen. Ene shu waqitlarda Uyghur diyari we xongkongdiki basturushlar yuqiri pellige chiqqan. Rusiye bilen bolghan hemkarliq hemde teywen boghuzidiki küch körsitish da'imliq hadisige aylan'ghan. Kéyinche xitayning dunyawi tertipni qayta belgileshke urunup hakimmutleqliq we diktatora asasidiki tüzülmini dunyagha kéngeytmekchi bolghanliqi hemde amérika bashchiliqidiki gherb dunyasi ornitip chiqqan erkin bazar we démokratiye asasidiki tertipni aghdurmaqchi bolghanliqi melum bolghan. Emdilikte shi jinpingning yéngidin re'is bolush aldida bu xildiki sözlerni qilishi heqqide söz bolghanda amérikadiki musteqil siyasiy analizchi ilshat hesen buninggha yoshurun'ghan menilerning qatlimigha, shundaqla ularning dunya üchün némidin bésharet bérishige sel qarashqa bolmaydighanliqini alahide tekitleydu.

Shi jinpingning bu qétimliq doklatida teywen mesilisi merkiziy témilardin bolghan. Gerche amérika hökümiti köp qétim xitay nawada teywen'ge qoralliq mudaxile yürgüzse özlirining buninggha biwasite arilishidighanliqini tilgha alghan bolsimu, shi jinping bu qétimmu “Biz teywenni tinchliq bilen birlikke keltürüsh iradimizdin waz kechmeymiz. Shundaqla héchwaqit qoral küchi ishletmeymiz, dep wedimu bérelmeymiz” dégen. Bu heqte söz bolghanda ilshat hesen mushuning özi shi jinpingning kallisidiki “Qehrimanliq arzusi” ning eks étishi ikenlikini, nawada bu arzu emelge ashsa teywenning teqdiri Uyghur diyaridin héchqanche perq qilmaydighanliqini eskertidu.

Xitay iqtisadining yéqinqi mezgillerdiki chékinishi we buning xitay üchün ejellik zerbe boluwatqanliqi tashqi dunyada köp qisim kishilerge melumluq ré'alliq bolsimu bu mesile xitayda ashkara tilgha élinmaydighan témilardin bolup kelgenidi. Shi jinping bu qétimqi nutqida 2017-yilidikidin perqliq halda “Téjeshlik we iqtisadchilliq” bolushning zörürlükini alahide otturigha qoyghan. Shuningdek buning “Ortaq güllinish” ning muhim terkibi qismi ikenlikini tekitligen. Nöwette bu hal xitay iqtisadining chékinishi heqqidiki wasitilik bayan, dep qariliwatqanliqi melum. Halbuki shi jinping “Yuqumni nölge chüshürüsh” siyasiti keltürüp chiqarghan shunche köp ijtima'iy paji'elerni körmeske sélip bu siyasetning toghra ikenlikini mu'eyyenleshtürgen, shuningdek buning özgertilmeydighanliqidin bésharet bergen. Bu heqte söz bolghanda ilshat hesen yalghuz buningla emes, téximu muhimi shi jinping dawamliq re'islikke chiqqandin kéyin uning Uyghurlar heqqidiki yolyoruqliriningmu özgermeydighanliqini alahide tekitleydu.

Shi jinpingning bu qétimqi qurultayda otturigha qoyghan yuqiri pen-téxnika sahesige küch chiqirish, herbiy meshiq we urush qilish iqtidarini ashurush qatarliq sözlirimu tashqi dunyaning zor diqqitini qozghighan bolup, nöwette bu heqtiki türlük mulahiziler köplep otturigha chiqmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.