“сиясий кеңәш” ниң вәзиписи вә “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси” еңиниң мәқсити

Мухбиримиз меһрибан
2022.09.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Ху пиң: “ма шиңруйниң муқимлиқни тәкитлиши, ‛юқумни нөлгә чүшүрүш‚ сияситигә болған қаршилиқларға тақабил туруш үчүндур” Үрүмчидә ечилған аталмиш хәлқ вәкилләр сөһбәт йиғинида уйғур аптоном райониниң партком секретари ма шиңруй “районниң муқимлиқи вә узун мәзгиллик әминликигә капаләтлик қилиш” ни тәкитлимәктә. 2022-Йили 14-сентәбир.
ts.cn

“җуңхуа миллити ортақ гәвдиси еңи” ши җинпиң тәхткә чиққандин буян, хитай компартийә һөкүмитиниң уйғур диярини идарә қилишта әң көп тәкитләп келиватқан сиясий шоари.

Йеқиндин буян уйғур дияридики “хәлқ қурултийи”, “сиясий кеңәш” қатарлиқ органларниң хизмәт йиғинлирида, “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси еңи” ниң бу органларниң асаслиқ хизмити сүпитидә тәкитлиниши техиму диққәт қозғиди.

27-Сентәбир күни үрүмчидә ечилған “уйғур аптоном районлуқ сиясий кеңәш” ниң 12-нөвәтлик 22-қетимлиқ даимий һәйәтләр йиғинида “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси еңи” сиясий кеңәшниң асасий хизмәт нишани қилип бәлгиләнгән. Йиғинда йәнә сиясий кеңәшниң бирликсәп хизмитидики һәрқайси қатламлирида партийәниң милләтләр сияситини тәшвиқ қилиш, милләтләр иттипақлиқи вә милләтләрниң өз-ара юғурулушини күчәйтиш, шинҗаң һекайисини сөзләш,” дегәнләр тәкитләнгән.

Ундақта хитайдики “сиясий кеңәш” қандақ орган? у қурулғандин буян хитай компартийә һөкүмитиниң дөләт һакимийитидә қандақ рол ойнап кәлди? у хитайниң уйғур қатарлиқ башқа милләтләрни идарә қилишида қандақ вәзипиләрни үстигә алған? ши җинпиң һакимийити дәвридә “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси еңи” ниң уйғур дияридики “сиясий кеңәш” қатарлиқ органларниң асаслиқ хизмәт нишани қилип бәлгилиниши немидин дерәк бериду?

Түркийәдики хитай сиясити тәтқиқатчиси доктор әркин әкрәм вә вәзийәт анализчилириниң қаришичә, “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси еңи” хитай һөкүмитиниң уйғур қатарлиқ хитай болмиған милләтләрни еритип хитайлаштуруш истратегийәси. Һалбуки “сиясий кеңәш”, “хәлқ қурултийи” дегәнләр болса, униң бу сиясий истратегийәсини йолға қоюшида қоллинип келиватқан ярдәмчи органлири икән.

Америкида уйғурларни қоллап паалийәт елип бериватқан туңган паалийәтчиси сулайман гуниң қаришичә, хитайдики сиясий кеңәш ғәрб дөләтлиридики “парламент” тин пүтүнләй пәрқлиқ болған сиясий орган икән.

Сулайман гу мундақ деди: “хитайниң сиясий кеңиши билән ғәрбтики парламент охшимайду. У хәлқниң райиға вәкиллик қилмайду, бәлки хитай компартийәси тәсис қилған бирликсәп хизмитини қилидиған сиясий орган. Униң асасий хизмити хитай компартийәсигә вәкиллик қилип, иҗтимаий җамаәт күчини контрол қилиш”.

У сөзини давамлаштуруп, хитайниң уйғур дияридики идарә қилиш сияситидә, сиясий кеңәшниң хизмити һәққидә йәнә мундақ деди: “шуниң билән бирликтә хитай шинҗаң дәп ативалған мустәмликә районида сиясий кеңәшниң йәнә бир вәзиписи, компартийә униңға тапшурған сиясий тәшвиқат хизмитини қилиш. Әмәлийәттә у ички җәһәттә ‛җуңхуа миллити ортақ гәвдиси еңини тәшвиқ қилиш‚, ташқи җәһәттә ‛шинҗаң һекайисини сөзләш‚ арқилиқ, компартийәниң контроллуқи астида, ички җәһәттә миллий ассимилятсийә қилиш, ташқи җәһәттә хитайниң бу сияситигә чапанчилиқ қилиш вәзиписини орунлап кәлмәктә.”

Ню-йорктики вәзийәт анализчилиридин ма җү әпәндиниң билдүрүшичә, 1949-йилдин илгирики “сиясий кеңәш” билән хитай компартийәси һакимийәтни пүтүнләй қолға алғандин кейинки сиясий кеңәш характер җәһәттин пәрқ қилидикән.

Ма җү мундақ деди: “хитайдики сиясий кеңәш, 1949-йили йәни хитай компартийә һөкүмити қурулған дәсләпки мәзгилләрдә, хитай компартийәсиниң қануни бәлгилимиләрни түзидиған асасий орган иди. Әйни чағда бу униң демократик бир орган икәнликини көрситәтти. Әмма хитай компартийәси һакимийәтни пүтүнләй қолға алғандин кейин, йәни 50-йилларниң дәслипидә хәлқ қурултийи вәкиллирини сайлаш түзүми йолға қоюлуп, хәлқ қурултийи әң алий органға айланди. Бу әмәлийәттә демократийә дегән оқумниң чөрүветилиши болди. Һалбуки аталмиш хәлқ вәкиллирини хәлқ сайлимайдиған бәлки компартийә сайлайдиған болди. Шундин етибарән сиясий кеңәшму компартийәниң бирликсәп хизмитидики һәрқайси тәрәпләр топланған нами бар әмили йоқ орунға айланди”.

Маҗү әпәнди йәнә хитай һөкүмити аталмиш сиясий кеңәшниң вәзиписи дәп бәлгиләнгән “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси еңи” ни күчәйтиш истратегийәлик нишани һәққидә мундақ деди:

“һазир башқа милләтләрниң миллий еңи, диний етиқади вә мәдәнийәт әнәнисини йоқитиш сиясий кеңәшниң асаслиқ хизмити қилинипту. Улар дәватқан ‛җуңхуа миллити ортақ гәвдиси‚ дегини хитай болмиған милләтләр яки топлуқларниң миллий алаһидиликини, тарихини йоқитиш. Бу арқилиқ хитай компартийә һөкүмитиниң бир хитай дөлити чүшини әмәлгә ашуруш. Шундақла бу арқилиқ башқа милләтләрниң земинини, байлиқлирини һәтта барлиқини игиливелиш мәқситигә йетиш. Бу йәнә бир җәһәттин ейтқанда, ирқий қирғинчилиқ пиланини әмәлгә ашқандин кейинму, тәңритағниң җәнуб-шималидики шәрқий түркистан земинидики уйғурларға қарита, мәдәнийәт җәһәттә йоқитишни тезләштүрүш. Мана бу ши җинпиң тәхткә чиққандин буян йолға қойған сияситиниң давами”.

Түркийәдики уйғур тәтқиқатчилардин хитай вәзийити мутәхәссиси доктур әркин әкрәмму зияритимизни қобул қилди.

У нөвәттә ши җинпиң тәкитләватқан “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси” еңи вә хитай һөкүмитиниң аталмиш “сиясий кеңәш” дәп аталған бу органниң хизмити вә роли һәққидә һалда өз қарашлирини оттуриға қоюп өтти.

Доктур әркин әкрәм аввал “сиясий кеңәш” ниң уйғурлар вә башқа милләтләрни идарә қилишта үстигә алған вәзипилири вә уйғурларни ассимилятсийә қилишта ойниған роли һәққидә тохталди.

Униң қаришичә, “сиясий кеңәш” хитай компартийәси һөкүмитиниң бирликсәп хизмитидә, компартийә билән башқа партийәсиз тәрәпләр вә башқа милләтләр оттурисида пикир ортақлиқи һасил қилидиған тәрәпсиз “дәрнәк” йәни тәшкилат дәп тәрипләйдикән. Әмма әмәлийәттә у пүтүнләй хитай компартийә һөкүмәт хадимлиридин тәшкилләнгән. Униң вәзиписиму хитай һөкүмитиниң авази болуш икән.

Әркин әкрәм әпәнди йәнә нөвәттә ши җинпиң тәкитләватқан “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси” еңиниң уйғур дияридики иҗра әһвали һәққидә тохталди.

У, үрүмчидики “сиясий кеңәш йиғини” да “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси” еңиниң сиясий кеңәшниң асасий вәзиписи қилинишидики ахирқи мәқсәтниң уйғурларни хитайлаштуруш вә ассимилятсийә қилиш икәнликини, бу органниң һәргизму уйғур хәлқиниң пикир-тәләплирини, сиясий һоқуқлири тәләплирини музакирә қилип қанун дәриҗисигә апиридиған орган әмәслики, җүмлидин демократик дөләтләрдики парламентлардин түптин пәрқлинидиғанлиқини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.