Teywendiki saylamda utup chiqqan sey yingwén xanimning tashqi siyasiti we Uyghur mesilisi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2016-01-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Teywende ötküzülgen prézidéntliq saylimida utup chiqqan yéngi prézidént sey yingwén. 2016-Yili 16-yanwar, teywen.
Teywende ötküzülgen prézidéntliq saylimida utup chiqqan yéngi prézidént sey yingwén. 2016-Yili 16-yanwar, teywen.
AFP

Ötken hepte axirida teywende ötküzülgen prézidéntliq saylimida démokratiyini ilgiri sürüsh partiyesining bash sékrétari sey yingwén utup chiqqandin kéyin dunyadiki axbarat wasitilirining diqqet-étibari teywen'ge buralghan idi.

Teywenning türkiyede turushluq iqtisad we medeniyet ish béjirish ornining bash wekili chéng ependi "Dunya bülteni" namliq gézitning ziyaritini qobul qilip, bundin kéyin teywenning türkiye bilen bolghan iqtisadiy we tijariy munasiwitige alahide ehmiyet béridighanliqini bayan qilghan.

U, anatoliye xewer agéntliqining muxbirigha bergen bayanatida, saylamda xelqning 60% awazini élip re'islikke saylan'ghan sey yingwén xanimning 5-ayning 20-küni resmiy wezipe öteshke bashlaydighanliqini, teywenning muqimliqini, rayonning tinchliqini qoghdashni dawamlashturidighanliqini, talash-tartishlargha qarimay teywenning jenubiy xitay déngizidiki menpe'eti bilen igilik hoquqini qoghdashni dawam qilidighanliqini bayan qilghan. Teywenning türkiyediki wekili chéng ependi, teywen yéngi hökümet mezgilide, türkiye bilen bolghan hemkarliqini kücheytip, rayondiki tesir küchini kücheytidighanliqini bayan qilghan.

Biz bu heqte köz qarishini igilesh üchün burun teywen chingyün uniwérsitétida chet'ellik mutexessis bolup wezipe ötigen türkiye hajettepe uniwérsitéti oqutquchisi, istiratégiyelik chüshenche tetqiqat merkizi mutexessisi doktor erkin ekrem hemde proféssor doktor alimjan inayet bilen söhbet élip barduq.

Doktor erkin ekrem ependi, burunqi gomindang hökümitining yaxshi bir tashqi siyasiti barliqini, 2000-yilining bashlirida démokratiyini ilgiri sürüsh partiyesi hakimiyet béshigha kelgendin kéyin nachar tashqi siyaset élip barghanliqini, chünki xitayning bésimi astida qalghan yerlik milletlerning teywende köprek adwokat we doxturluq kespide oqughan kishiler ikenlikini, 2008-yili gomindang partiyesi hakimiyet béshigha kelgendin kéyinmu passip tashqi siyaset yürgüzgenlikini, emma bu qétim saylan'ghan sey yingwén xanim tashqi siyasetni yaxshi bilidighan ilim adimi bolghachqa, uning tashqi siyasetnimu yaxshi élip baridighanliqigha ishinidighanliqini bayan qildi. U, teywenni küchlendürüsh üchün yaxshi bir tashqi siyaset élip bérishning zörür ikenlikini, bu siyasette amérika bilen xitaydin ibaret ikki chong döletke bolghan tashqi siyasetni yaxshi élip bérish kéreklikini bayan qildi.

Doktor erkin ekrem ependi, teywen, yawropa döletliri, ottura asiya türkiy jumhuriyetliri bilen bolghan munasiwetni yaxshilashta türkiyening rolining muhim ikenlikini, shunga ötken yili türk awi'atsiye shirkitining teywen'ge udul ayropilan uchurushqa bashlighanliqini, ötken yili 7-ayda türkiye-teywen karxanichilar ishxanisi qurghanliqini, sey yingwén hökümitiningmu türkiye bilen bolghan munasiwitige alahide ehmiyet béridighanliqini bayan qildi.

Doktor erkin ekrem ependi démokratiyini ilgiri sürüsh partiyesining ikkinchi qétim hakimiyet béshigha kélishi ikenlikini, burunqi xataliqliridin sawaq élip, bu qétim xitaydiki Uyghurlargha oxshash milletlerning mesilisigimu köngül bölüshi mumkinlikini, chünki bu partiyeni qurghan yerlik milletlerningmu 1949-yilidin kéyin teywendiki gomindang hökümitining éghir bésimigha uchrighanliqini, tibet we mongghulgha oxshash milletlerni tetqiq qilidighan mutexessislerning saniningmu xéli köp ikenlikini, ularning Uyghur mesilisigimu köngül bölidighanliqini bayan qildi.

Dunya Uyghur qurultiyi sabiq re'isi erkin aliptékin ependi teywen démokratiyini ilgiri sürüsh partiyesining qayta saylan'ghanliqidin intayin xursen bolghanliqini, chünki bu partiyining burundin tartip Uyghur, tibet mesililirige köngül bölüp kéliwatqanliqini, bundin kéyinmu Uyghur mesilisige köngül bölidighanliqigha ishinidighanliqini bayan qildi.

Ilgiri bir mezgil teywende xizmet ishligen, izmirda oqutquchiliq qiliwatqan proféssor doktor alimjan inayet teywen yéngi hökümitining Uyghurlarning mesililirige nisbeten tutidighan pozitsiyisi heqqide öz qarashlirini bayan qilip ötti.

Teywende bu qétim démokratiyini ilgiri sürüsh partiyesining ikkinchi qétim utup chiqishi bolup, mezkur partiye 2000-yilining béshidin 2008-yilighiche teywenni sorighan idi.

Toluq bet