Түркийәдики уйғур мусапир аяллар қандақ ярдәмләргә моһтаҗ?

Ихтиярий мухбиримиз руқийә
2015-01-06
Share
dolet-baghcheli-uyghur-ayal-wekiller-305.jpg Түркийә милләтчи һәрикәт партийиси баш секретари дөләт бағчәли уйғур аяллирини қобул қилди. 2012-Йили 16-июл, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Мәлум болушичә, йеқини йиллардин буян һәрхил қачақ йоллар билән түркийәгә келип йәрләшкән уйғурлар хели салмақни игиләйдиған болуп, буларниң көп қисимни аяллар вә балилар тәшкил қилидикән.

Истанбулда яшаватқан лалә ханимниң билдүрүшичә, хитайниң зулумидин башқа хитайдин қечиш җәрянида һәрхил хәтәрләргә тәвәккүл қилған бу кишиләр нөвәттә иқтисадий җәһәттинла әмәс, бәлки психикилиқ җәһәттинму ярдәмгә моһтаҗ икән.

Әссаламуәләйкум лалә ханим, һазир түркийәгә йеңидин йәрләшкән уйғур аяллар вә балилар әң көп санлиқни игиләйдикән буларниң әң җиддий биринчи орунға қоюлушқа тегишлик еһтияҗи немә?

Уларниң бихәтәрлик мәсили һәл болди, қәлбидики қорқунч түгиди, лекин яра техи сақайғини йоқ. Буниңға бир җәрян кетиши мумкин. Әң муһим еһтияҗ йәнила иқтисад болуватиду, мусапир қериндашлиримизниң һазир қолида һечқандақ иқтисад йоқ, нәччә аилә бир өйдә қисилип туруватиду, һечқандақ кирими йоқ, у йәр бу йәрдин кәлгән азғинә ярдәмгә тайинип җан сақлаватиду.

Уларниң иҗтимаий вә роһий җәһәттин қандақ ярдәмгә моһтаҗ?

Иқтисадий җәһәттә қорсиқини тойдуралмайватқан бир милләтниң роһий җәһәттики сағламлиқини ойлашқудәк вақти барму дәйсиз? әлвәттә улар хитайниң дәһшәтлик зулумини көрүп, еғир қийинчилиқлар вә хитайдин қечиш җәрянидики һәр хил тәвәккүлчиликләрни баштин кәчүрди. Болупму бу, балиларниң қәлбидә қорқунчақлиқ яки ятсираш, өзини төвән көрүш һәддидин зиядә һәрикәтчан, аччиқи яман болуп кетиш дегәндәк психикилиқ һаләтләрни пәйда қилиду. Вақтида ярдәм берилмисә бу, уларда чоң болғандин кейин башқиларға ишәнмәйдиған, җәмийәттин нәпрәтлинидиған дегәндәк һәрхил мәсилиләргә муптила қилиду.

Тән сағламлиқи, аилә тәрбийиси, түркийә муһитиға маслишиш җәһәттә қандақ тәлим тәрбийиләргә еһтияҗи бар?

Хитай зулуми кәлтүрүп чиқарған роһий зулум әлвәттә җисманий җәһәттики сағламлиққа тәсир йәткүзиду. Улар бу җәһәттә һечқандақ билимгә игә болалмайватиду. Түрк тили билмигәнлики үчүн бу һәқтики учурлардин пайдилинишиму йетәрсиз. Сағламлиқ вә бала тәрбийиләш җәһәттә ислам әқидиси вә пәнни билимләрни бирләштүрүп тәрбийилинишкә еһтияҗи бар.

Аялларни күчләндүрүш уларни тәрбийиләш балиларни тәрбийиләш кәлгүсини тәрбийиләш демәктур дегән мундақ бир гәп бар. Йәни бир аял бир аилини бир аилә бир җәмийәтни яки мәһәллини бир җәмийәт яки бир мәһәллә бир дөләтни өзгәртиду дегәнлик болиду, сизниңчә бу аялларниң һазирқи аилә ичидики роли қандақ? уларниң өз қиммитини җари қилдурушиға қандақ тосалғулар бар? мәсилән әрләр тәрипидин әтрапидики муһит тәрипидин келидиған тосалғу дегәндәк?

Аялларниң аилә ичидики роли бир ана болуш, лекин бу йәрдә қандақ бир ана болуш мәсилиси бар. Йетишкән баллириға диндин, пәндин, инсанлиқтин тәлим берәләйдиған аниму яки балисиниң йетилиш психикисиғиму маслишишни биләлмәйватқан аниму?

Уйғур аяллириниң аилидики орни әзәлдин наһайити юқири болуп кәлгән. Чоң-кичик ишларниң һәммисидә әрләр билән баравәр қарар бериш һоқуқиға игә. Әмма бу мусапир уйғур аяллири хитайниң дәһшәтлик зулумиға учраш җәрянидики бирмунчә трагедийәләрни баштин кәчүргәндин кейин, йәнә ашу өзигә болған ишәнчини, түргүнлүкини, батурлуқини сақлап қалалаватамду йоқ, бу издинишкә тегишлик мәсилә.

Түркийәдики иҗтимаий ярдәм тәшкилатлириниң бу мәсилидики роли қандақ? йетәрлик болмайватамду яки уйғур аяллириниң улардин үнүмлүк пайдилинишиға тосалғулар барму? болса қандақ тосалғулар мәсилән?

Мәхсус уйғур аяллири үчүн қурулған ундақ бир тәшкилат йоқ. Түрк аяллири тәшкилатлири бар болсиму, әмма уйғур аяллири техи тил өткилидин өтүп болмиғанлиқи үчүн бу тәшкилатлардин толуқ пайдилинип кетәлмәйватиду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт