Түркийәдики алий мәктәп оқуғучилири уйғурлар һәққидә немиләрни ойлаватиду?

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2016-04-20
Share
turkiyede-uyghur-mesilisi.JPG Иззәт байсал университетида өткүзүлгән "йирақта бир йетим вәтән бар: шәрқий түркистан" мавзулуқ йиғин қатнашқучилири. 2013-Йили декабир, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Йеқинқи йиллардин бери түркийәдики алий мәктәп оқуғучилириниң уйғур мәсилисигә болған қизиқиши күнсайин күчәймәктә. Түркийәниң һәрқайси университетлиридики оқуғучи уюшмилири, кулубилар вә тәтқиқат мәркәзлири уйғурлар тоғрисида доклат бериш йиғинлири уюштурмақта, көргәзмиләр ачмақта. 18-Апрел күни түркийәниң шәрқий шимал районидики күмүшхана университетида өткүзүлгән "йүксиливатқан хитай вә шәрқий түркистан мәсилиси" мавзулуқ доклат бериш йиғинида, оқутқучи вә оқуғучиларниң уйғур мәсилисини йеқиндин көзитиватқанлиқи, мәсилигә болған қизиқиши диққитимизни тартти.

Хаҗәттәпә университети оқутқучиси доктор әркин әкрәмниң доклати башлиништин бурун, доклат аңлаш үчүн кәлгән оқуғучиларға микрофонимизни узаттуқ. Уларға "уйғур дияри қандақ бир җай? бу һәқтә пикриңиз немә?" дәп соридуқ.

Мустафа ақсой: һазир пәқәтла ахбарат васитилиридин өгәнгәнлиримизгә асасланғанда, хитай һөкүмити балилириниң санидин, ибадитигичә һәммә ишиға арилишип, уларни ассимилятсийә қилишқа тиришмақта. Бу инсанлиқ қелипидин чиққан трагедийәни тохтитиш үчүн хитайға тохта дейиш керәк. Шәрқий түркистанни тәқдиригә ташлап қоймаслиқ керәк.

Мәвлүт түмән: шәрқий түркистан ата-бовилиримиз кәлгән җай, ана вәтинимиз. Үрүмчи ‏- көп санда мусулман өлтүрүлгән, әмма дуня җамаәтчилики йетәрлик дәриҗидә инкас қайтурмиған бир җай. У җайдики қирғинчилиқ тохтитилсун.

Мәмәт топал: шәрқий түркистан авазини дуняға аңлиталмиған бир пәряд. Дуня қулиқини етивалған бир зулум.

Һүсәйин өзқан: шәрқий түркистанда хитай тәрипидин елип бериливатқан инсанлиқ зулумини тохтат дейишниң замани кәлди. У җайда елип бериливатқан зулум түгисун, биз буниңға қарши туримиз.

Қадир асар: шәрқий түркистан залимларниң мәзлумларға елип бериватқан зулумниң намидур. Биз бу пәрятқа қол узитишимиз керәк. Шәрқий түркистанни тәқдиригә ташлап қоюшқа болмайду.

Һүсәйин: түрк ахбаратиниңла әмәс, пүтүн дунядики ахбарат васитилириниң бу һәқтә хәвәр ишлишини тәләп қилимән. Бу қирғинчилиқниң ахирлишиши үчүн қолидин кәлгәнни қилишини тәләп қилимән.

Мәрвә: шәрқий түркистан һәмдә пүтүн дунядики мусулманларға елип бериливатқан зулумниң ахирлишишини үмид қилимән.

Әсма: шәрқий түркистанлиқларға елип бериливатқан зулумниң ахирлишишини үмид қилимиз. Қирғинчилиқ хәвәрлирини аңлашни халимаймиз.

Мәмәт өлмәз: мән шәрқий түркистан һәққидә шуни билимән, хитайниң уларға зулум қиливатқанлиқини, ассимилятсийә сиясити елип бериватқанлиқини, мәсилән, у йәрдә 3-балисини туғқанларни җазаландуриватқанлиқини билимән. Мәсилән, уйғурларниң айюлтузниң рәсими чүшүрүлгән майка кийиши чәкләнгән.

Дурсун: хитайға шәрқий түркистанлиқларға қиливатқан зулумиңни тохтат дейиш керәк. Биз шәрқий түркистан хәлқинила әмәс, байрақлириниму билмәймиз. Түркләр бир, һәр даим бир болиду. Шуңа бу зулумни тохтат дейишимиз керәк.

Али: хитайниң һәддидин ташқири бесим вә зулуми шәрқий түркистан хәлқини бизар қилди. Дин вә тил җәһәттики әркинлики тартивелинған уйғур хәлқи чарисиз қалмақта. Буниңға дуня дөләтлири ярдәм қолини узитиши керәк. Уйғур яшлириниң һечқандақ әркинлики йоқ. Намаз қилалмайду, рози туталмайду. Оқуш әркинликиму йоқ. Көп қетим уйғур елипбәси өзгәртилди. Буниңдики мәқсәт уйғурларни башқа қериндаш түркий хәлқләрдин узақлаштуруш иди.

Оғузхан: шәрқий түркистанда мусулман уйғурларға елип бериливатқан зулумни тохтат дейишниң вақти келип қалди. Хитайниң уйғурларға елип бериватқан зулумиға, тән җазасиға қарши чиқишимиз, тохтат дейишимиз керәк.

Биз бу сөһбәтлиримиз арқилиқ, түркийәниң шәрқий шималидики күмүшхана вилайитиниң күмүшхана университетидики оқуғучиларниңму уйғур мәсилисини йеқиндин көзитип, уйғурларға көңүл бөлүватқанлиқини көрдуқ.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт