Türkiyede islam dunyasinimu Uyghur mesilisige köngül bölüshke chaqirildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2014-12-04
Share
yazghuchi-Huseyin-Ozturk.jpg Türkiyening eng chong gézitliridin biri bolghan "Yéngi akt" gézitining obzurchisi hüseyin öztürk ependi mezkur gézitte élan qilghan "Mezlum sherqiy türkistan" témisidiki maqale. 2014-Yili 27-noyabir.
yeniakit.com.tr

Türk metbu'atlirida Uyghurlar heqqide élan qilin'ghan bir qisim obzorlarda, türkiyening Uyghur mesilide tutqan meydanigha ijabiy baha bérish bilen birge, islam dunyasinimu Uyghur mesilisige köngül bölüshke chaqirilghan.

Bu heqtiki chaqiriqlar yéqinda türkiyening eng chong gézitliridin biri "Yéngi akt" gézitide élan qilin'ghan "Asiyaning qelbi sherqiy türkistan" we"Mezlum sherqiy türkistan" dégen témilardiki maqalilerde alahide gewdilik otturigha qoyulghan.

Mezkur maqaliler, taylandiki Uyghur musapirlar mesilisi türk axbarati we siyasiy sehniside roshenleshken mezgilde élan qilindi. Bu maqalini "Yéngi akt" gézitining obzorchisi hüseyin öztürk ependi yazghan.

"Mezlum sherqiy türkistan" dégen maqale bezi rehberlerning Uyghurlargha alaqidar qilghan muhim sözliri bilen bashlan'ghan bolup, eng bashta türkiye jumhuriyiti re'isi erdoghanning xitayni Uyghurlar üstidin élip barghan qirghinchiliqni tenqid qilip ipadiligen sözini neqil qilip mundaq déyilgen: "Bu bir qirghinchiliqtur, nechche ming Uyghurni grazhdanliqqa qobul qilip ölümdin qutuldurduq, medeniyitimizning we diniy étiqadimizning yiltizi qeyergiche tutashqan bolsa, u yerge köngül bölüsh bizning wezipimizdur"

Maqalida yene tarixta türklerning hökümdari bolghan bilge xaqanning munu sözlirini neqil qilghan: "Men xitaylarning altun, kömüsh, yipek rextliri, shérin sözlirige we qimmetlik hediyelirige aldanmidim. Biz, nurghun türklerning ulargha aldinip yoq bolup ketkenlikini we qulluq astida qalghanliqini héch untumiduq. Men allaning yardimi bilen panahlandim we men türklerning xaqani".

Maqalida Uyghurlar üstidin yürgüzülüwatqan naheqchiliklerge süküt qiliwatqan musulman döletlerge xitab qilip mundaq déyilgen: "Ana yurtimiz ottura asiyaning merkizide musulman bir xelq dunya musulmanlirining köz aldida qarap turup xitay zulumi astida ingrawatidu. Türkiyedin bashqa islam dunyasi we insaniyet dunyasi bolsa sükütte qarap turuwatidu. Ishning heyran qalarliqi, sherqiy türkistanning yénidiki musulman döletlerningmu sükütte turushidur. Ularmu rus zulumidin we qismen xitay zulumidin qutulghili 25 yil boldi, emma ularmu özlirining derd-elemliri bilen meshghul. Shundaqtimu bunchiwala süküt qilishi ademni chongqur oylanduridu. Qirghinchiliqning néme ikenlikini dunyadiki musulman xelqlerning köpinchisi béshidin ötküzdi we yaxshi bilidu. Qirghinchiliq qilghuchining qollighuchiliri süküt qilghan'gha oxshash, qirghinchiliqni béshidin ötküzgenlerningmu süküt qilishi, awazlirini chiqiralmasliqi qandaq bir ang, qandaq bir étiqad men chüshinelmidim."

Maqalida yene Uyghur mesilisini türkiyedin bashqa héch qandaq bir döletning qollimighanliqini tilgha élip mundaq dégen: "Dunya rehberliri arisida xitay zulumini 'qirghinchiliq' dégen birla lidér bar, u bolsimu türkiye jumhuriyiti re'isi erdoghandur. Allah uningdin razi bolsun, yene kélip bu qirghinchiliq tünügün emes nechche yildin buyan eqilge sighmaydighan bir shekilde dawam qiliwatidu. Muhemmed eleyhissalamning sahabiliridin kéyin islamni keng tarqatqan sodigerler bilen büyük islam alimliri, yétekchiliri bu jughrapiyidin chiqqan idi. Bu alimlarning héch yüz xatirisi yoqmu? bu mubarek alimlarning xatirisi üchün bolsimu awazimizni chiqarmamdu?"

Aptor maqalisining dawamida yene Uyghur diyarida tarixta qurulghan döletlerni tilgha élip mundaq dégen: "Nechche esirlerdin buyan islam zémini bolghan sherqiy türkistan-qaraxaniylar, ghezniwiyler, salchuqlar, baburshahlarning hökümranliqi astida bext-sa'adetlik yashighan bir güzel diyardur. Bu islam jughrapiyesining igisi bolghan bigunah sherqiy türkistan xelqi xitay qirghinchiliqi astida musteqilliq sewdasi otida köyüp yanmaqta, islam dunyasi bularni körmeske séliwatidu.

Maqalining axirida islam dunyasining sherqiy türkistandiki zulum we bésimlargha qarita süküt qiliwatqanliqini tenqid qilip mundaq dégen: dunyaning bolupmu islam dunyasining durbuni eks teripi bilen körüwatqan sherqiy türkistanning paji'elik heqiqiti, semimiy shekilde iman éytqan her bir mömin musulmanni bi'aram qilishi kérek. Epsuslinarliq bilen musulman dunyasining eng muhim bir qismi, yüz yillardin buyan qirghinchiliqqa uchrawatqan, tilidin, dinidin, mal-mülkidin we janliridin ayrilip hayatta qélish üchün küresh qiliwatqan [nechche on milyon] musulmanning tragédiyesige qarita az-tola awazini chiqirishtin bashqa héch bir ish qilalmaywatidu.

"Ottura asiyaning qelbi sherqiy türkistan" dégen maqalida aptor hüseyin öztürk ependi sözini mundaq bashlighan: "Türk tarixning bashlan'ghuch nuqtisi we Uyghurlarning öz wetini sherqiy türkistan asiyaning qelbi déyilidu".

Maqalining dawamida sherqiy türkistanning tarixiy, jughrapiyisi, istratégiyelik ehmiyiti, yer kölimi we sheherliri toghrisida toxtalghan. Maqalida yene Uyghurlarning tarixiy toghrisida toxtilip, tarixta Uyghurlar teripidin qurulghan döletler we ishghaliyetke uchrighan yillarni tilgha élish bilen birge, Uyghurlarning nopusi toghrisida yillar boyiche köpeygen sanliq melumatlarni yighinchaqlap ipadiligen.

Maqalida yene: Uyghurlarning til-yéziqining 30 yilda töt qétim almashturulghanliqini tilgha alghan we türkiyede bir qétim yéziq almashturush bilen qandaq bir astin-üstün bolup ketken bolsa, töt qétim yéziqi almashturulghan Uyghurlar toghrisida söz qilishqa kérek qalmidi, déyilgen.

Maqalining dawamida xitayning Uyghur élide élip bérilghan atom bomba sinaqliri netijiside Uyghurlargha élip kelgen ziyan we tesirliri toghrisida toxtilip mundaq déyilgen: "Shunche zulum yetmigendek xitay da'iriliri atom bomba sinaq qilishni sherqiy türkistanda élip bardi. Tunji bolup 1964-yili10-ayning 16-küni bashlidi. Buning selbiy netijiside sherqiy türkistan xelqi xeterlik késelliklerge yoluqti. Uningdin bashqa yene minglighan adem rak késilige giriptar bolup ölüp ketti. Bügünki weziyetning ötmüshtikidin héch qandaq perqi yoq, shuning üchün sherqiy türkistanni yalghuz tashlap qoymasliqimiz kérek.!"

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet