Dangliq Uyghur bokschi abduréshit abduraxmanof almutada alemdin ötti

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-05-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Dangliq Uyghur bokschi merhum abduréshit abduraxmanof we uning érishken médalliri.
Dangliq Uyghur bokschi merhum abduréshit abduraxmanof we uning érishken médalliri.
RFA/Oyghan

Qazaqistandiki ataqliq tenheriketchi, dangliq bokschi we kino artisi abduréshit abduraxmanof 72 yéshida almutada wapat boldi. Shu küni qazaqistanning köpligen ammiwi exbarat wastiliri bu heqte xewer élan qildi.

18-May küni ötken uning depne murasimigha Uyghurlardin tashqiri yene qazaq, rus, özbék, türk we bashqa köpligen millet wekilliri qatnashti. Shu küni almuta shehiridiki "Yultuz" réstoranida ötken xatirilesh murasimide sérik sapiyéf, yérmaxan ibrahimof, wiktor démyanénko, karimjan abduraxmanof qatarliq qazaqistanning dangliq bokschiliri, ziyaliylar, jem'iyetler wekilliri, merhumning sepdashliri, shagirtliri abduréshit abduraxmanofni eslep ötti. Murasimda qazaqistanning medeniyet we tenheriket ministiri aristanbék muxaméd'ulining we qazaqistan milliy olimpik komitétining prézidénti timur qulibayéfning ewetken teziyenamiliri oquldi.

Qazaqistan tenheriket akadémiyesining oqutquchisi, boks boyiche qazaqistanning xizmet körsetken trénéri xemit berayéfning éytishiche, abduréshit abduraxmanof chémpiyon bolghan waqitlarda sowét ittipaqida kespiy boks men'iy qilin'ghan bolup, peqet heweskar bokschilarla bolghan iken. Peqet qazaqistan musteqil boghandin kéyin kespiy boksqa alahide ehmiyet bérilishke bashlighan. Abduréshit abduraxmanof shuningdin buyan qazaqistan boksining tereqqiyatigha özining salmaqliq töhpisini qoshushqa bashlighan iken.

Xemit berayéf mundaq dédi: "Jumhuriyette u uzaq waqit birinchilerdin boldi. Emma kéyinche u boksni tashlashqa mejbur boldi. Shu waqitlarda uning trénéri ménggéréy xayrutdinofning kétip qélip, uning ornigha stanislaf boldiréf kélip, abduréshit akigha trénérliq qildi. Mana shu waqitlarda abduréshit abduraxmanof bilen bille meshqlen'gen tenheriketchiler élimizde köp bolghan idi. Abduréshit abduraxmanof men üchün bir ülge bolghan idi. Uning ismi heqiqetenmu xelq ichide riwayetke aylandi. Kéyinrek u kinoda rol élishqa bashlidi. U shu waqitlarda qirghizistanning xizmet körsetken artisi dégen ataqqimu muyesser boldi. Köpligen qazaqistanliq bokschilar abduréshit akining mektipidin ötüp, chémpiyon boldi. U özini Uyghur xelqining wekili dep hésablatti. Shu waqitlarda “sowét tenherkiti” dégen zhurnalda maqale élan qilinip, uningda abduréshit akining milliti Uyghur dep körsitilgen idi."

Igilishimizche, abduréshit hakim oghli abduraxmanof 1946-yili almuta shehiride dunyagha kelgen bolup, kichikidinla boks bilen shughullinishqa kirishken. U ottura mektepni, andin 1975-yili tenheriket institutini tamamlighan. Abduréshit abduraxmanof xelq'ara derizhidiki tenheriket mahiri dégen ataqqa érishken tunzha qazaqistanliq bokschi bolup, 1970-we 1971-yilliri eyni waqitlardiki sowét ittipaqining boks boyiche ikki mertem chémpiyoni ataldi. U 1969-yili sowét ittipaqining longqisini yéngiwalghan hem amérika, yawropa, afriqada ötken xelq'ara musabiqilerning ghalibi atalghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan abduréshit abduraxmanofning shagirtliridin biri, boks boyiche sowét ittipaqi we yawropaning kümüsh hem mis mukapat sahibi, qazaqistanning xizmet körsetken trénéri karimjan abduraxmanof abduréshit abduraxmanof trénérliq qilghan qazaqistanning yashlar komandisi 1980-yillarning bashlirida sowét ittipaqida ötken musabiqilerde köpligen utuqlargha yetkenlikini bildürdi. U mundaq dédi: "Uninggha peqetla bokschilar kérek boldi. U bokschilarni qazaq, rus, Uyghur dep milletke ayrimatti. Omumen sowét waqtida milletke bölüsh yoq idi. Sen peqet bokschi, sen peqet emgek qilip, yéngishing lazim idi. Abduréshit aka özimu shundaq adem bolghan. U emgek söygüchi, özining kespige sadiq kishi idi. Hemmisi uning ataqliq bokschi ikenlikini biletti. U bizni bir yerge bashlap barsa, biz sözsiz yéngidighinimizgha ishinettuq. U biz üchün roh, biz üchün peqet trénérla emes, belki hem dost, hem aka, hem ustaz idi. U özining kespidin tashqiri ressammu, heykeltarashmu bolghan. Qisqisi, u köptereplimilik adem idi. Bizge nisbeten da'im méhribanliq qilatti. Biz hayatimizda mushundaq ademning bolghanliqidin pexirlinimiz."

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan qazaqistanning xelq'ara derijilik trénéri zakir abduqadirof abduréshit abduraxmanofning köp qirliq we talantliq adem bolghanliqini tekitlidi.

U yene abduréshit abduraxmanofning ismining Uyghur élining bezi ataqliq tenheriketchilirigimu yaxshi tonush bolghanliqining otturigha qoyup, mundaq dédi: "Uyghur aptonom rayonining tenheriket bashliqi ablikim aka talantliq balilarni izdep, boks, waléybol, mushtlishish we bashqilarni qurup bergen. Bolupmu boksqa jiq köngül bölgen. Wetendin Uyghurlar bu yergimu kélip ögen'gen. Ular hazir bu yerge chong-chong musabiqilerge kéliwatidu. Burunqidek pat-pat kélelmeydu, siyaset özgirip ketti. Ular abduréshit akini bek yaxshi tonuydiken. Uni bek yaxshi köridu we hörmetleydu."

Melum bolushiche, abduréshit abduraxmanof 224 qétim yekmu-yekke boks musabiqisige qatniship, 210 qétimda yenggen. U qazaqistanda sherqning mushtlishish türlirini rawajlandurushqa salmaqliq töhpe qoshqan hemde boks, kikboksing, yeni erkin mushtlishish, wushu-sanda, yeni chambashchiliq, taylandche boks boyiche köpligen ataqliq tenheriketchilerni terbiyilep chiqqan. U qazaqistanda we uning sirtida peqet tenheriketchi süpitidila emes, belki talantliq kino artisi süpitidimu keng tonulghan idi.

Abduréshit abduraxmanof 20 ge yéqin filimda rol élip, ularning beziliride bash rollarni oynighan. Ataqliq qirghiz yazghuchisi chingghiz aytmatofning "Boranliq béket" namliq filimida bash rolni oynap chiqqan abduréshit abduraxmanof 1996-yili gérmaniye paytexti bérlinda ötken kino féstiwalida dunya kino sen'itige qoshqan töhpisi üchün "Altun kaméra" mukapitigha érishken.

Toluq bet