Se'udi erebistanda élan qilin'ghan "Shinjang we uning halqisiman tereqqiyati" namliq maqale inkas qozghidi

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2015-12-17
Élxet
Pikir
Share
Print
"El riyad gézitining" mezkur maqale élan qilin'ghan 11-dékabir sanidin süretke élin'ghan.
"El riyad gézitining" mezkur maqale élan qilin'ghan 11-dékabir sanidin süretke élin'ghan.
RFA/Qutluq

Xitay bilen se'udi erebistanning diplomatik munasiwetlirining kündin-kün'ge küchiyishige egiship, ikki dölet arisidiki türlük medeniyet almashturush pa'aliyetlirimu rawajlanmaqta.

Se'udi erebistandiki bir qisim Uyghurlarning inkasigha qarighanda, xitay dölet ishliri komitéti axbarat ishxanisining orunlashturushi bilen teshkillen'gen "Shinjang medeniyet almashturush ömiki" mushu ayning 8-künidin 12-künige qeder se'udi erebistanning riyad, jidde qatarliq sheherliride ziyarette bolghan.

Xitayning "Shinjang medeniyet almashturush ömiki" se'udi erebistanda "Dunya islam birliki teshkilati", "Dunya musulman yashliri birleshmisi", "El riyad géziti" qatarliq orunlarda ziyarette bolghan.

Se'udi erebistanda paytexti riyadtiki xitay elchixanisining tor bétidiki bu heqtiki xewerde déyilishiche, "Shinjang medeniyet almashturush ömiki" se'udi erebistanda Uyghur élining tarixi, medeniyiti, milletlerning diniy étiqadi we shundaqla bir qisim mesililer toghrisida teshwiqat élip barghan.

Biz xitayning "Shinjang medeniyet almashturush ömiki" heqqide melumatlargha ige bolush üchün xitayning riyadtiki bash elchixanisi we jidde shehiridiki konsulxanisigha arqa-arqidin téléfon qilghan bolsaqmu, her ikki terep téléfonimizni qobul qilmidi.

Riyadtiki xitay elchixanisining bu heqtiki xewiride éytilishiche, 11-dékabir küni "Shinjang medeniyet almashturush ömiki" se'udi erebistandin chiqidighan "El riyad géziti"de mezkur chong hejimlik maqalisini élan qilghan.

Mezkur maqale, se'udi erebistanda ziyarette boluwatqan "Shinjang medeniyet almashturush ömiki" teripidin neshrge teyyarlan'ghan bolup, uningda asasliqi Uyghur élining tarixi,medeniyiti we shundaqla diniy étiqadi heqqide toxtalghan, mezkur maqale élan qilin'ghandin kéyin se'udi erebistandiki bir qisim ereb we Uyghurlarning tenqidige uchrighan we shundaqla bir qisim tenqidi inkaslar élan qilin'ghan

Biz shuning bilen, ottura sherq mesililiri boyiche tonulghan yaponiyelik musteqil tetqiqatchi yamada bilen xitayning se'udi erebistanda élip bériwatqan Uyghur rayoni weziyiti heqqidiki bu xil teshwiqatliri heqqide söhbet élip barduq. Ziyaritimizni qobul qilghan yamada bu heqte toxtilip: "Xitay, özining bir parchisi dep teshwiq qiliwatqan Uyghur aptonom rayonidiki Uyghurlarni térrorluqqa baghlap basturush siyasitini aqlash üchün, Uyghurlar heqqidiki teshwiqatni 2009-yili ürümchide 5-iyul weqesi yüz bergendin kéyin izchil halda islam dunyasida, se'udi erebistanni merkez qilghan halda Uyghurlar heqqide siyasiy teshwiqat élip bérishni yolgha qoydi. Chünki 5-iyul weqeside se'udi erebistandiki "Dunya islam birliki" we "Dunya musulman yashliri teshkilati" qatarliq islam dunyasidiki nopuzluq diniy teshkilatlar xitayni bu mesilide tenqidligen idi" dédi.

U yene, xitayning ottura sherqte yalghuz Uyghur mesilisi heqqide teshwiqat qilipla qalmastin, belki xitay-yapon arisidiki sénkako aral majirasi toghrisidimu izchil halda özining siyasiy meydanini aqlaydighan teshwiqatlarni élip bériwatqanliqini bildürdi.

Uzundin yillardin buyan se'udi erebistan bilen xitay munasiwitige izchil diqqet qilip kéliwatqan mekke shehiridiki Uyghur zhurnalist sirajidin ezizi ziyaritimizni qobul qilip "Shinjang medeniyet almashturush ömiki" élan qilghan mezkur maqalining mezmuni heqqide toxtaldi.

Sirajidin ezizi xitayning bu xil teshwiqatlarni élip bérishidiki asasliq meqsiti heqqide özining bezi qarashlirini bayan qilip ötti.

U,yene mezkur maqale élan qilin'ghandin kéyin bir qisim kishilerning buninggha qarshi öz pikirlirini bayan qilghanliqini we bir qisim qarshi maqalilerning élan qilinidighanliqi heqqidimu toxtaldi.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet