Uyghurlar neziridiki dunya longqisi we Uyghur putbol rohi

Muxbirimiz qutlan
2014-07-17
Share
dunya-longqisi-putbol.jpg Amerikining gérmaniye qarshi musabiqisidin bir körünüsh. 2014-Yili 26-iyun, biraziliye.
Photo: RFA


Biraziliyede ötküzülgen bu nöwetlik dunya longqisi putbol musabiqisining eng axirqi hel qilghuch musabiqisi pütün dunya körürmenlirige oxshashla Uyghurlarnimu chongqur oylandurdi.

Putbol herikitining bir el we milletning bashqa muhim ishlirigha oxshashla yuqiri sewiyidiki teshkillinish, uyushqaqliq we öz - ara maslishishni telep qilidighanliqi yene bir qétim namayan qilindi.

Amérikada yashawatqan Uyghur ziyaliyliridin doktor jür'et obul ziyaritimizni qobul qilip, bu nöwetlik dunya longqisi putbol musabiqisi heqqide oylighanliri we Uyghurlardiki putbol rohi toghriliq mexsus toxtaldi.

So'al: hörmetlik jür'et obul ependi, biraziliyede ötküzülgen bu nöwetlik dunya longqisi putbol musabiqisi ötken yekshenbe küni gérmaniye komandisining chémpiyon bölishi bilen axirlashti. Minglighan Uyghur top mestaniliri pütün dunya xelqi bilen bille téléwizor ékrani aldida olturup gérmaniye komandisi bilen argéntina komandisi otturisidiki hel qilghuch musabiqini kördi. Sizche, bu qétimliq dunya longqisi putbol musabiqisining özige xas alahidilikliri, özgichilikliri we yaratqan yéngiliqliri néme? Uyghurlar ichidiki bir putbol heweskari bolush süpitingiz bilen siz bu heqte qandaq xulasilerge keldingiz?

Jawab: bu qétimliq dunya longqisi putbol musabiqisining axirqi hel qilghuch musabiqiside gérmaniye komandisi 0 ge qarshi 1 netije bilen argéntina komandisini yéngip chémpiyon boldi. Méning hés qilishiche, bu qétimliq dunya longqisida top chüshüsh nisbiti ilgirikidin köpeydi. Komanda ezaliri ichide sériq yaki qizil karta yep jazalinidighanlarning sanimu körünerlik azaydi. Mahirlarning musabiqide uda yügürüsh waqti ilgiriki musabiqilerge qarighanda uzardi. Putbol musabiqisidiki uniwérsal riqabet we téxnika jehettiki ilgirileshmu körünerlik boldi. Chémpiyon bolghan gérmaniye komandisida gerche argéntina komandisidiki méssi, biraziliye komandisidiki néymar yaki portugaliye komandisidiki ronaldogha oxshash derijidin tashqiri cholpanlar chiqmighan bolsimu, lékin komanda ezaliridiki kolléktipchanliq we öz - ara maslishish jehette yene bir qétim gérman rohini namayan qildi dep oylaymen.

So'al: türkiy tilliq qérindash xelqlerning köpinchisi Uyghurlargha oxshashla putbolgha nisbeten nahayiti küchlük intilishke we adettin tashqiri qizghinliqqa ige. Halbuki, türkiyedin bashqa türkiy tilliq döletler, jümlidin orta asiya we kawkaz rayonidiki qérindash eller musteqil bolghandin kéyinki 20 nechche yil mabeynide dunya longqisi putbol musabiqisige kirelmidi? sizche, buningdiki obyéktip we subyéktip sewebler zadi néme?

Jawab: Uyghurlarni öz ichige alghan türkiy xelqlerning hemmisi putbolgha nahayiti qiziqidu we yaxshi köridu. Bolupmu türkiye komandisi türkiy tilliq qérindash xelqler ichide hemmisige ülge yaratti. Yeni 2002 - yili dunya longqisi putbol musabiqiside 3 - boldi. Epsus, uningdin kéyin türkiye komandisi dunya longqisi musabiqiside shallinip qaldi. Emdi ottura asiyagha kelsek, gerche ular musteqil bolghili 20 nechche yil bolghan bolsimu, lékin ularning komandiliri dunya longqisi musabiqilirige kirelmidi. Özbékistan komandisi peqet bir qétim asiya tenheriket yighinida 2 - boldi. Undin bashqa körünerlik netije bolmidi. Elwette, ottura asiyadiki türkiy tilliq döletlerning komandiliri dunya longqisi musabiqiliride özini körsitelise, bu Uyghurlarghimu zor bir ümid béghishlaytti. Halbuki, yéqin kelgüside ottura asiya komandilirining bu netijige érishish éhtimalliqi hazirche töwendek turidu. Chünki putbol bir tenterbiye herikitila emes, belki bir el we xelqning milliy rohi bilenmu munasiwetlik. Undin bashqa, dölet tüzülmisi we sistémisimu buninggha xéli zor tesir körsitidu.

So'al: sizgimu melum, nurghun Uyghurlar dunyadiki putbolgha qiziqidighan xelqlerge oxshashla bu nöwetlik dunya longqisi musabiqisini mumkinchilik yar bergen shara'it ichide kördi. Uyghurlarning 20 - esirdiki milliy tenterbiye tarixi emeliyette dunya putbol tarixining 20 - esirdiki tereqqiyat musapisi bilen melum baghlinishqimu ige, elwette. Sizche, putbolni xuddi boks türige oxshashla Uyghurlarning milliy rohiy we yoshurun hayatiy küchini namayan qilidighan bir sahe dégili bolamdu? buningdiki konkrét shert - shara'itlar we mumkinchilikler zadi qanchilik?

Jawab: elwette, Uyghurlar 20 - esirde gherb medeniyiti bilen uchrishish jeryanida putbolgha chongqur ishtiyaq baghlighan we özige özleshtürgen. Biz ötken esirning 20 - yilliridila Uyghur putbol komandilirining qeshqerdiki shiwét we en'gliye konsulxanisidikiler bilen musabiqe oynighanliqini bilimiz. Yene bir tereptin putbol herikitining Uyghurlarning milliy xaraktéri bilenmu mas kelgen tereplirimu bar. Ilgiri Uyghurlar özige kelgen cheklik shara'itlardin paydilinip xitayning ichki ölkiliridiki musabiqilerde netije qazan'ghan. Hetta bir qisim Uyghur balilirining chet'el komandilirida top tépiwatqanliqimu melum. Uning üstige, Uyghurlar her qétimliq dunya longqisi putbol musabiqisi bashlan'ghanda ajayip zor qizghinliq bilen musabiqe köridu. Men oylaymen, egerde Uyghurlargha kichikkine purset kelsila putbol musabiqiliride özini körsitishke tirishidu. Héch bolmighanda, kostarika komandilirigha oxshash jan tikip élishidu dep oylaymen. Tolimu epsus, Uyghurlargha bundaq pursetler nésip bolmidi. 2002 - Yili türkiye komandisi melum netijilerni qazan'ghanda, biraziliye komandisi chémpiyon bolghanda Uyghurlar xuddi öz komandisigha alqish yaghdurghandek hayajanlan'ghan. Epsus, bularning héchqaysisi Uyghurlarning öz milliy komandiliri emes. Egerde bashqilargha kelgen pursetning ondin biri Uyghurlargha bérilse, ishinimenki, Uyghurlar bu sahede özining eng zor tirishchanliqini körsitidu. Men buninggha chongqur ishinimen!

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet