Uyghur diyaridiki “Qoralliq sür-heywe körsitish” ke xitay ichi-sirtidiki inkaslar perqliq boldi

Muxbirimiz méhriban
2017.02.20
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
urumchi-partlash-bronewik.jpg 22-May küni ürümchide yüz bergen partlash weqesidin kéyin, ürümchige yötkep kélin'gen bronéwiklar. 2014-Yili may.
Oqurmen teminligen

Xitay hökümet taratquliri 14-féwral xoten gumida yüz bergen pichaqliq hujum weqesidin kéyin, Uyghur aptonom rayonining herqaysi sheherliride “Térrorluqqa qarshi qesemyad yighini” échilip, sheher kochilirida “Qoralliq sür-heywe körsitish” élip bériliwatqanliqini xewer qildi. Da'irilerning Uyghurlarni nishan qilghan bu xil qattiq zerbe bérish dolquni chet'ellerdiki Uyghur we xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirining qattiq tenqidige uchridi.

Emma, xitay taratqulirida, Uyghur diyaridiki her millet xelqining üch xil küchlerge qaritilghan “Qoralliq sür-heywe körsitish”tin xatirjemlik hés qilghanliqi we qollawatqanliqi teriplenmekte.

14-Féwral guma nahiyeside yüz bergen pichaqliq hujum weqesi heqqide birqanche kündin buyan, xelq'ara taratqularda munazire élip bérilip, “Xoten guma pichaqliq hujumining chén chüen'goning tibette yürgüzgen hem qattiq qol bolush, hem “Qoshmaq tughqan” bolup éritip tügitish siyasitini Uyghur diyarida yürgüzüp meghlup bolghanliqining béshariti dep tenqidlenmekte.

Mushundaq bir shara'itta, xitayning hökümet taratqulirida guma pichaqliq hujumidin kéyin, ilgiri-kéyin bolup, 16-féwral xotende, 17-féwral qeshqerde, 18-féwral ürümchide “Térrorluqqa zerbe bérip, muqimliqni saqlash ammiwi qesemyad yighini” ötküzülgenliki we her millet xelqining üch xil küchlerge qattiq zerbe bérish herikitini qollighanliqi heqqidiki xewerler köpeydi.

Xitayning xelq tori xitayche we Uyghurche 20-féwral xewiride, ötken hepte xoten gumida yüz bergen pichaqliq hujum weqesidin kéyin, 18-féwral ürümchide échilghan “Qoralliq sür-heywe körsitish”, térrorluqqa qarshi turush, muqimliqni saqlash qesemyad yighinidin kéyin rayondiki xelqning Uyghur diyarida dawamlishiwatqan térrorluqqa zerbe bérish dolquni we sheher kochiliridiki“Qoralliq sür-heywe körsitish” ke qarita, qollash hetta qattiq basturushni teshebbus qilish pozitsiyiside boluwatqanliqi teriplendi.

Xelq géziti ürümchide échilghan “Térrorluqqa qarshi qesemyad yighini” heqqide bergen xewiride: “Qish künidiki ürümchi yékenköl sheher ahaliliri meydanigha tümen minglighan jama'et xewpsizliki kadir-saqchiliri, qoralliq saqchi qisim ofitsér-eskerliri merdane rohiy qiyapette toplandi. Aq, yéshil, qara rengdiki qoralliq aptomobillar chasa etret tüzüp, küchni toplap ot échish teyyarliq halitige kirdi. Qesemyad yighinigha qatnashqan barliq muqimliqni saqlighuchi küchler ‛ partiyening qomandanliqini anglaymiz! ghelibilik jeng qilimiz! ilghar istilgha ige bolimiz!‚ dep ünlük awazda qesem berdi, yangraq awazlar pelekke yetti” dep bayan qilindi.

Xelq torining 20-féwraldiki xitayche we Uyghurche sanlirida yene, mezkur gézit muxbirining xoten, qeshqer, ürümchi qatarliq sheherlerdiki puqralarnimu ziyaret qilghanliqi xewer qilindi. Xewerde rayondiki her millet xelqining hökümet élip bériwatqan “Térrorluqqa zerbe bérish” dolqunigha qarita qollash pozitsiyiside bolghanliqi, puqralirining sözliridin neqil élinip, ‛her millet xelqining düshmini bolghan térrorchi unsurlargha qilchimu purset bermeslik, qachidighan yol qoymasliq, ularni kukum talqan qilish! merkiziy komitétni xatirjem qilish, aptonom rayonluq partkomni xatirjem qilish, her millet shinjang xelqini xatirjem qilish! bu xelqimizning bu tewrenmes nishani, yürektiki eqidimiz,‚, ‛ kochida charlash élip bériwatqan saqchi-aptomobilliri, bronéwikliri biz puqralarda xatirjemlik tuyghusini kücheytti” dégendek jümliler bilen bayan qilindi.

Chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiliridin amérika Uyghur birlikining re'isi siyasiy weziyet analizchisi élshat hesen ependi 14-féwral xoten gumida yüz bergen pichaqliq hujum weqesidin kéyin, rayonda yürgüzülüwatqan qattiq basturush dolquni heqqide toxtilip, xelq'arada da'irilerning Uyghurlargha qaratqan qattiq basturush siyasiti eyibliniwatqan shara'itta, elwette xitay taratqulirining bu xil siyasiy teshwiqatlarni kücheytip, xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitini aqlashqa mejbur boluwatqanliqini bildürdi.

Élshat hesen ependi bayanida,xitay hökümet taratqulirining Uyghurlarning hökümetke bolghan naraziliqi sewebidin yüz bériwatqan qarshiliq heriketliri heqqidiki xewerliride her waqit yalghanchiliq qilip kelgenlikini tekitlep, xelq géziti xewiridiki sözlerning héchqachan yerlik Uyghur qatarliq xelqlerge wekillik qilalmaydighanliqini, hetta xitay köchmenliriningmu heqiqiy sözi emeslikini bildürdi.

Élshat ependi yene, hökümetning dölet ichide tanka-bronéwikliri arqiliq öz xelqige heywe körsitishi shu jaydiki xelqning hökümetke bolghan naraziliq keypiyati we qarshiliq heriketlirining neqeder kücheygenlikini bildürsimu, emma xelq géziti qatarliq xitay hökümet taratqulirida yillardin buyan bu xil weqeler we weqedin kéyinki jiddiy weziyet heqqide bériliwatqan xewerliride, weqening yüz bérish sewebini yoshurup, her waqit yalghanchiliq qilip kéliwatqanliqini, emeliyette bu xil xewerlerning yerlik xelqning xitay hökümitige bolghan naraziliqini téximu ulghaytip, rayonda Uyghurlarning qarshiliq heriketliri toxtimaydighan weziyetni shekillendürgenlikini agahlandurdi.

Türkiyediki siyasiy weziyet analizchiliridin haji tepe uniwérsitétining oqutquchisi, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependimu öz qarishini bayan qildi.

Erkin ekrem ependi bu xil hökümet xahishi bilen xelqqe mejburiy téngilghan yalghan xewer we sho'arlarning xitayda omumlashqan ehwal ikenlikini bildürüp, bolupmu qattiq basturush siyasiti yürgüzülüwatqan Uyghur diyarida meyli Uyghur qatarliq yerlik xelqler bolsun yaki xitay köchmenliri bolsun, rayonda yürgüzülüwatqan mustemlike tüsidiki qattiq basturush siyasiti sewebidin xelqning heqiqiy awazini anglitish imkaniyiti yoqluqini, shunga her qétim Uyghurlarning qarshiliq heriketliri yüz bergen mezgillerde xitayning hökümet taratqulirida bu xil yalghan xewerlerning köpiyidighanliqini bildürdi.

Xitayning hökümet xewerliridin melum bolushiche, 18-féwral ürümchide échilghan térrorluqqa zerbe bérish qesemyad yighinidin kéyin, nechche yüzligen saqchi aptomobili, bronéwik, urush aptomobili, oq ötmes mudapi'e aptomobilliri qatarliqlarning himayiside yürüsh qilghan xitay saqchi, eskerliri, ürümchi yikenköldin yolgha chiqip, qizil tagh arqiliq, jenubiy poyiz istansisigha barghan, u yerdin topliship Uyghurlar topliship olturaqlashqan ittipaq yoli, ghalibiyet yoli qatarliq kochilarda ammigha heywe körsetken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.