Уйғур елиниң җәнубидики йеза оқутқучилирини тартуқлаш немә үчүн вә кимләр үчүн ?

Мухбиримиз гүлчеһрә
2015-01-12
Share
korla-oqutquchi-qanunsiz-diniy-305.jpg Корла шәһәрлик 9-башланғуч мәктәп оқутқучилириға "диний паалийәтләргә қатнашмаслиқ" вәдинамисигә қол қойдурмақта. 2012-Йили март.
Boshun/korla sheherlik ma’arip uchuri tori


Хитайниң уйғур елида тарқитидиған маарип хәвиридә көрситишичә, буниңдин кейин уйғур елиниң җәнубидики йеза оқутқучилириниң турмуш қошумчә ядәм пули өлчими һәрбир кишиниң һәр айда 1500 сом болидикән. Буниң алдида йеза оқутқучилириниң турмуш қошумчә ядәм пули 200 сом әтрапида иди. Даириләр йәнә, уйғур елиниң җәнубидики оттура, башланғуч мәктәпләрни башқурушни күчәйтип, ярдәм бериш даирисини үч вилайәт, бир областқичә кеңәйтип, җәнубий шинҗаңда оқутқучи қис болуш мәсилисини һәл қилидикән.

Көзәтчиләр хитай даирилириниң җәнубқа қаратқан бу қетимлиқ оқутқучиларниң мааш тәминатини өстүрүшни йәнила уйғур елида елип бериливатқан хитайчилаштурушни асас мәқсәт қилған аталмиш қош тил маарипини күчәйтиш пилани билән мунасивәтлик дәп мулаһизә қилмақта вә "буниңдин пәқәт қош тил оқутқучилири нәпкә еришиши мумкин" дегән гуманлирини оттуриға қоймақта.

Уйғур аптоном районлуқ маарип назарити торидин ашкарилинишичә, бу йилдин башлап даириләр "аптоном районниң аммиви маарип байлиқини җәнубий шинҗаң, чәт - йирақ деһқанчилиқ, чарвичилиқ районлири вә шәһәр, базарлардики аҗиз мәктәпләргә йүзләндүрүш сияситини әмәлийләштүрүш лайиһиси"ни йолға қойидикән. "лайиһә" дә уйғур елиниң җәнубидики йеза оқутқучилириниң турмуш қошумчә ярдәм пули сиясити мукәммәлләштүрүлүп, өлчими пәйдинпәй өстүрүлидикән, даириси кеңәйтилип, мәркәзниң малийә җәһәттин қоллиши қолға кәлтүрүлүп, ярдәм бериш даириси җәнубий шинҗаңдики үч вилайәт, бир областқичә кеңийип, җәнубий шинҗаңда оқутқучи қис болуш мәсилиси һәл қилинидикән.

"лайиһә" қош тил маарипини илгири сүрүш, мәҗбурий маарип оқутуш сәвийисини юқири көтүрүш, мәҗбурий маарип оқутқучилар қошуни қурулушини күчәйтиш, мәҗбурий маарип мәктәплириниң оқутуш шараитини яхшилаш, оқуғучиларға ярдәм бериш системисини мукәммәлләштүрүш қатарлиқ бәш түрлүк мәзмунни өз ичигә алған болуп, алтә йил ичидә һәр қайси наһийәләрдә мәҗбурий маарип тәрәққиятиниң асасий җәһәттин тәңпуң болушини әмәлгә ашурушни мәқсәт қилидикән. Буниңдин башқа оттура, башланғуч мәктәпләрни башқурушни күчәйтип, куча, чира, йеңишәһәр, ақту қатарлиқ наһийәләрни синақ нуқтиси қилип, уйғур елиниң җәнубидики оттура, башланғуч мәктәпләрни башқуруштики таянч иқтидар вә сәвийәни ядро қилиш илгири сүрүлидикән.

Хәвәрдә ейтилғинидәк буниңдин кейин, җәнубтики йеза оқутқучилириниң турмуш қошумчә ядәм пули өлчими һәрбир кишиниң һәр айда 1500 сом болидикән.

Биз бу һәқтә җәнубтики бир қанчә йеза оттура, башланғуч мәктәплиригә телефон қилип оқутқучилардин мәзкур хошхәвәрни сориғинимизда улар охшашла хәвири йоқлуқини билдүрүшти.

Мухбирлиримизниң уйғур елиға қаратқан телефон зиярәтлири вә радийомизға кәлгән инкаскардин мәлумки, уйғур елидики болупму җәнубтики оттура, башланғуч мәктәпләрниң уйғур оқутқучилири узундин буян адәм тәрбийәләшниң 1 - сепидә җапалиқ ишләп келиватқан болсиму, улар бәһримән болуватқан мааш вә қошумчә ярдәм һәққи алдинқи әсирниң 80 - йиллири бекитилгән өлчәмдә болуп, һазирқи заман иқтсад вә җәмийәт тәрәққиятиниң тәлипигә мас кәлмәйдикән. Болупму, қош тил маарипи күчәйтип елип бериливатқан йеқинқи 10 йилдин буян уйғур оқутқучилар еғир хизмәт бесимидин башқа, сиясий бесим вә түрлүк қисқартиш, тәңшәшләрдә мааши қисқартилиш вә шаллиништәк бесимларға учрап кәлмәктә.

Хитай радийо ториниң өткән һәптидики хәвиригә қариғанда, дөләтлик тәрәққият вә ислаһат комитети йеқинда ахбарат елан қилиш йиғини ечип, һөкүмәт чиқарған "нуқтилиқ саһәләргә мәбләғ селиш, йүрүштүрүш механизмида йеңилиқ яритип, җәмийәтниң мәбләғ селишиға илһам бериш һәққидики йетәкчи пикир"ни елан қилип, җәмийәт дәсмайиси билән мәбләғ селиш, баҗда етибар бериш, баһа ислаһати қатарлиқ нурғун тәрәпләрдин маарип ишлириға техиму көп мәбләғ селишқа илһам беришни оттуриға қойған.

Буниңға маслишип уйғур елиниң җәнубидики чәт - яқа деһқан, чарвичилиқ район вә базарлириниң "йетәрсиз мәктәп маарипини ислаһ вә тәрәққи қилдуруш, уларниң оқутуш шараитини яхшилаш, мәҗбурий маарип пәрқини кичиклитиш, маарипниң адил, һәққанийлиқини илгири сүрүш үчүн, кәлгүси алтә йил ичидә, шинҗаң иҗтимаий маарип байлиқи сиясити җәнуби шинҗаң, чәт яқа деһқан - чарвичилиқ район вә базарлиридики маарипи аҗиз болған мәктәпләргә ағдуруш" елип берилидикән.

Хитай даирилириниң бу йилниң бешидин башлап уйғур елиниң җәнубини асас қилип йүргүзмәкчи болған юқириқи маарип тәдбирлири, чәтәлләрдики уйғур маарипи һәққидә мулаһизә елип бериватқан бир қисим көзәткүчиләрниң диққитини қозғиди.

Чәтәлдә уйғур тил, йезиқи һәққидә мустәқил тәтқиқатлар елип бериватқан уйғур зиялийлардин қуддус һапиз әпәнди, хитайниң уйғур елиниң җәнубиға қаратқан бу маарип тәдбири вә мәблиғиниң йәнила уйғур тил йезиқини йоқитишни тезлитишта техиму көп хитай оқутқучиларға муһтаҗ икәнликини вә бу җәһәттә риқабәткә дуч келиватқанлиқини, қошумчә ярдәм пулини үстүрүш арқилиқ сөйүнчә инамлар билән техиму көп хитайларни қош тил маарип сияситигә хизмәт қилдурушни мәқсәт қиливатқанлиқини оттуриға қойди.

Қуддус әпәндиниң қаришичә, оқутқучилиқ мааш яки нәпкә қарашлиқ бир адәттики хизмәт әмәс, бәлки милләткә, маарипқа болған күчлүк мәсулийәтчанлиқни һәмдә пидакарлиқни тәләп қилидиған хизмәт, миллй маарипимиз үчүн үн - түнсиз күч чиқириватқан виҗданлиқ уйғур оқутқучилириға хитай даирилири гәрчә бу инамни бәрмигән тәқдирдиму, уларни өз мллитиниң әвладлирини тәрбийиләш истикидин яндуралмайду. Охшашла хитай һөкүмити инам вә сүйүнчиләр билән қош тил маарипқа берилип хизмәт қилидиған яхши оқутқучиларни сетивалалмайду.

Уйғур аптоном райониниң оттура, узақ мәзгиллик маарип ислаһати вә тәрәққияти йирик пилани (2010 - йилидин 2020 - йилиғичә) да 2015 - йилиға барғанда аз санлиқ милләт оттура, башланғуч мәктәплиридә "қош тил" тәрбийисини асасий җәһәттин омумлаштуруп болуш, "қош тил" тәрбийиси алған аз санлиқ милләт оттура, башланғуч мәктәп оқуғучилириниң аз санлиқ милләт оттура, башланғуч мәктәп оқуғучилири омумий санида игилигән нисбитини тәхминән %70 кә йәткүзүш; 2020 - йилиға барғанда %90 тин ашуруш, толуқ оттура мәктәпни пүткүзгән аз санлиқ милләт оқуғучилирини дөләтниң ортақ тил - йезиқини асасий җәһәттин пишшиқ игилигән вә ишлитәләйдиған сәвийигә йәткүзүш керәк...Дегәнләр нишан қилинған болуп, буларда көрситилгән "қош тил" оқутқучилири - аз санлиқ милләт "қош тил" синиплирида мунасивәтлик дәрсләрни дөләтниң ортақ тил, йезиқидин яки аз санлиқ милләт тил - йезиқидин пайдилинип өтидиған оқутқучиларни көрситиду дәп ениқ изаһат берилгән.

Булардин уйғур көзәтчиләрниң гуманлириниң асассиз әмәсликини көрүвалғили болиду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт