Корона вируси тоғрисидики ғәйрий мәнтиқиләр

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020.03.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xitay-baziri-2019-virus.jpg Бир аялниң маска тақап һалда хитайлар әң көп болған лос аңәлис шәһиригә йеқин йәрдә содилиқ қилиш үчүн йүргән көрүнүши. 2020-Йили 31-январ, америка.
AP

“корона вирусини ким, немә мәқсәттә тарқатти?” дегән соалниң бир биригә охшимайдиған җаваблири қизиқ тема болмақта.

Шәнбә күни германийәниң даңлиқ ахбарат қаналлиридин бири болған з д ф телевизийә қанили “корона вируси немә үчүн сиясәткә һәмтавақ болиду?” намлиқ бир программа тарқатти. Программида дуняниң һәрқайси җайлирида корона вирусиниң пәйда болған орни һәм униңға йошурунған “сиясий муддиалар” тоғрисида оттуриға чиққан “явайи суйиқәст нәзәрийиси” гә мунасивәтлик түрлүк қарашлар баян қилинған. Программа германийә ахбарат агентлиқиниң һәмдә кристине җаке, йөрн пәтриң, җан куһлман қатарлиқ мухбирларниң мәлуматлирини мәнбә қилған.

Программида тилға елинишичә, америка кеңәш палатасиниң әзаси коттон 1-айдила корона вирусиниң вухәндики бир бийологийәлик тәҗрибиханида йетиштүрүлгәнлики вә еһтиятсизлиқтин яки қәстән һалда шу йәрдин тарқитилғанлиқини илгири сүргән. У кеңәш палатасидики сөзлиридә изчил һалда “вухән вируси” яки “хитай вируси” дегән ибарини қолланған. Корона вирусини “хитай вируси” яки “вухән вируси” дәп аташ һазир хитайни қаттиқ биарам қилидиған бир мәсилигә айланған. Һалбуки, буниңға җавабән америка президенти трамп “хитай вируси” дәп атиса, америка ташқи ишлар министири майк помпейо “вухән вируси” дәп атимақтикән. Бу аталғу америка-хитай арисидики дипломатик сүркилишләрни йәниму күчәйтмәктикән.

Программида шәрһийлинишичә, 2019-йили 12-айдин башлап 2020-йили февралниң ахирлириғичә дуня хәлқи корона вирусини хитайдин тарқалди дәп қарап, бу вирусниң пәйда болған орниға бинаән дәсләптә “вухән вируси” яки “хитай вируси” дәп атап кәлгән. Кейин хитайниң бу хил аташқа етираз билдүрүши вә март ейида хитай дипломати җав лиҗйән твиттерда “бу вирусни америка әскәрлири вухәнгә елип кәлгән болуши мумкин, америка бизгә чүшәнчә бериши керәк,” дәп язғандин кейин вирусниң пәйда болған орниға нисбәтән мәлум дәриҗидә гуман қозғалған.

Бу гуман дуняда корона вирусини тәбиий апәт характеридин айрип ташлаш, бәлки уни йүксәк дәриҗидә сиясийлаштуруш арқилиқ түрлүк ғәйрий мәнтиқиләрниң рояпқа чиқишиға йол ечип бәргән. Корона вирусиниң нами тоғрисидики талаш-тартишларму бу темини қизитқучи бир амил болған. Буниң конкрет мәзмунлириға нәзәр салсақ:

Хитай вә иранда корона вирусини “американиң бийологийәлик һуҗуми” дәйдиған қарашлар баш көтүргән. Корона вируси дәсләптә пәйда болған вә тез ямриған бу икки дөләт корона вирусини “американиң хитайға вә иранға қарши елип барған бийологийәлик һуҗуми” дәп тонупла қалмай, дуняниң нурғун җайлиридики кишиләр арисидиму шундақ тонуш тарқилишқа башлиған. Чүнки хитай вә иран нөвәттә американиң әң чоң риқабәтчиси яки дүшминигә айланған болуп, уларчә корона вируси арқилиқ дуняни тизгинләш американиң пәрдә арқисидики бир сиясий муддияси икән.

Бу хил қарашни “иран инқилабий муһапизәт әтрити” ниң баш қомандани һүсәйин салами һәмдә иранниң роһаний даһийси һаминиму илгири сүргән. Улар һәр иккиси “бу вирус американиң иранға қарита бийологийәлик һуҗуми бөлиши мумкин,” дегән. Ирақму бу вирус ишида америка президенти трампни җавабкар қилип көрсәткән.

Русийәдики дәриҗидин ташқири милләтчи владимир шириновски бир радийо зияритини қобул қилғанда корона вирусини “пентагонниң йеңи бийологийәлик қорали” дегән вә бу вирусни американиң хитайға айропилан арқилиқ һавадин ташлиғанлиқини илгири сүргән.

Программида баян қилинишичә, корона вирусиниң хитайда пәйда болғанлиқи вә униң бүгүн дуняға зор балайиапәт елип келиватқанлиқи һәммигә аян болсиму, америкаға дүшмәнлик көзи билән қарайдиғанлар, хитай вә хитай тәрәпдари болған дөләтләр бу хил иғваларни растқа айландуруш үчүн корона вирусиниң пәйда болуш орниға нисбәтән гуманларни күчәйтип йеңидин йеңи “явайи суйиқәст нәзәрийәлири” ни барлиққа кәлтүрмәктикән һәмдә бу бәлгилик даиридә базар тапмақтикән.

Программида әскәртилишичә, “террорлуқ тәшкилат” дәп қариливатқан ис, йәни сүрийәдики “ислам дөлити” корона вирусини “алланиң қорали” дәп атиған. Улар бу вирусниң америка билән алақиси йоқлуқи, хитай һакимийити мусулман уйғурларға зулум салғанлиқи, иран болса шийә мәзһипидә болуп исламдин чәтнәп кәткәнлики үчүн аллаһ уларни бу вирус арқилиқ җазалиғанлиқини илгири сүриду.

Бир қисим мусулман дөләтлиридә, болупму түркийәдики түркләр арисида корона вирусини “алланиң җазаси” дәп қарайдиған кишиләрниң сани аз әмәскән. Уларниң иҗтимаий таратқуларда тарқитиватқан нурғунлиған син көрүнүшлиридә “хитай һакимийити уйғурлар үстидин инсанийәткә қарши сиясәтләр йүргүзүп еғир зулум салғанлиқи үчүн аллаһ уларни корона вируси билән җазалиди,” дәйдиған қарашлар изчил илгири сүрүлмәктә. Бу хил қараш уйғурлар арисидиму кәң орун алған.

Д у қ ниң рәис вәкили, қурултай диний ишлар комитетиниң мудири, “шәрқий түркистан өлималар бирлики” ниң муавин рәиси турғунҗан алавудун әпәнди бу һәқтә тохталғанда бу вирусниң хитайниң җаза лагерлири сиясити вә уйғурлар үстидики зулуми әвҗигә чиққан бир мәзгилдә тарқалғанлиқини тилға алди.

Германийәниң стутгарт шәһиридә яшайдиған диний затлардин абдушүкүр һаҗимму бу тоғрисида пикир баян қилип, корона вирусиниң еғир зиянлирини тилға елип өтти.

Нөвәттә корона вирусиниң ғәрб әллиридики ямраш көлими вә юқумлинип өлгүчиләрниң сани зор дәриҗидә көпийип бармақта. Хитай елан қилған санлиқ мәлуматларға қариғанда, бу вирус пәйда болған хитайда юқумланғучиларниң сани бүгүн 81454, өлгүчиләрниң сани 3274 киши болған. Әмма әң йеңи статистикилиқ мәлуматларға асасланғанда, пәқәт явропа иттипақиға әза 27 дөләттила юқумланғучиларниң сани 170 миңдин һалқип, өлгүчиләрниң сани ялғуз италийәдила 5500 кишигә йәткән. Бу сан вирусниң увиси болған хитайдин бир һәссә көп.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.