Қазақистан уйғур шаирлири немә үчүн вәтән мавзусиға мураҗиәт қилиду? (1)

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2014-11-13
Share

Мәлумки, вәтән мавзуси қазақистан уйғур шаирлири иҗадийитидә муһим орунни игиләйду. Әдәбиятшунасларниң қаришичә, уларниң бу мавзуға мураҗиәт қилиши, бир тәрәптин, әнә шу туғулуп өскән маканини сеғиништин, йәнә бир тәрәптин, әркинликкә тәшна хәлқигә болған чәксиз муһәббитидин келип чиққандур. Уйғур әдиблири қайси әлдә, қандақ түзүмдә яшимисун, қайси җанерда вә йәнә башқа қандақ мавзуларда иҗад қилмисун, тарихий вәтән тәқдирини һеч қачан диққәттин сирт қалдурмиған.

Қазақистан уйғур әдәбият тарихи тәтқиқати билән шуғуллиниватқан мутәхәссисләрниң йәкүнлишичә, бир пүтүн қазақистан уйғур әдәбиятида мәзкур мавзуға мураҗиәт қилмиған бирәр әдипини тепишму тәс. Буни таки өткәнки әсирниң 20-йиллиридин башлап мәйданға кәлгән санақсиз әсәрләр мисалида көрүшкә болиду.

Қазақистандики уйғур шаирлири иҗадийитидә вәтән мавзуси қандақ орунни игиләйду? улар немә үчүн бу мавзуға мураҗиәт қилиду? совет түзүминиң, коммунистик идийиниң қаттиқ тәсири астида улар бу мавзудин чәтнәп кәтмидиму? вәтән чүшәнчиси астида улар немини көздә тутиду? совет иттипақи ғулап, қазақистан мустәқиллиқ алғандин кейин, бу мавзу әтрапида йәнә қандақ көзқарашлар шәкилләнди? яш иҗадкарлар бу мавзуни қандақ чүшиниду?

Бу һәқтә биз атақлиқ шаирлар савут искәндәроф, елахун җәлилоф, җәмшит розахунофлар һәм яш шаирлар шаирәм баратова вә молутҗан тохтахунофлар билән сөһбәт елип бардуқ.

Соал: вәтән мавзусиниң һәр қандақ бир милләт язғучи-шаирлири иҗадийитидә учрайдиғанлиқи көпчиликкә яхши мәлум. Омумән, шаир үчүн вәтән дегән немә?
С. Искәндәроф: шаир үчүн әң муқәддәс, әң йүксәк темиларниң бири шу вәтән. Вәтән сени дуняға кәлтүргән, вәтән сени сап һаваси билән, шерин, сүзүк сүйи билән тәрбийиләп өстүргән әзиз макан. Шуниң үчүн вәтәнни күйлигән, униң тәқдиригә ечинип, шуни өз шеирийитидә баян қилған шаирлар вәтәнпәрвәр шаирлардур. Шу мәқсәт, шу йөнилиштә наһайити юқири маһарәт қазанған шаирлиримиз бар. Һәқиқий йүрәк қени билән, әмри билән вәтәнни күйлигән шаирлиримизға шу ибарә мувапиқ келиду.

Соал: қазақистанлиқ шаир болушиңиз билән сиз бу мавзуға қандақ мәзмунда қарайсиз? сизниң иҗадиңизда бу мавзу қандақ орунни игиләйду?
С. Искәндәроф: биз тәқдирниң тәқәззаси билән қазақистанда яшаватимиз. Қериндаш қазақ хәлқиниң бизгә көрситиватқан рапавити аз әмәс. Уни биз иқрар қилишимиз керәк. Қазақ хәлқи, қазақистан һәққидиму, униң йетиватқан мувәппәқийәтлирини, әркинликини, мустәқиллиқини ипадиләйдиған шеирларни йезип келиватимиз. Бу бизниң вәзипимиз. Шундақ болушқа тегишлик. Лекин әң асаси - туғулуп өскән йериң, пүткүл хәлқниң яшаватқан қутлуқ макан сениң оюңдин, хиялиңдин һеч қачан кәтмәйду. Биз башқа бир қериндаш хәлқниң дөлитидә яшаватсақму, туғулуп өскән әнә шу макан, қутлуқ дәргаһ һеч қачан хиялимиздин кәтмәйду. Һәтта чүшлиримиздиму шуни көрүп, чүшлиримиз бузулуп кәткәндә "хәп, чүштә болсиму көрсәмкән!" дегән арманлар билән язған идим бир шеиримни.

Сиз өз иҗадийитиңиздә бу мавзуға немә үчүн мураҗиәт қилдиңиз?
И. Җәлилоф: биз, қазақистандики уйғурлар, елимиздики башқа хәлқләр охшаш әркин, баравәрликтә яшап, әмгәк қиливатқинимиз һәқ. Амма "бир уйиниң мүңгүзигә урсаң, миң уйиниң мүңгүзи сирқирайду" дегәндәк, тарихий вәтинимиздики қериндашлиримизниң мүшкүл әһвали, һоқуқсизлиқи, келәчикиниң үмидсизлики бизниң йүрикимизни ечиштуриду. Шуңлашқа мән өз иҗадийитимдә әнә шу езилип, хорлиниватқан қандаш, қериндашлиримниң мүшкүл әһвалини көрүп, бир түркүм шеирларни язған идим. Аллатаала адәмни әркинликтә яшашқа яратқан. Шуңлашқа адәмләр вәтәнсиз, йәни әркин, азад, мустәқил макансиз яшалмайду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт