Чәтәлләрдики уйғур паалийәтчилири аталмиш «шинҗаң вәкиллири» ниң сөзлиригә инкас қайтурди

Мухбиримиз меһрибан
2017-10-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур допписи вә канва көңләк кийгән уйғур вәкил хитай компартийәси 19‏-қурултийиниң ечилиш мурасимиға кетиватқан көрүнүш. 2017-Йили 18-өктәбир, бейҗиң.
Уйғур допписи вә канва көңләк кийгән уйғур вәкил хитай компартийәси 19‏-қурултийиниң ечилиш мурасимиға кетиватқан көрүнүш. 2017-Йили 18-өктәбир, бейҗиң.
AP Photo/Andy Wong

Хитай һөкүмәт таратқулириниң ашкарилишичә, хитай компартийисиниң 19-қурултийиға қатнишиватқан уйғур аптоном райони вәкиллириниң муһим музакирә темиси, хитай рәиси ши җинпиң ядролуқидики мәркизий һөкүмәткә садақитини ипадиләш вә «бир бәлвағ, бир йол» истратегийисини әмәлгә ашурушта «мәңгүлүк әминлик» кә қандақ капаләтлик қилишқа мәркәзләшкән икән.

Хитай рәиси ши җинпиң 18-өктәбир қилған 3 йерим саәтлик доклатида өзи оттуриға қойған «җуңго чүши» дики «бир бәлвағ, бир йол» истратегийисини әмәлгә ашурушта хитайда «мәңгүлүк әминлик» яритишниң муһимлиқини тәкитлигән.

Тәңритағ торида 20-өктәбир елан қилинған «шинҗаң вәкиллири мәхсус йиғин ечип 19-қурултайдики доклатни музакирә қилди» сәрләвһилик мақалә елан қилинған. Мақалида, уйғур аптоном райониниң һөкүмәт вәкиллиридин әркин имирбақи, чен чүәнго, шөһрәт закир, нейим ясин, нурлан абилмәҗин вә биңтуәнниң қомандани сүн җиңлуң қатарлиқларниң ипадиси тәкитләнгән. Улар бирдәк, ши җинпиң ядролуқидики партийә мәркизи комитети көрсәткән нишан бойичә меңиш, ши җиңпиң оттуриға қойған «җуңго чүши» ни әмәлгә ашурушта узун муддәтлик әминликкә капаләтлик қилишни асасий нишан қилидиғанлиқини билдүргән.

Уйғур аптоном районниң партком секретари чен чүәнго сөзидә ши җинпиңға садақитини ипадиләш билән биллә нөвәттә йүргүзүватқан муқимлиқ тәдбирлирини техиму кеңәйтидиғанлиқини тәкитлигән. 

Хитайниң һөкүмәт хәвәрлиридин мәлум болушичә, 19-қурултайға қатнашқан аталмиш «шинҗаң вәкиллири» бирдәк хитай компартийиси мәркизий комитетиниң шинҗаң сияситини һимайә қилидиғанлиқини билдүргән. Улар, нөвәттә уйғур районида йолға қоюлуватқан муқимлиқ тәдбирлиригә болған «разимәнлики» ни билдүргән. Хитайниң районда йолға қоюлуватқан «қошмақ туғқан сиясити», хитай тили маарипини омумлаштуруш вә уйғур әмгәк күчлирини йөткәп орунлаштуруш қатарлиқ сиясәтлирини мәдһийилигән.

Хитай компартийисиниң 19-қурултийиға қатнишиватқан аталмиш «шинҗаң вәкиллири» ниң юқириқи бир қатар сөзлиригә қарита чәтәлләрдики уйғур паалийәтчиләр җиддий инкас қайтурди. 

Дуня уйғур қурултийиниң баш катипи долқун әйса, «бу райондики уйғур қатарлиқ йәрлик милләтләргә қаритилған контроллуқ вә бастурушниң йәниму күчийидиғанлиқиниң бир бешарити,» деди.

Америка уйғур бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән әпәнди, хитай компартийисиниң 19-қурултийиға қатнишиватқан аталмиш «шинҗаң вәкиллири» ниң һечқачан уйғурларниң ирадисигә вәкиллик қилалмайдиғанлиқини билдүрди.

Дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат решит, алди билән йиғинға қатнашқан аталмиш «шинҗаң вәкиллири» ниң пәқәт хитай һөкүмитиниң мәнпәәтигә вәкиллик қилғучилар икәнликини тәкитлиди. 

У йәнә районда барғанчә күчәйтиливатқан қаттиқ бастурушниң ахирқи һисапта хитай һөкүмити арзу қилған мәңгүлүк әминликни әмәс, әксичә уйғурларниң қаршилиқ һәрикәтлири көпәйтип, муқимсиз вәзийәтни барлиққа кәлтүридиғанлиқини агаһландурди.

Америкидики «пуқралар күчи» тәшкилатиниң башлиқи яң җйәнли әпәнди, ши җинпиңниң «бөлгүнчилик вә террорлуқ» қа давамлиқ зәрбә берилидиғанлиқини тәкитлиши, районда техиму көп муқимсизлиқ амиллирини кәлтүрүп чиқириду, деди. 

Яң җйәнли мундақ деди: «ши җинпиң 19-қурултайда бәргән доклати уйғур аптоном районидики бастуруш вә тәқипләрниң техиму күчийидиғанлиқидин бешарәт бәрмәктә. Аталмиш ‹шинҗаң вәкиллири' му райондики муқимлиқ хизмитини асасий вәзипә қилидиғанлиқини тәкитләпту. Мениңчә, бу хил қаттиқ бастуруш сияситиниң ақивити райондики аһалиләрни сиясий һоқуқ вә кишилик һоқуқтин мәһрум қилиду. Уларниң диний етиқади вә миллий мәдәнийитини вәйран қилиду. Ана тилда сөзләш вә маарип тәрбийиси қобул қилиш һоқуқиниң чәклиниши уйғурлардики үмидсизликни техиму күчәйтип, ахирқи һесабта бу районни уйғурларниң қаршилиқ һәрикәтлири қаплиған бир земинға айландуриду. Бу уйғурларниң мустәқиллиқ йолиға меңиш арзусиму техиму күчәйтиду. Нәтиҗидә бу амиллар қошулуп хитай дөлити парчилиниш йолиға маңидиған вәзийәтни пәйда қилиши мумкин.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт