Chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiliri atalmish "Shinjang wekilliri" ning sözlirige inkas qayturdi

Muxbirimiz méhriban
2017-10-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur doppisi we kanwa könglek kiygen Uyghur wekil xitay kompartiyesi 19‏-qurultiyining échilish murasimigha kétiwatqan körünüsh. 2017-Yili 18-öktebir, béyjing.
Uyghur doppisi we kanwa könglek kiygen Uyghur wekil xitay kompartiyesi 19‏-qurultiyining échilish murasimigha kétiwatqan körünüsh. 2017-Yili 18-öktebir, béyjing.
AP Photo/Andy Wong

Xitay hökümet taratqulirining ashkarilishiche, xitay kompartiyisining 19-qurultiyigha qatnishiwatqan Uyghur aptonom rayoni wekillirining muhim muzakire témisi, xitay re'isi shi jinping yadroluqidiki merkiziy hökümetke sadaqitini ipadilesh we "Bir belwagh, bir yol" istratégiyisini emelge ashurushta "Menggülük eminlik" ke qandaq kapaletlik qilishqa merkezleshken iken.

Xitay re'isi shi jinping 18-öktebir qilghan 3 yérim sa'etlik doklatida özi otturigha qoyghan "Junggo chüshi" diki "Bir belwagh, bir yol" istratégiyisini emelge ashurushta xitayda "Menggülük eminlik" yaritishning muhimliqini tekitligen.

Tengritagh torida 20-öktebir élan qilin'ghan "Shinjang wekilliri mexsus yighin échip 19-qurultaydiki doklatni muzakire qildi" serlewhilik maqale élan qilin'ghan. Maqalida, Uyghur aptonom rayonining hökümet wekilliridin erkin imirbaqi, chén chüen'go, shöhret zakir, néyim yasin, nurlan abilmejin we bingtu'enning qomandani sün jinglung qatarliqlarning ipadisi tekitlen'gen. Ular birdek, shi jinping yadroluqidiki partiye merkizi komitéti körsetken nishan boyiche méngish, shi jingping otturigha qoyghan "Junggo chüshi" ni emelge ashurushta uzun muddetlik eminlikke kapaletlik qilishni asasiy nishan qilidighanliqini bildürgen.

Uyghur aptonom rayonning partkom sékrétari chén chüen'go sözide shi jinpinggha sadaqitini ipadilesh bilen bille nöwette yürgüzüwatqan muqimliq tedbirlirini téximu kéngeytidighanliqini tekitligen. 

Xitayning hökümet xewerliridin melum bolushiche, 19-qurultaygha qatnashqan atalmish "Shinjang wekilliri" birdek xitay kompartiyisi merkiziy komitétining shinjang siyasitini himaye qilidighanliqini bildürgen. Ular, nöwette Uyghur rayonida yolgha qoyuluwatqan muqimliq tedbirlirige bolghan "Razimenliki" ni bildürgen. Xitayning rayonda yolgha qoyuluwatqan "Qoshmaq tughqan siyasiti", xitay tili ma'aripini omumlashturush we Uyghur emgek küchlirini yötkep orunlashturush qatarliq siyasetlirini medhiyiligen.

Xitay kompartiyisining 19-qurultiyigha qatnishiwatqan atalmish "Shinjang wekilliri" ning yuqiriqi bir qatar sözlirige qarita chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiler jiddiy inkas qayturdi. 

Dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa, "Bu rayondiki Uyghur qatarliq yerlik milletlerge qaritilghan kontrolluq we basturushning yenimu küchiyidighanliqining bir béshariti," dédi.

Amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen ependi, xitay kompartiyisining 19-qurultiyigha qatnishiwatqan atalmish "Shinjang wekilliri" ning héchqachan Uyghurlarning iradisige wekillik qilalmaydighanliqini bildürdi.

Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat réshit, aldi bilen yighin'gha qatnashqan atalmish "Shinjang wekilliri" ning peqet xitay hökümitining menpe'etige wekillik qilghuchilar ikenlikini tekitlidi. 

U yene rayonda barghanche kücheytiliwatqan qattiq basturushning axirqi hisapta xitay hökümiti arzu qilghan menggülük eminlikni emes, eksiche Uyghurlarning qarshiliq heriketliri köpeytip, muqimsiz weziyetni barliqqa keltüridighanliqini agahlandurdi.

Amérikidiki "Puqralar küchi" teshkilatining bashliqi yang jyenli ependi, shi jinpingning "Bölgünchilik we térrorluq" qa dawamliq zerbe bérilidighanliqini tekitlishi, rayonda téximu köp muqimsizliq amillirini keltürüp chiqiridu, dédi. 

Yang jyenli mundaq dédi: "Shi jinping 19-qurultayda bergen doklati Uyghur aptonom rayonidiki basturush we teqiplerning téximu küchiyidighanliqidin bésharet bermekte. Atalmish 'shinjang wekilliri' mu rayondiki muqimliq xizmitini asasiy wezipe qilidighanliqini tekitleptu. Méningche, bu xil qattiq basturush siyasitining aqiwiti rayondiki ahalilerni siyasiy hoquq we kishilik hoquqtin mehrum qilidu. Ularning diniy étiqadi we milliy medeniyitini weyran qilidu. Ana tilda sözlesh we ma'arip terbiyisi qobul qilish hoquqining cheklinishi Uyghurlardiki ümidsizlikni téximu kücheytip, axirqi hésabta bu rayonni Uyghurlarning qarshiliq heriketliri qaplighan bir zémin'gha aylanduridu. Bu Uyghurlarning musteqilliq yoligha méngish arzusimu téximu kücheytidu. Netijide bu amillar qoshulup xitay döliti parchilinish yoligha mangidighan weziyetni peyda qilishi mumkin."

Toluq bet