Хитай асасий қатламларниң муқимлиқида аялларниң орни вә ролидин пайдилиналамду?

Мухбиримиз гүлчеһрә
2015-01-30
Share
hijap-romal-yaghliq-reshatka-jaza-305.jpg Төмүр решаткилиқ һойлиға соланған һиҗапланған уйғур аяллири.
RFA/Ruqiye


Хитай һөкүмитиниң уйғур елидин тарқитидиған хәвәрлиригә қариғанда 26 - январ кәчтә үрүмчидә, хитай хәлқ қурултийи даимий комитетиниң муавин башлиқи, мәмликәтлик аяллар бирләшмисиниң рәиси шен йөйө билән көрүшкән җаң чүншән "әлрайини муҗәссәмләш, зораван - террорчиларға зәрбә бериш, муқимлиқни сақлаштики әң яхши күч асасий қатламда"" дегән. Илгири һәмишә уйғур елиниң асасй қатламлиридин әндишә қилип, асасй қатламларни миллий бөлгүнчилик, террорлуқ вә диний әсәбийликниң мәнбәси қилип көрситип кәлгән хитай һөкүмитиниң иҗтимаий муқимлиқ вәзийити тоғрисидики бу бир - биригә қарши һөкүми вә тәдбир орунлаштурмилири, чәтәлләрдики уйғур паалийәтчиләрдә мулаһизә қозғиди.

Америкидики уйғур паалийәтчиләрдин мәмәт тохти әпәндиниң бу һәқтә йүргүзгән сиясий анализлирини мухбиримиз гүлчеһрәниң тәйярлишидики сөһбәт программисидин аңлиғайсиз.

Хитайниң уйғур елидики таратқулиридики хәвәрләрдин шен йөйө вә униң һәмраһлириниң уйғур елиға асасий қатлам аяллар бирләшмиси тәшкилатлириниң вә аялларниң "әсәбийликни түгитиш"тики ролини җари қилдуруш әһвалини тәкшүрүп тәтқиқ қилишқа кәлгәнлики мәлум.

Хитай һөкүмити давамлиқ асасий қатламларниң иҗтимаий муқимлиқи, шинҗаңниң һәтта җуңгониң әбәдий әминлики билән зич мунасивәтлик дәп тәкитләп, асасй қатламларда аталмиш үч хил күчләргә қарши күришини кәскин давамлаштуруп кәлди. Бултур 2 - айдин башлап йәнә 200 миң кадирни уйғур елидики 14 вилайәт, областларниң 8600 дин артуқ йеза - кәнтлиригә орунлаштуруп 3 йиллиқ хәлқ райини игиләш вәзиписигә орунлаштурди, бастурушниң күчийишигә қаримай уйғур елиниң, болупму асасй қатламларниң муқимлиқ вәзийитиниң йәниму кәскинләшкәнлики мәлум болмақта. Уйғурларниң сиясий, диний, иҗтимаий вә иқтисадий вәзийитиниң техиму начарлишип наразилиқ қаршилиқ һәрикәтлири техиму күчәймәктә. Бундақ бир пәйттә җаң чүншәнниң муқимлиқни сақлаштики әң яхши күч асасий қатламда дәп көрситиши немидин бишарәт бериду ?

Америкидики уйғур сиясй анализчи мәмәт тохти әпәнди бу һәқтә мундақ анализ қилди:

- Алди билән асасй қатлам кимләрни көрситиду буни айдиңлаштуруш керәк әлвәттә. Асасй қатлам зулум һәммидин чәктин ашқан уйғур йеза, кәнтлири, барлиқ адаләтсизликләргә әң қаттиқ учраватқан уйғурлар, болупму уйғур нопусиниң сәксән, тоқсан пирсәнтини игиләйдиған уйғур деһқанлар. Җаң чүншәнниң муқимлиқни сақлаштики күчимиз асасй қатламда дәп көрситиши, мениңчә, йәнә шу зулумға учраватқан, наразилиқи тешиватқан уйғур деһқанларға тәһдит салмақчи вә буниң өзи хитайниң асасй қатламдин қаттиқ әндишә қиливатқанлиқиниң ипадиси.

Хитай һөкүмити уйғур елини идарә қилиш омумий пилани вә истратегийилик орунлаштурушлирида "шинҗаңниң әбәдий әминликни ишқа ашурушниң түп капалити асасй қатламларда иҗтимаий муқимлиқ вә әбәдий әминликни қоғдашни илгири сүрүш зораванлиқ, террорлуқ қилмишлириға қәтий қарши туруп бастурушни күчәйтиш" икәнликини тәкитләп кәлгәнлики һәммимизгә мәлум. - 9январ аптоном районниң муқимлиқ хизмәт йиғинида бу мәсилә қайта тәкитләнди. Демәкчи хитайниң муқимлиқни ишқа ашурушта мәсилиниму һәмдә нөвәттә бу мәсилини һәл қилиштики күчниму асасй қатламда дәп көрситиши асасй қатламдики вәзийәт вә күрәшниң йәниму кәскин болидиғанлиқини, узун муддәтликини көрситәмду ?

- Димәк хитай өзиниң йүргүзүп кәлгән адаләтсизликидин қандақ нәтиҗә чиқидиғанлиқиниң бишаритини йеқинқи вәқәләрдин сәзди вә буниң алдини елишқа тиришиватиду. Хитай өзиниң асасй қатламға ишлитиватқан бесимниң қайси дәриҗидә икәнликини яхши билиду вә хәлқниңму буниңға қарита һамини зор қаршилиқ көрситидиғанлиқиниму мөлчәрлигән болғачқа нишанини уйғур елиниң асасй қатламлириға қаритидиғанлиқи ениқ. Болупму, техи өзиниң контроллуқиға елип болалмиған уйғур деһқанлириға қарита асасй қатламда һәр хил бастурушни узун муддәтлик давам қилдуриду.

Шен йөйө тәкшүрүп тәтқиқ қилиш давамида : "аяллар бирләшмиси тәшкилатлири вә аялларниң иҗтимаий муқимлиқ, әбәдий әминликни илгири сүрүштики өзгичә ролини яхши җари қилдуруп, "әсәбийликни түгитиш" паалийитини паал қанат яйдуруп,һәр қайси саһәлиридики ролини толуқ җари қилдурушни үмид қилимән" деди. Демәк хитай йеқинқи йүргүзгән террорлуққа, диний радикаллиққа қарши сиясәтлиридә диний вә миллий кимликини сақлап қелишқа тиришқан уйғур қиз - аяллирини асаслиқ бастуруш нишани қилип кәлди вә бу 28 - июл йәкән елишқу вәқәсигә охшаш нурғун зор вәқәләргә сәвәб болған иди. Нөвәттә үрүмчидин тартип барлиқ җайларда қанун чиқирип уйғур аяллириниң пәрәнҗилик йүрүшини чәклиди, хәвәрләрдин хитай даирилириниң бу йилдин башлап уйғурларни нишан қилған пиланлиқ туғут сиясити, хитай өлкилиригә ишләмчи йөткәшкә охшаш уйғурларни нарази қиливатқан сиясәтләрни қайта күчәйтмәкчи болғанлиқи мәлум.

Хитай һөкүмити бу сиясәтлирини әмәлийләштүрүштә нөвәттә аялларниң орни вә ролидин пайдилинишни тәшәббус қилмақта, хитай һөкүмитиниң аялларниң орни вә ролидин пайдилиниш арқилиқ асасй қатламларни муқимлаштуруш тактикиси ақамду?

- Хитайниң бу тактикиси ақмайду, әксичә тиғ учини аялларға қаратқанда вәзийәт техиму җиддий түскә келиду вә шундақ болуп кәлди. Чүнки уйғур елида әң қаттиқ зулумға учриғучилар аяллар. Мәйли аилидин әр болсун яки бала болсун кимики зулумға учриса шу аилидики аял һәммидин еғир күнгә қалиду. Аяллар бивастә вә вастилиқ қурбан берип келиватиду, улар һәқиқәтән күч, улар наразилиқи әң асан партлайдиған әң назук вә сәзгүр күч. Һазирғичә уйғур аяллири һәр қандақ бесимларға бәрдашлиқ берип қурбанлиқ берип йәнила өзиниң, аилисиниң уйғур миллитиниң кимликини, ғурурини, етиқади, үмид - ишәнчисини сақлап кәлмәктә, ишинимәнки, гәрчә хитай һөкүмити аз бир қисим уйғур аяллириниң амалсизлиқидин, аҗизлиқидин пайдилиналиған билән, асасй қатламдики зулумға учриған анилиримиз, һәдә, сиңиллиримиз хитайниң бу сияситигә көнмигән вә буниңдин кейинму һаман өз йолида қаршилиқ көрситиду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт