Analizchilar: "Xitayning Uyghur diyarida emeldar almashturushi rayon weziyitining yumshaydighanliqidin dérek bermeydu"

Muxbirimiz méhriban
2019-03-04
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitayning jilin ölkisi changchün shehirining sabiq partkom sékrétari wang jünjéng(soldin birinchi) sheher-bazar layihilesh pilani körgezmiside. 2017-Yili 27-séntebir, changchün.
Xitayning jilin ölkisi changchün shehirining sabiq partkom sékrétari wang jünjéng(soldin birinchi) sheher-bazar layihilesh pilani körgezmiside. 2017-Yili 27-séntebir, changchün.
ccnews.gov.cn

Yéqindin buyan xitayning jilin ölkisi changchün shehirining sabiq partkom sékrétari wang jünjéngning Uyghur aptonom rayonigha yötkep kélinishi munazire témisi bolmaqta. Bezi közetküchiler uning bu yil 2-ayda tuyuqsiz Uyghur aptonom rayonluq partkomning da'imiy ezaliqigha yötkep kélinishige gumaniy qarashlirini ipadilep, uning pat yéqinda Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétari chén chüen'goning ornigha olturushi mumkinlikini ilgiri sürgen idi.

Lékin xitayning hökümet taratqulirida we xongkongdiki "Jenubiy xitay etigenlik pochtisi" qatarliq gézitlerning 26-27‏-féwraldiki sanida wang jünjéngning Uyghur aptonom rayonluq siyasiy-qanun komitétining sékrétari ju xeylunning wezipisini ötküzüwalghanliqi xewer qilindi. Xewerlerdin melum bolushiche, wang jünjéng 25‏-féwral küni Uyghur aptonom rayonidiki siyasiy-qanun komitétining omumi yighinigha riyasetchilik qilghan. Esli bu wezipini ötewatqan ju xeylun bolsa bu yil 1‏-ayda Uyghur aptonom rayonluq xelq qurultiyining mu'awin mudirliqigha yötkep kétilgen iken.

Melum bolushiche, wang jünjéng 1963-yili shendungda tughulghan bolup, 1981-yildin 1985-yilghiche shendung uniwérsitétida sotsiyalizm nezeriyesi kespide oqughan. 1985-Yildin 1988-yilghiche xitay xelq uniwérsitétida marksizm nezeriyesi boyiche magistirliqta oqughan. U bir mezgil asasiy qatlamdiki idarilerde ishligendin kéyin, 1993-yildin taki 2012-yili 9-aygha qeder bolghan az kem 20 yil jeryanida köp millet ariliship olturaqlashqan yünnen ölkiside ölkilik partkom ishxanisining mu'awin bashliqi, lijiyang shehirining partkom sékrétari bolup ishligen. 2012-Yildin 2016-yilgha qeder xubéy ölkiside mu'awin ölke bashliqi qatarliq wezipilerde bolghan. 2016-Yili 1-aydin 2019-yili 2-aygha qeder jilin ölkisining mu'awin ölke bashliqi, changchün shehirining partkom sékrétari qatarliq wezipilerde bolghan iken.

Chet'ellerdiki weziyet analizchiliridin "Béyjing bahari" zhurnilining bash muherriri, obzorchi xu ping ependining qarishiche, "Emeldar almashturush arqiliq öz hakimiyitini qoghdap qélish" xitayda dawamliship kéliwatqan en'enilerning biri iken. Shunga xitay hökümiti özining Uyghur rayondiki siyasitini sadiqliq bilen ijra qiliwatqan, hetta teleptin ashurup ijra qiliwatqan chén chüen'go, ju xeylun'ge oxshash emeldarlarni waqti kelgende yötkiwétish arqiliq öz hakimiyitige kélidighan bésimni azaytishi tamamen mumkin iken.

Emma xu ping ependi nöwette xitay hökümitining Uyghur diyarigha teyinligen partkom sékrétari chén chüen'goning yenila öz wezipiside turuwatqanliqini, hetta uning rayonda ijra qiliwatqan milyonlighan Uyghurlarni lagérlargha qamash qilmishi xelq'arada qattiq tenqidke uchrawatqan bir shara'ittimu xitay hökümitining uninggha qarita teqdirlesh pozitsiyeside boluwatqanliqini eskertip ötti. U xitay hökümitining Uyghur rayonidiki 2-nomurluq emeldari ju xeylunning ornigha wang jünjéngni teyinlinishining hergizmu xitay hökümitining Uyghur aptonom rayonidiki siyasitide yumshash bolushidin dérek bermeydighanliqini tekitlidi.

Xewerlerde ilgiri sürülüshiche, ju xeylun 2 milyondek Uyghur, qazaq we bashqa musulman xelqlerning yighiwélish lagérlirigha qamilishi we iz-déreksiz ghayib bolushida asasliq jawabkarlarning biri dep qarilip kelgen xitay emeldarlirining biri iken. Yéqindin buyan muhajirettiki Uyghurlar we bir qisim teshkilatlar amérika hökümitidin lagérlar mesilisige munasiwetlik xitay emeldarliri bilen shirketlirini "Yer shari magnitéskiy qanuni" boyiche jazalishini, ulargha émbargo qoyushini telep qilip kéliwatqan idi. Amérika dölet mejlisining bir qisim ezaliri 2018-yili prézidént trampqa xet yézip, Uyghur aptonom rayonidiki chén chüen'go, ju xeylun, shi dagang we shöhret zakir qatarliq xitay emeldarlirini "Magnétiskiy qanuni" boyiche jazalashni telep qilghan idi.

Amérikidiki Uyghur kishilik hoquq qurulushining tetqiqatchisi zubeyre xanimning qarishiche, xitay hökümitining ju xeylunni siyasi-qanun sépidin yiraqlashturup, uning ornigha wang jünjéngni yötkep kélishi uni xelq'araning közidin yiraq tutushni meqset qilghan bolushi mumkin iken.

"Jenubiy xitay etigenlik pochtisi" gézitining xewiride déyilishiche, wang jünjéng 2019-yili 2-ayda Uyghur aptonom rayonigha yötkep kélinip, ju xeylunning ornigha siyasiy-qanun komitétining sékrétari wezipisini ötküzüwalghandin kéyin, 25-féwral küni achqan tunji yighinda "Partiyening siyasiy-qanun sépidiki mutleq rehberlikige kapaletlik qilish, partiye merkizi komitétining shinjangni bashqurush istratégiyesini qet'iy ijra qilish" ni tekitligen iken.

Zubeyre xanim xitay hökümitining yerlik Uyghurlar teripidin qanxor emeldar dep teriplinip kéliwatqan ju xeylunning ornigha wang jünjéngning yötkep kélinishi seweblik Uyghur rayonidiki weziyetning yumshimaydighanliqini bildürdi. U özining bu heqte ümidwar qarashta emeslikini ipadilep, "Xitay hökümiti milletler siyasiti seweblik xelq'arada we dölet ichide bésimgha duch kelginide da'im emeldar almashturush arqiliq hakimiyitini muqim tutup turushqa we xelqning könglini élishqa urunidu," dédi.

U yene xitay kommunistlirining Uyghur diyarini bésiwalghandin buyanqi tarixida gerche birqanche qétim emeldar almashturush arqiliq yerlik milletlerning merkizi hökümetke bolghan naraziliq keypiyatini bésishqa urun'ghan we jawabkarliqtin qachqan bolsimu, emma xitay da'irilirining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitide héchqandaq özgirish bolmighanliqini, hazirmu xitayning Uyghur diyarigha qaratqan qattiq qol siyasitide yumshashning bolushi yaki melum burulush xaraktérlik özgirishlerning bolushi mumkin emeslikini eskertip ötti.

Toluq bet