Xitay riyasetchisi bi fujyenning maw zidungni mesxire qilish weqesi munazire qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2015.04.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
maw-zedung-305.jpg Tyenenmen meydanigha ésip qoyulghan maw zédung chong süriti. 1989-Yili 23-may, béyjing
AFP


Xitay merkizi téliwiziye istansisining riyasetchisi bi fujyenning yéqinda dostlar ara yighilishta, xitayning sabiq re'isi maw zédungni mesxire qilghan sin'alghu torda tarqalghandin kéyin, xitay hökümet taratqulirida we ammiwi tor béketlirde weqege jiddiy inkas qayturuldi. Melum bolushiche, xitayda 100 mingdin artuq tordash inkas bildürgen. Bir qisim tordashlar fujyenning xitay dahisini mesxire qilishi xitayning “Dölet obrazigha haqaret keltürgenlik” dep uni qattiq jazalashni telep qildi, yene bir qisim tordashlar bolsa öz - ara olturushta bolghan chaqchaqni prinsipqa kötermeslikni teshebbus qildi. Xitayning junggo yashlar géziti qatarliq hökümet taratqulirida,xitay merkizi téliwiziye istansisning bi fu jyenni bir hepte ishtin toxtatqanliqi xewer qilinip, bi fujyenning “Dahigha hörmetsizliq qilmishi üchün xitay xelqidin epu sorishi” telep qilindi. Emma bi fujyen weqesi heqqide toxtalghan chet'ellerdiki weziyet analizchiliri bolsa, bi fujyen weqesining xitaydiki söz - pikir erkinlikining téximu cheklinip, xitayning démokratiye yoligha emes, belki 60 - 70 - yillardiki medeniyet inqilabi dewridiki mustebitlikke qaytiwatqanliqini ilgiri sürdi.

Biz ishchi - déhqan perzent eskerliri( he... Eskerkende?)

Qarangghu tagh ichige kelduq. (Tagh ichide néme ishing bar?)

Eksiyetchiler bilen urush qilimiz (ularni yéngelemsenkin?)

Nechche on yil boldi,jenub - shimalda jan tikip jeng qiliwatimiz ( he... Jiq japada qapsiler)

Kompartiye,re'is maw bizni algha bashlaydu. (Hey, bu qéri pahishiwazni tilgha almayli, u bizni zar qaqshatti!)

Shepkimizde parlighan yultuz, inqilab tughi ikki yanda, (qandaq yasinish bu?)

Qizil tugh lepildep, bulutlar tarqidi, azad rayon xelqi pomishiklarni aghdurup ornidin dest turdi( hey... Pomishshik, baylar sanga néme qilghan idi?)

Xelqning qoshuni xelq bilen japada bille, biz bu yerde wéyxu téghini tazilaymiz. (Boldi bes, lap atma! )

Yuqiridiki naxsha téksti we misralar izahati, xitayning medeniyet inqilabi dewridiki “Wéyxu téghini pem bilen élish” namliq jingjüy tiyatiridiki “Biz ishchi déhqan perzent eskerliri” namliq naxshini éytish jeryanida xitay kommunistlirining 1 - ewlad dahisi maw zidungni hejwiyleshtürüp, uni epsane tillar bilen tillighan xitaydiki dangliq riyasetchi bi fujyenning 6 - aprél torda ashkara tarqalghan sin'alghu filimi.

Xitay merkizi téliwiziye istansisning riyasetchisi bi fujyennning dostlar ara olturushta, qizziqchiliq bolsun üchün, xitay kompartiyisi we dahisi mawzédunggha medhiye oqulghan bu naxshini hejwiyleshtürüp éytish jeryanida misralar arisigha bergen izahati we xitay re'isi maw zédungni epsane til bilen tillighan körünüshler, namelum kishiler teripidin ammiwi tor békitige yollan'ghandin kéyin, xitay tordashliri arisida munazire témisigha aylandi. En'giliye b b s agéntliqining 9 - apréldiki xewiride xitaydiki dangliq riyasetchi bi fujyen weqesige üch kün ichide inkas qayturghanlar 100 ming kishidin ashti” dégen xewer bérildi.

Xitayning hökümet taratquliridin junggo yashlar géziti, yer shari waqti géziti qatarliqlar bash maqale élan qilip, riyasetchi bi fujyenni “Xitay kompartiyining 1 - ewlad dahisi, xitay xelq jumhuriyitining sabiq re'isi maw zédungni hejwiyleshtürüp, uni epsane til bilen tillash xitay döliti we xitay xelqining obrazigha dagh chüshürgenlik” dep eyiblep, bi fujyen xitay xelqidin epu sorishi kéreklikini tekitlidi. Xitay merkizi téliwiziye istansisimu alahide uqturush chiqirip, bi fujyenning melum mezgil ichide riyasetchilik salahiyitidin qaldurulghanliqini élan qildi. Tordiki inkaslardin melum bolushiche, bi fujyen riyasetchilik qilidighan “Parlaq yol programmisi” 8 - apréldin bashlap merkizi téliwiziye istansisining tor békitidin éliwétilgen. Nöwette xitay tor béketliride bu weqe sewebidin bi fujyenni yene qandaq qismetler kütüp turghanliqi heqqide munaziriler dawamlashmaqta.

Xitay hökümet da'irilirining xitay re'isi maw zédunggha epsane tillar bilen naraziliqini ipadiligen dangliq riyasetchi bi fujyen weqesige qarita inkasi we qollan'ghan tedbiri chet'ellerdiki xelq'ara metbu'atlarning diqqitini qozghidi. Fransiye radi'osi, gérmaniye awazi, en'giliye b b s agéntliqi, amérika awazi, erkin asiya radi'osi qatarliqlarda bi fujyen weqesi heqqidiki xewerler we xitay weziyiti analizchilirining bi fujyen weqesi heqqidiki analizliri élan qilindi.

Amérikidiki xitay démokratliridin wé jingshing ependi radiyomizda obzor élan qilip, bi fujyen weqesining xitayda puqralarning erkin sözlesh muhitining yenimu tarayghanliqini, 60 - 70 - yillardiki kompartiye mustebitchiliki we dahini ulughlash, choqunush idiyisining qayta bash kötürüwatqanliqining ipadisi ikenlikini bildürdi.

Wéy jingshing ependi xitay xelqi we dunya jama'etchilikini agahlandurup, bi fujyen weqesining xitay re'isi shi jinpingning “2 - Maw zidung bolush” tin ibaret dahiliq temesini ashkarilighanliqini, shi jinping hökümitining xitayni gherb döletliri kütiwatqan démokratiye yoligha emes, belki insanlarning normal söz erklinliki pütünley boghulghan medeniyet inqilabi dewridiki kommunistlarning mustebit tüzümige qaytqan xitay dölitige aylanduruwatqanliqini tekitlidi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan amérikidiki Uyghur pa'aliyetchisi siyasiy analizchi élshat ependi bolsa, bi fujyen weqesining, xitay istilasi astidiki Uyghurlargha nispeten birqeder erkin bolghan xitay ölkiliridiki puqralarningmu erkin sözlesh hoquqidin mehrum qéliwatqanliqining emeliy pakiti ikenlikini bildürüp, nöwettiki xitay re'isi shi jingpingning xitayni shimaliy koriyidek kommunist mustebit hökümranliqi astidiki döletke aylandurushqa urunuwatqanliqini bildürdi.

Élshat ependi yene, nöwettiki intérnét uchur dewride gherb démokratiyisining tesirini qobul qilghan xitay puqralirining, 60 - 70 - yillardiki medeniyet inqilabi mezgilidiki xitay puqraliridin perqliq ikenlikini bildürüp, eger shi jingping hakimiyiti bu xil mustebit dölet qurush yoligha mangsa, kompartiye hökümranliqigha qarshi turidighan küchlerning, zémini xitay döliti teripidin bésiwélin'ghan Uyghurlar, tibetler we mongghullarla bolup qalmastin, belki xitay xelqiningmu kommunist xitay hakimiyitini aghduruwétish yoligha mangidighanliqini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.