Хитай 60 йилда қаримай нефитликидин қанчилик пайда алди вә йәрликкә қанчилик пайда бәрди?

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2015.09.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
oil-bugur-nefit.jpg
Photo: RFA


Хитай мәтбуатлири уйғур аптоном райони қурулғанлиқиниң 60 йиллиқини тәбрикләш мунасивити билән елан қиливатқан ахбаратлирида, уйғур вәтининиң талан - тараҗ қилиниш әһвалиға даир бәзи мәлуматларни ашкарилимақта. Қаримай нефитлики 60 йилда яратқан пайдиға мунасивәтлик учурлар буниң бир мисали.

Хитай нефитлики ахбарат мәркизи торида 8 - синтәбир елан қилнған “шинҗяң нефитлики 60 йилда 191 милярд 500 милйон юән баҗ тапшурди, 1 милярд 300 милйон хәлқниң һәр биригә 150 юән төһпә қошти” намлиқ хәвиридә, қарамай нефитлики қурулған 60 йилдин бери дөләт вә йәрликкә тапшурған баҗ миқдариниң 200 милярд юәнгә йеқинлашқанлиқини елан қилди. Бу мәлуматни қаримай нефитлики байқалғанлиқиниң 60 йиллиқини хатириләш мунасивити билән мухбирларниң зияритини қобул қилған қаримай шәһәрлик партком вә шинҗяң нефитлики парткоминиң секритари чен шинфа ашкарилиған.

Хәвәрдә 60 йилда қаримай нефитликидин қезип елинған нефит яратқан омумий иқтисадий қиммәт тилға елинмиған, пәқәтла 200 милярд юән баҗ тилға елинған, шуниң билән биргә, бу 60 йилда қаримай нефитликиниң йәрликтики һәр милләт хәлқигә илгири - кейин бәргән пайдисиниң 250 милйон юән ярдәм икәнлики әскәртилгән. Ундақта, бу 60 йилда қаримай нефитлики яратқан иқтисадий қиммәт қанчилик? қанчә пуллуқ нефиттин 200 милярд юән баҗ һасил болиду? йәрлик хәлқниң еришкини омумий пайдиниң қанчә пирсәнтини тәшкил қилиду?

Әң аддий һесаб бойичә, хитайда нефиттин елинидиған баҗ 10 % тәхмин қилинғанда, 200 милярд юән баҗ яратқан әсли қиммәт 2 тирилйон юән болиду. Йәрлик хәлққә берилгини 250 милйон юән болған тәқдирдә, бу пул омумий пайдиниң миңдә икки пирсәнтини тәшкил қилиду. Йәни қаримай нефитлики өткән 60 йилда қазанған пайдисидин, бу земинниң һәқда игилири болған йәрлик хәлққә аран миңдә икки пирсәнт нәп бәргән.

Хитай мәтбуатлири 2014 - йили хитай мәркизи комитетиниң “шинҗяң хизмити сөһбәт йиғини” да уйғур вәтинидин чиқидиған нефиттин елинидиған баҗниң 3% иниң йәрликкә, йәни уйғур аптоном райониға қалидиғанлиқини тәстиқлиғанлиқини елан қилишти. Бу йәрдә тилға елинған “йәрлик” тәркипидә уйғур или нопусиниң йеримини тәшкил қилидиған хитайларму бар. Уйғур көзәткүчилири йиллардин бери, худди қаримай нефитлики омумий нопусниң 90% идин артуқрақини тәшкил қилидиған қаримайдики хитайларға нәп бериватқанға охшаш, уйғур аптоном райониму уйғурлардин бәкрәк, бу йәрдики хитайларни мәнпәәтләндүрүп келиватқанлиқини илгири сүрүп кәлмәктә.

Уйғур илидики тәбиий байлиқлардин йәрлик асасий хәлқ болған уйғурларниң бәһримән болалмай келиватқанлиқи ашкара бир мәсилә. Нефит, көмүр, тәбиий газ, алтун, уран қатарлиқ қиммәтлик байлиқларниң хитай ишғал қилған бу 66 йилдин буян ичкири хитайға тохтимай тошуливатқанлиқи, йәрлик хәлқләрниң йәнила намратлиқ искәнҗисидә яшап кәлгәнликиму һәммигә мәлум. Уйғур илидин чиқиватқан тәбиий байлиқларниң омумий миқдари һәққидә ениқ мәлумат болмисиму, уйғур вәтининиң хитайниң әң зор ениргийә вә байлиқ мәнбисигә айлинип қалғанлиқи, хитайниң һәрқандақ бәдәл төләшкә қаримастин бу гөһәр земинни өз ишғали астида тутушқа урунуватқанлиқи, бу сәвәбтин уйғурларниң қаршилиқлирини шәпқәтсизләрчә бастуруватқанлиқиму дуня үчүн сир әмәс.

Д у қ диний ишлар комитети мудири турғунҗан алавудунһаҗим бу һәқтә тохтилип қарашлирини билдүрүп өтти. У сөзидә, хитайниң шәрқий түркистандин ибарәт бу иқтисадий җан томурини қоғдап қелиш үчүн уйғурларни вәһшиләрчә бастуруватқанлиқини тилға алди.

Хитай мәтбуатлири аталмиш “уйғур аптоном райони” қурулғанлиқиниң 60 йиллиқини тәбрикләш һарписида, бу 60 йилда хитай компартийисиниң уйғур вәтинидики һәр милләт хәлқи үчүн “пүтмәс - түгүмәс бәхт - саадәт яратқанлиқи” ни тәшвиқ қилишмақта. Әксичә, д у қ хитайниң бу 60 йилда яратқан сиясий, иқтисадий, иҗтимаий, мәдәний паҗиәлирини дуня җамаитигә паш қилиш үчүн германийиниң мюнхен шәһиридә алдимиздики айда көлими зор болған бир рәсим көргәзмиси өткүзүш һазирлиқини қилмақта.

<http://news.cnpc.com.cn/system/2015/09/08/001558386.shtml>

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.