Doxtur memet imin: chaghanda Uyghur diyarigha wabaning téximu shiddetlik dolquni kélishi mumkin

Muxbirimiz gülchéhre
2022.12.23
uyghur-qeshqer-2020-oktebir-virus-photo-2.jpg Kiyim-kéchek zawutining 17 yashliq xizmetchisi korona wirusi bilen yuqumlan'ghanliqi éniqlan'ghandin kéyin, 4 milyon 750 ming ahalini tekshürüp bolushtek keng kölemlik korona wirus siniqi bashlan'ghan. 2020-Yili 25-öktebir, qeshqer.
AFP

Kowid wirusi yuqumi sewebidin, xitayning nurghun jaylirida dora we késel kariwiti yétishmeslik ehwalliri körülüwatqanliqidin bashqa yene bu wabadin ölüsh nisbitining shiddet bilen örlep hetta jesetlerni köydürüp bir terep qilishqimu ülgürelmeywatqanliqi otturigha chiqmaqta.

Xitay döletlik sehiye komitétining 22-dékabir charshenbe küni ötküzgen ichki yighinning ashkarilan'ghan xatirisige qarighanda, 12-ayning 20-künige qeder xitayda 248 milyon adem yaki %18 ke yéqin ahale, yuqumlan'ghan bolushi mumkin.

Blumbérigning 23-dékabir tarqatqan xewiride éytilishiche sehiye organlirining mölchirige qarighanda, bu hepte xitayda 37 milyon'gha yéqin adem Covid-19 bilen yuqumlan'ghan bolushi mumkin, xitay hazirghiche dunyadiki waba eng eng köp taralghan döletke aylan'ghan.

Derweqe bu hepte ichide uda bir qanche kün Uyghur rayonidiki bir qanche doxturxanilargha qaratqan ziyaretlirimizdinmu, doxturxanilarning omrikondin yuqumlan'ghan bimarlar bilen toshup ketkenliki shundaqla doxturxanilarda kariwat, dora yétishmeslik ehwalliri kürüliwatqanliqi pash bolghanidi. Emma yuqum jiddiy tarqiliwatqan bir peytte, Uyghur élining yuqum ehwali toghruluq izchil halda 0 ni saqlap kéliwatqanliqi éytilmaqta.

Emma mutexessisler ezeldin ashkare bolmay kéliwatqan xitay hökümitining sanliq melumatlirining ishenchlik emeslikini agahlandurup kelmekte.

Ürümchilik bir xitay ahalining qisqa widiyo hembehirlesh supiliridin xawken torida, 18-dékabir élan qilghan “Köpchilik shinjangdin dorilarni ichkiri ölkilerge ewetmenglar!” namliq muraji'itidin yalghuz Uyghur rayonida dorilarning qurutulghanliqidin bashqa Uyghur diyarida yuqumning shiddet bilen yamrawatqanliqimu pash boldi.

U mundaq dégen: “Ürümchi üchün éytqanda emdila 4 aygha sozulghan yuqum kontrolidin azad bolghan bu künlerde, bashqa ölkilerde shiddet bilen éshéwatqan yuqum ehwalini torlardin körüp, bizmu bésim hés qilishqa bashliduq. Bizning idarini élip éytsaq 6-dékabir ishqa chüshtuq, 10-dékabirgha kelgende 19 ademdin 12 si yuqumlandi. Asasen %60 adem yuqumlan'ghan bolup chiqti”.

Ürümchi shehiridin téléfon arqiliq melumat igilishimiz jeryanida, aptonom rayonluq méditsina uniwérsitéti 6-tarmaq doxturxanisi mutexessisler bölümige ulan'ghan téléfonimizgha jawab bergen lyu doxtur, yuqumning éghirliqini yoshurup olturmidi we yéqinqi ikki hepte dawamida yuqumdarlarni közitish jeryanidiki xulasisini qisqiche dep ötti: “Shinjangda idare-organlar qayta ishqa chüshkilimu bir aygha yéqin bolup qaldi dések bolidu, yéqinqi ikki heptining ehwalgha qarighanda doxturxanimizgha kéliwatqan bimarlarning sani yéqinqi ikki künde azlidi, bek éghir aghriqlar jiq emes hazir. Bu wirus bilen yuqumlan'ghanlarning alamiti zukam bilen anche perqlinip ketmeydu, biraqla ünüm béridighan dorimu yoq. Shunga biz deslep éghir késellerge qarita derhal dawalash élip barduq, dora, oksigén bérish qatarliq dawalash üskünilirining, amalning hemmini ishlettuq. Teyyarliqimiz bolmighachqa bezide sewenlikler yüz bermidi déyelmeymiz, bundaq jiq késelni birla waqitta dawalash elwette mumkin emes”.

U yene yéqinqi ikki künde doxturxanidiki patparaqchiliqning bir az yénikligenlikini bildürüp mundaq dédi:

“Doxturxanimizda 50 kariwatning hemmisi toshup doxtur séstiéralarmu yétishelmey qaghaniduq, yéqinqi ikki künde eslige kéliwatqanlarning köpiyishige egiship, hazir késelxanida 40 etrapida adem qaldi. Éghir bolmisa öyge qayturuwatimiz. Yuqiridin uqturush chüshti, bizning üsküne we doxturlar yétishmey qalghan teqdirde, shinjanggha nishanliq yardem béridighan ölkilerdin üsküne we dawalash xadimliri ewetidiken. Her terepning yardimi bilen bu yuqumdinmu ötüp kétimiz dep oylaymen”.

Emma, ürümchi yashan'ghanlar sanatoriyesining bir doxturi, bu qétimliq yuqumdin aman ésen tüp kétishke unchilik ümidwar emeslikini mundaq bildürdi.

“Hazirqi yuqum ehwali hemmige melum bolghandek, bizning shinjangdimu yerliklerde yuqumlinish barghanche köpeymekte. Bizning klinikiliq küzitishimizge qarighanda, belgilime boyiche yashan'ghanlar we yürek qan tomur késellikliri qatarliq késelliri barlar waksina emlenmigen bolghachqa bu yuqumda yashan'ghanlarning yuqumlinishi gewdilik bolmaqta. Bu bizge wirus seweblik körülgen késel alametlirige, téni ajiz, immunitét küchi töwen yashan'ghanlarning berdashliq bérelishi tes, eger 60 yashning üstidiki yashan'ghanlargha waqtida muwapiq waksina emlenmigen teqdirde, bu wirus seweblik yashan'ghanlarning ölüm nisbiti barghanche éshishi mumkin”.

Gerche bu xitay doxtur, özi dawalawatqan késellerning ehwaligha échinip, endishisini ashkara otturigha qoyghan bolsimu emma bu doxturxanida, mushu qétimqi waba seweblik ölgenlerning bar yoqluqi heqqidiki so'alimizgha jawab bermidi.

Uyghur diyari yuqum weziyitini izchil közitip tehlil qilip kéliwatqan amérikadiki mutexessislerdin kolombiye uniwérsitétining tébbiy mutexessisi memet imin ependi, xitaydek pewqul'adde küp nopusluq dölette, yuqumning waqtida kontrol qilinmasliqi bilen téximu yamanlap baridighanliqigha bolghan endishisini mundaq bildürdi:

“Uyghurlarning yéqinqi künlerde qaytidin yene öy bésip yuqiri témpératuriliq qizishqa oxshash késel alametliri omumyüzlük körülüwatqanliqi toghruluq, oxshimighan widiyoluq uchurlar tarqalmaqta. Qayta qayta yuqum dolqunliri, öyde ach qélip, dawalinish qobul qilalmay hetta ot apitide qutquzulmay ölüp kétishtek paji'elerni béshidin ötküzgen Uyghur ammisining emdiki yéngi yuqum dolqunida, özlirini yene qandaq rehimsiz tedbirlerning saqlap turuwatqinigha bolghan endishilirimu ipadilenmekte”.

Doxtur memet imin ependi, ashkariliniwatqan uchurlar Uyghur élidimu partlash xaraktérlik yéngi yuqum dolquni körülüshke bashlighanliqidin dérek bériwatqanliqini, emma bu wabaning eng shiddetlik dolqunining bolupmu yéngi yil we chaghan mezgilliridiki yurtidin Uyghur diyarigha qaytqan xitay küchmen dolqunigha egiship kélidighanliqigha bolghan perezlirini otturigha qoydi.

Memet imin ependi yene, gerche shi jinpingning yuqumni nölge chüshürüsh siyasitining meghlubiyitini ashkarilap bergen bolsimu Uyghur diyarida yenila uning yuqumni bahane qilip Uyghurlarni qaytidin türkümlep karantin orunlirigha solap, teqibke élishi mumkin dégen endishilirinimu otturigha qoydi.

Xitayda qayta partlighan kowid wirusi shi jinping hökümitining “Yuqumni nölge chüshürüsh” qamal siyasitining meghlubiyitini échip körsetmekte.

Dunya sehiye teshkilati, xitaydiki yéngi yuqum dolqunining qamalni boshitish bilen munasiwetsiz ikenlikini emeliyette xitayda bu qétimqi qamalni boshitishtin burunla bashlan'ghanliqini otturigha qoyghanidi. Yene bezi melumatlarda xitay sehiye tarmaqlirining bu nöwetlik yuqum dolqunigha taqabil turalmasliqi we aqiwitining ilgirikidinmu éghir bolidighanliqini agahlandurmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.