Әнглийә пуқрасиға айлиниш хоңкоңлуқларниң қутулуш йоли болуп қаламду?

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-06-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитайниң хоңкоң тоғрисидики дөләт бихәтәрлик қануниға наразилиқ билдүрүп, хоңкоңдики сода базирида елип берилған намайиштин көрүнүш. 2020-Йили 29-май.
Хитайниң хоңкоң тоғрисидики дөләт бихәтәрлик қануниға наразилиқ билдүрүп, хоңкоңдики сода базирида елип берилған намайиштин көрүнүш. 2020-Йили 29-май.
AP

Әнглийә баш министири җонсон 3 милйон хоңкоңлуқларға әнглийә паспорти бериш мумкинликини тилға алған.

Америка авам палатаси вә кеңәш палатасиниң йеқинқи мәзгилләрдин буян уйғурлар һәм хоңкоңлуқларға даир бир йүрүш қанунларни мақуллиши хитай һөкүмитиниң күчлүк наразилиқлирини қозғиған иди. Буниңға қарши хитай һакимийитиниң бир һәптидин бери хоңкоң алаһидә мәмурий районида «дөләт хәвпсизлики қануни» ни йолға қоюшқа урунуши хоңкоң хәлқиниң наразилиқини қозғапла қалмай әнглийә вә америка қатарлиқ ғәрб демократик дөләтлириниңму әйибләшлиригә учрап кәлгән иди.

Әнглийә баш министири җонсон 3-июн күни таратқуларға сөз қилип, әгәр хитай һөкүмити хоңкоңда «дөләт хәвпсизлики қануни» ни йолға қойса, әнглийәниң тамаша көрүп қарап турмайдиғанлиқини, 3 милйонға йеқин хоңкоңлуқларға әнглийә пуқралиқ паспортини бериш арқилиқ хоңкоңлуқларға игә чиқидиғанлиқини билдүргән.

«Фирансийә авази» радийосиниң 3-июндики «баш министер җонсон: әгәр хитай хоңкоң услубидики ‹дөләт хәвпсизлики қануни' ни йолға қоюшқа күчисә, әнглийә хоңкоңлуқларни милйонлиған паспорт билән тәминләйду» намлиқ хәвиридә баян қилинишичә, 2-июн әнглийәниң баш министири җонсон «җәнубий хитай әтигәнлик гезити» гә қилған сөзидә «хитай һөкүмити илгири хоңкоңлуқларниң һазирқи һалитини сақлап қелишқа вәдә бәргән иди, әмма һазир нурғунлиған хоңкоңлуқлар турмуш усулиниң ‹дөләт хәвпсизлики қануни' ниң тәһдитигә йолуқушидин әнсиримәктә» дегән.

Җонсон йәнә шуларни тилға алған: «әгәр хитай давамлиқ мушундақ қилған тәқдирдә әнгилийәликләрниң виҗдани мүрисини қисип қоюп қарап олтурушқа йол қоймайду. Бәлки хоңкоңлуқларға ярдәм қилиш әнглийәниң мәҗбурийитидур. Әнглийә уларни башқа имканлар билән тәминләйду.»

Хәвәрдә тилға елинишичә, һазир 350 миң хоңкоңлуқлар әнглийә паспортиға игә болуп, йәнә 2 йерим милйондин 3 милйонға қәдәр хоңкоңлуқларниң әнглийә паспортиға еришип әнгилийәгә көчүп берип яшаш һәм хизмәт қилиш мумкинчилики юқири икән. Шуниң билән биргә улар әгәр әнглийә паспортиға еришсә алдинқи күнлиридики «дөләт хәвпсизлики қануни» ға қарши елип берилған намайишларда тутқун қилинған йүзлигән хоңкоңлуқларға охшаш хәтәрлик ақивәтләрдин сақлинип қалалайдикән һәмдә әнглийә һөкүмити көчмәнләр низамиға түзитиш киргүзүп әнглийә паспортиға еришкән хоңкоңлуқларниң әнглийәдә туруш муддитини 6 айдин 1 йилға узартиши мумкин икән.

Әнглийә ташқи ишлар министериму 3-июн күни қилған сөзидә «хитайниң ойлинишқа вақти барлиқини, хитай һөкүмитиниң хоңкоңниң йүксәк аптономийәлик түзүмигә вә хәлқара қанунларға һөрмәт қилиши керәкликини әскәрткән.»

Хоңкоңдики қаршилиқ һәрикәтлириниң яш рәһбәрлиридин хуаң җифеңниң «германийә авази» радийосиға билдүрүшичә, хитай һөкүмити мубада бу қанунни хоңкоңда йолға қойса, хоңкоңдики қанчә миңлиған әркинлик җәңчилири бейҗиңға апирилип сорақ қилинидикән вә түрмиләргә ташлинидикән.

Хитайниң хоңкоңда «дөләт хәвпсизлики қануни» ни йүргүзүштики мәқсидиниң хоңкоңлуқларниму уйғурларға охшаш мустәбит түзүм астида башқуруштин ибарәт икәнликини илгири сүргән уйғур зиялийси әнвәр әһмәт әпәндиниң билдүрүшичә, әнглийә баш министири җонсон оттуриға қойған әнглийәниң хоңкоңлуқларни әнглийә пухралиқи пурсити билән тәминлиши әркинлики күнсери еғир тәһдиткә йолуқуватқан хоңкоңлуқларниң бихәтәрликигә капаләт қилиш нуқтисидин зор әһмийәткә игә икән һәмдә җанға әсқатидиған ақиланә тәдбир һесаблинидикән.

«Германийә авази» радийоси бу һәқтә 3-июн елан қилған «җонсон хоңкоңға биләт ташлап, көчмәнләр низамиға түзитиш киргүзүшкә вәдә бәрди» намлиқ хәвиридә баян қилинишичә, өткән һәптә хитай хәлқ қурултийи хоңкоңда «дөләт хәвпсизлики қануни» ни йолға қоюшни тәстиқлап бир күндин кейин әнглийә ички ишлар министири прити пател баянат елан қилип: «әгәр хитайниң ‹дөләт хәвпсизлики қануни' хоңкоңда әмәлийләшсә әнглийә хоңкоң пуқралириға әнглийә пуқралиқиға еришишниң ишикини ечиветиду,» дегән. 7 Нәпәр парламент әзаси шу күни баш министер җонсонни дәрһал тәдбир қоллинишқа чақирған.

Хәвәрдә баян қилинишичә, хитай һөкүмитиниң «дөләт хәвпсизлики қануни» хоңкоңниң һазирқи алий аптономийәлик түзүлмисигә хатимә беридиған дектаторлуқ қорали болуп, бу қанун йолға қоюлса кишилик һоқуқ, демократийә, әркинлик дегәнләр ғайиб болуп хоңкоңниң хитайдики башқа өлкиләрдин пәрқи қалмайдикән. Һалбуки, хитай һөкүмити 1997-йили хоңкоңни әнгилийәдин қайтуруп алғанда 50 йилғичә хоңкоңниң мәвҗут системисини өзгәртмәйдиғанлиқи тоғрисида дуняға вәдә бәргән.


Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт