3-Séntebirdiki paratqa baha: xitay kompartiyisi awwal öz xataliqliri bilen yüzlishishi kérek

Muxbirimiz irade
2015.09.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
yapongha-qarshi-parat-2-web.jpg Xitay eskerliri, 3-séntebir küni ötküzidighan yapon'gha qarshi urush ghelibisining 70 yilliqini tebriklesh murasimida parattin ötüshke teyyarliq qilmaqta. 2015-Yili 23-iyul, béyjing.
XINHUA

Xitay hökümiti 3-séntebir peyshenbe küni ötküzüshke teyyarliniwatqan herbiy parat yéqinqi yillardin buyan xitay ötküzgen eng zor bir qétimliq herbiy parat bolup hésablinidu. Bu qétimliq paratqa xitay azadliq armiyisi 12 ming neper esker, 500 din oshuq herbiy eslihe we 200 din oshuq herbiy ayropilan qatnashturidu. Paratta yene 19 dölet armiyiliridin kelgen jem'iy 1000 neper eskermu yer alidiken.

Igilinishiche, xitay armiyisi bu qétim parattin ötküzidighan herbiy eslihelerning 84 pirsenti tunji qétim körsitilishi bolup, bu xitay özi yasap chiqqan yéngi tipliq bashqurulidighan bombilarni öz ichige alidiken. Buning ichide xitay “Sherq shamili” dep isim bergen ottura musapilik bashqurulidighan yadro bombisimu bar.

Xitay hökümiti bu paratni tinch-aman ötküzüwélish üchün bir aydin buyan béyjingda qattiq bixeterlik tedbirlirini yürgüzüp keldi. Kishini heyran qalduridighan bu tedbirler xelq'ara metbu'atlarning qiziq témilirining biri bolup qaldi. Nyuyork waqti géziti we diplomat géziti qatarliq metbu'atlarning xewer qilishiche, xitay hökümiti paratning ongushluq we bixeter ötküzülüshi üchün nurghun adem küchidin bashqa yene, maymun we shungqarlarnimu terbiyiligen. Béyjing sheherlik hökümiti séntebir éyida béyjing ahalilirining köndürülgen kepterlirini uchurushini chekligendin sirt, parat küni asmanda uchup yürgen qushlarni qorqutup qachuruwétish üchün mexsus shungqar terbiyiligen. Xitay hawa armiyisi yene parat küni hawada nomur körsitidighan herbiy ayropilanlar uchup ötidighan liniyelerdiki qush changgilirini chuguwétish üchün mexsus makaka maymunlirini terbiyiligen.

Bixeterlik tedbirliri qatarida yene, tyen'enmén meydani etrapidiki méhmanxanilarning paratqa munasiwetsiz kishilerni qobul qilishi cheklen'gen. Doxturxanilar balnistta yétip dawalanmaydighan bimarlarni körüshni toxtatqan. Da'iriler yene doxturxanilarni barliq inchike, tigh shekillik üskünilirini yighishturuwétishke buyrughan. Béyjing shehiri yene barliq pochta yollanmilirini bir-birlep bixeterlik tekshürüshidin ötküzüshni, tapshuruwalghuchining choqum qol qoyushini telep qilghan. Tyen'enmén meydani 7-séntebirgiche ziyaretchilerge taqalghan. Béyjingda tizginek bilen bashqurulidighan oyunchuq ayropilan sétishi toxtitip qoyulghan we uni uchurush cheklen'gen.

Xitay hökümiti yuqirida alghan barliq bixeterlik tedbirliri bilen birlikte yene, uchurni we kishilerning pikir erkinlikinimu qamal qilishqa urunmaqta. Bügün, “Xitay dijital waqti” xewer tori ashkarilighan xewerge qarighanda, xitay hökümitining tor betlerni bashqurushqa mes'ul da'iriliri xitaydiki beydu, sina, foniks, seyjin qatarliq tor betlerge mexsus yolyoruq chüshürüp, bu tor betlerni paratqa a'it barliq uchurlarning we inkaslarning ijabiy bolushigha kapaletlik qilishni, paratqa munasiwetlik herqandaq xewer we tordash inkaslirini élan qilishtin burun inchikilik bilen tekshürüsh, ularning ichide paratqa, xitay azadliq armiyisige we hökümetke hujum qilidighan, naraziliq bildüridighan mezmunlarning bolmasliqigha kapaletlik qilishni telep qilghan. Uningda yene mundaq déyilgen : “Barliq tor betlerdiki we xewer qanalliridiki paratqa munasiwetlik xewer tékistliri, ün-sin matériyalliri, resimler hemmisi ijabiy bolushi, partiye we dölet tarixigha zit bolmasliqi, yalghan inkaslarni we ziyanliq uchurlarni öz ichige almasliqi kérek. Intérnét inkasliri yéqindin teqibge élinidu. Yuqiridiki teleplerge ri'aye qilmay, tüzüm boyiche ish körmigen tor betlerge qattiq chare körülidu.”

Xitay hökümiti bu qétimliq parat arqiliq xitayning 2-dunya urushida yaponiye üstidin qilghan ghelibisini tentene qilidighan bolup, parat aldida xitay hökümiti barliq axbarat wasitilirini ishqa sélip yapon tajawuzchiliqini teshwiq qilghan. Emma chet'ellerdiki közetküchilerni, tarixchilarni we kishilik hoquq organlirini bi'aram qiliwatqini xitay hökümiti teshwiq qiliwatqan tarixning burmilan'ghan bolushi idi. Seyshenbe küni xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilati bayanat élan qilip, xitayni chin bolushqa chaqirdi. Kishilik hoquqni közitish teshkilati asiya ishliri diréktori sofi richardson bayanatta qilghan sözide, xitay hökümitining öz xataliqlirini étirap qilmay turup, yaponiyeni xataliqini étirap qilishqa chaqirishi chakiniliq bolup qalidu, dédi. U mundaq dégen: “Xitay hökümiti aldi bilen özi seweb bolghan nurghun apetlerning jawabini bérishi kérek. Mesilen, maw zidung chong sekrep ilgirilesh we medeniyet inqilabi sewebidin nurghun kishining béshigha chiqqan turuqluq jawabkarliqqa tartilmidi, u hélihem ulugh dahiy dep xatiriliniwatidu. Chong rehberlerning jinayetliri “Töt kishilik guruh” qa we yéqinqi zamandiki bo shileyge artip qoyulupla tügitildi. Tyen'enmén aniliri hazirghiche ölgen baliliri üchün jawab bérilishini kütüwatidu, ular hetta zorawanliqqa uchridi. Xitay hökümiti siyasettin uzaq mesililerni bir terep qilishtimu türlük amallar arqiliq jawabkarliqtin özini qachurup keldi. 2008-Sichüendiki yer tewreshte saxtiliq ishlitilgen mektep binalirining tégide qélip ölgen balilar üchün héchkim jawabkarliqqa tartilmidi. Eksiche, jawabkarlarni izdigenler özi sotqa tartildi. Oxshash ehwal téz poyiz soqulush weqeside we téxi yéqindiki tyenjin partlash weqesidimu tekrarlandi. Eger xitay hökümiti bashqilarni ötmüshi bilen yüzlishishke chaqirimen, deydiken, aldi bilen özi shuni qilishi kérek. Xitay edliyini musteqil qilip, axbaratni erkin qoyuwétip, puqralarning tenqidlirige qulaq sélishni, özining xataliqlirini qobul qilishni ögen'gendila andin bashqilardin shundaq qilishni telep qilsa ünümi bolidu.”

Melum bolushiche, bu paratta chet'ellerdiki közetküchilerni bi'aram qiliwatqan yene bir mesile bolsa, yapon'gha qarshi urush ghelibisining xitay azadliq armiyisi teripidin tartiwélinishi idi. Chünki eyni yillarda yapon tajawuzchilirigha qarshi urush qilghanlar we urushta ölgenlerning 90 pirsenti gomindang eskerliri idi. Wal stirit zhurnilining xewer qilishiche, teywen mudapi'e ministirliqi qayta-qayta bayanat bérip, 8 yil dawam qilghan yapon'gha qarshi urushta jeng qilghanlar azadliq armiye emes, jungxu'a min'goning eskerliri idi, dégen. Melum bolushiche, 3-séntebirdiki paratqimu teywen hökümet emeldarliri qatnashmaydiken we héchqandaq wekilmu ewetmeydiken. Ular hetta barliq péshqedem général we eskerlirige mezkur paratqa qatnashmasliqni tewsiye qilghan. Emma teywen hökümitining resmiy meydani yuqiriqidek bolsimu, teywenning sabiq mu'awin prézidénti lyen jenning paratqa qatnishidighanliqi xewerler arisida. U 1945-yilidin buyan tunji qétim xitay dölet re'isi bilen körüshken yuqiri derijilik teywenlik emeldar hésablinidu. U 2005-yili tunji qétim eyni chaghdiki xitay dölet re'isi xu jintaw bilen körüshken idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.