Японийә һәптилик журнили: хитай деңиз армийәси тарихта бирәр қетимму деңиз урушида ғәлибә қазанған әмәс

Ихтиярий мухбиримиз һаҗи қутлуқ қадири
2015-05-15
Share
yaponiye-heptilik-hewerliri-zhurnal.jpg Японийә һәптилик журнили
RFA/Haji Qutluq Qadiri


Илгири бейҗиңдики японийә әлчиханисида дөләт мудапиә ишлири бойичә дипломатийә мәслиһәтчилик вәзиписи өтүгән, һазир токйо тәтқиқат мәркизидә хизмәт қиливатқан һәрбий ишлар тәтқиқатчиси обара бонҗи йеқинда японийә һәптилик журнилида “хитайниң икки хил йипәк йоли қуруш пилани бар. У болсиму америка кәби дуня сақчиси болуш” намлиқ мақалисини елан қилди.

Мақалә аптори обара мақалисиниң муқәддимисини мундақ башлайду:“30 - март күни йәмәнниң әл - һудайдаһ деңиз портида бир топ кишиләр " яшисун җуңго! яшисун җуңго! " дәп товлиғиничә қоллирида җуңгониң дөләт байриқини көтүргән һалда җуңго деңиз армийәси әскәрлириниң ярдими билән һәрбий парахотқа чиқивататти. Булар җуңго пуқралири болуп, арисида қисмән чәтәлликләрму бар иди. Бу қетимқи йәмәндә елип берилған җуңго пуқралирини қутқузуш пилани рәис ши җинпиңниң пәрмани, җуңго коммунистик партийәси мәркизи һәрбий ишлар комитетиниң пиланлишида елип берилған иди.”

Аптор мақалисидә, хитайниң бу һәрбий парахотиниң сомалий аден деңиз портидин йолға чиқип йәмәнгә кәлгәнликини,хитай деңиз армийәсиниң сомалийдики деңиз қарақчилириға зәрбә бериватқан америка деңиз армийәси билән бирликтә қизил деңизда һәрикәт елип бериватқанлиқини алаһидә әскәртип өтиду.

японийә һәптилик журнилидики хитай деңиз армийәси тоғрисидики мақалә
Японийә һәптилик журнилидики хитай деңиз армийәси тоғрисидики мақалә

Аптор мақалисидә 29 - март күни хитайниң бу һәрбий парахоти сомалийдики аден портидин 122 нәпәр хитай пуқрасини вә төт нәпәр чәтәлликни елип йәмәнгә қарап йолға чиққанлиқини баян қилиду вә шундақла йәмәндики уруш вәзийити ичидә туруватқан 571 нәпәр хитай вә чәтәл пуқралирини қутқузвалғанлиқини оттуриға қойиду.

30 - Марттики хитай таратқулириниң хәвиридә болса, шу қетимқи хитай деңиз армийәсиниң йәмән вә сомалийдики қутқузуш һәрикитидә қутқузувелинған 571 кишиниң 179 нәпириниң пакистан пуқраси икәнликини илгири сүриду.

Мақалидә дейилишичә, бу қетимқи йәмән вәзийитиниң уруш һалитидин әндишә қилған бир қисим дөләтләр өз пуқралирини деңиз вә һава армийәсигә тайинип қутқузуш елип барғанлиқи хәлқара җәмийәтниң нәзиридә нормал бир һәрбий һәрикәт һесабланған болсиму, әмма хитай деңиз армийәсиниң уруш парахотлиридин тәшкилләнгән қутқузуш әтритиниң йәмәнниң деңиз портида пәйда болуши бир қисим дөләтләрниң күчлүк диққитини қозғиған.

Һәрбий ишлар тәтқиқатчиси обараниң қаришичә, йеқиндин буян хитай деңиз армийәсиниң һәрбий пилан бойичә һинди окяндин оттура шәрққә, оттура шәрқтики африқа әллири арқилиқ “бир бәлвағ, бир йол” истратегийәси билән явропаға йүрүш қилиши, қошна әлләр билән өз - ара һәмкарлишиш, бирликтә ортақ иқтисадни гүлләндүрүш әмәс, бәлки хитай деңиз армийәсиниң күчини хәлқараға намайән қилиш үчүн икән.

Мутәхәссис обараниң көзитишичә, бу қетимқи хитай деңиз армийәсиниң қизил деңизда елип барған өз пуқралирини қутқузуш һәрикити хитай дөлитиниң “бир бәлвағ, бир йол” дин ибарәт һәрбий истратегийәлик пиланиниң мувәппиқийәтлик орунланғанлиқиниң бишарити дәп қаралсиму, әмма хитай деңиз армийәсиниң күчини һәддин артуқ қудирәтлик дәп пәрәз қилишқа болмайдикән.

Мақалидә оттуриға қоюлушичә, хитай мәркизи һәрбий ишлар комитетиниң бу һәқтики уқтурушини сомалий аден портида һәрбий вәзипә өтәватқан хитай деңиз армийәси 3 - айниң 26 - күни кечидә тапшуруп елип шундин башлап вәзипә иҗра қилишқа атланған.

Мақалидә, хитай деңиз армийәсиниң бу қетимлиқ қутқузуш һәрикитидә тартилған бәзи сүрәт, синалғуларға асасланғанда, қутқузвелинған хитай пуқралири қоллирида дөләт байриқини көтүргән, роһий кәйпиятида җиддийлик болмиған, тәмкин һалда, “җуңголуқ қериндашларни қарши алимиз” дегән лозункилар есилған һәрбий парахотқа чиққанлиқини, буниңдин байрақларниң шу дөләтләрдики хитай әлчиханилири тәрипидин алдин тәйярланғанлиқини шундақла хитай пуқралириниң йәмәндә һечқандақ бир хәтәргә йолуқмиғанлиқини көрүвелишқа болидиғанлиқини илгири сүргән.

Аптор мақалисидә, хитай деңиз армийәсиниң чәтәл пуқралирини қутқузуп, уларға қизғин юмшақ муамилидә болуши вә бу қетимқи һәрикәттә кишиләрниң диққитини тартиш үчүн көп күч сәрп қилиши, бейҗиң һөкүмитиниң “бир бәлвағ, бир йол” истратегийәсини хәлқара җәмийәткә намайән қилишни асаслиқ мәқсәт қилғанлиқини баян қилған.

Хәлқарадики бир қисим иқтисадшунасларниң тәһлиличә, хитай өз мәһсулатлирини явропаға екиспорт қилишта, йәмәнниң деңиз йолидин пайдиланмақчи болуватқан болсиму, әмма йәмәндә сиясий вәзийәт тосаттинла начарлишип уруш һалити шәкиллинип қалса, у чағда йәнә хитай дөлитиниң башқа деңиз йоллиридин пайдилинишиға тоғра келидикән.

Һәрбий ишлар мутәхәссиси обара мақалисидә, хитай “бир бәлвағ, бир йол” истратегийәси билән өзиниң деңиз армийә күчини күчәйтмәкчи болуватқан болсиму, әмма хитайниң уруш парахотлириға иккидин ошуқ күрәшчи айропиланларни орунлаштурушқа болмайдиғанлиқини, шундақла уруш тәҗрибисиниң төвәнлики сәвәбидин америка қатарлиқ дөләтләр билән уруши елип беришиниң әсла мумкин әмәсликини илгири сүргән.

Обара мақалисиниң хатимисидә, һазирқи дөләт рәис ши җинпиңниң хитай дөлитиниң һәрбий күчини үзлүксиз ашуруш үчүн изчил күчәп урушқа тәйярлиқ қиливатқанлиқини илгири сүрүш билән биргә, ху җинтав, җяң земин қатарлиқ рәисләрниң өз дәврдә һәрбий ишларға анчә көңүл бөлмәй, сиясийға күчәп кәткәнликини алаһидә әсләп өткән.

Ахирида зияритимизни қобул қилған, қануншунас ямагаҗо хитайниң деңиз армийәсиниң һәрбий күчи һәққидә тохтилип мундақ деди:

- Хитай деңиз армийәси гәрчә сан җәһәттә көп болисму, әмма техник вә сүпәт җәһәттин төвән, хитайниң көплигән уруш парахотлири кона, башқа дөләтләрдин импорт қилинған парахотлар шундақла тарих нуқтисидин қарисақму, хитай дөлити тарихта бирәр қетимму деңиз урушида ғәлибә қазанған әмәс.

Юқириқи аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт