Tetqiqatchi wang jyenshin: gherbiy shimaldiki xuyzular

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2014-07-14
Share
islam-dinidiki-xuyzular.JPG Yaponiyede neshr qilin'ghan "Islam dinidiki xuyzular" namliq kitabtin süretke élindi. 2014-Yili iyul.
RFA/Qutluq

Yaponiye kanagawa uniwérsitétining tetqiqatchisi wang ji'enshin yaponiye séka'ishiso neshriyati teripidin neshr qilin'ghan "Hazirqi junggodiki milletler we iqtisad" namliq tetqiqat doklat mejmu'eside "Gherbiy shimaldiki xuyzular" serlewhilik tetqiqat doklat maqalisi élan qilghan bolup mezkur maqalide gherbiy shimaldiki we shundaqla Uyghur aptonom rayondiki xuyzularning, yeni tungganlarning diniy étiqad jehettiki erkinliki, bolupmu xanim-qizlarning diniy ma'aripi toghrisida élip barghan tetqiqat uchurlirini otturigha qoyulghan.

Tetqiqatchi wang ji'enshin maqaliside xitayning gherbiy shimalidiki musulmanlarning diniy hoquqini öz qoligha bergenlikini körsetken. Xitaydiki musulmanlarning diniy étiqad jehettinla erkin bolup qalmastin belki xitayning iqtisadni güllendürüsh siyasitidin toluq behri éliwatqan gherbiy shimaldiki xuyzu musulmanlirining öz aldigha bazar igiliki tiklesh bilen birge bundin alghan iqtisadiy paydilirigha yash-ösmürlerning we shundaqla xanim-qizlarning terbiyilinishi üchün mexsus diniy medrise we meschitlerni salghanliqi maqalide körsitilgen.

U,maqaliside ürümchidiki xuyzularning qedimiy meschitliridin biri bolghan shenshi meschitini alahide tilgha élip: "Ürümchidiki bu meschit xuyzularning diniy mektipi,diniy murasimlar, toy-tökün, nezir-chiraghlar ötküzülidighan ghayet zor medeniyet merkizi", dégen.

Maqalide yene ürümchide 1980-yillardin kéyin qurulghan xuyzu xanim-qizlirining mexsus islamiy diniy telim-terbiye élish merkezlirining tesis qilin'ghanliqini we hazirghiche oqutush ishlirining dawamlashliwatqanlini bildürgen.

Xitaydiki xuyzu xanim-qizlirining islamiy ilimlerge bolghan qiziqishining kündin-kün'ge éship bérishi netijiside, ningsha xuyzu aptonom rayonidiki bir qisim neshriyat orunliri ereb tilidiki diniy oqutush kitablirini xitay tiligha terjime qilip basturushni yolgha qoyghanliqini maqalide ilgiri sürgen.

Xitaydiki Uyghur,xuyzu qatarliq milletler oxshash bir din'gha étiqad qilsimu emma ularning qanun aldidiki barawerlik mesilisi heqqide toxtalghan kyushu uniwérsitétining doktor aspiranti muxtarjan abduraxman ziyaritimizni qobul qilip bu heqte toxtilip ötti:

Gherbiy shimaldiki xuyzularning yéza-qishlaqlardiki en'eniwi islam dinini ögitish ma'aripini özgertish üchün musulman elliri bilen bolghan dostluqini kücheytip her qaysi ölke aptonom rayonlar islam elliri bilen bolghan medeniyet almashturush pa'aliyitini köplep élip bérip ,bir qisim xanim-qizlarni ereb we islam ellirige oqush we bilim ashurushqa ewetip, bir qisim musulman elliridin xuyzu xanim-qizlargha mexsus oqutquchilarni teklip qilghanliqimu maqalide alahide eskertilip ötülgen.

Maqalide xuyzu xanim-qizlarning islamiy diniy kiyimler bilen kocha-koylarda erkin azade öz tijaritini qilishi bilen birge hökümet orunlirida xizmet qiliwatqan we shundaqla aliy,ottura,bashlan'ghuch mekteplerde oquwatqan qiz oqughuchilarning erkin-azade halda islamiy kiyimlerni kiyim yüridighanliqini bildürgen.

Pütkül maqalide aptor xitaydiki xuyzu musulmanliri heqqide bir qisim uchurlarni bergen bolsimu emma Uyghur aptonom rayonidiki Uyghurlarning diniy erkinliki toghrisida peqetla toxtalmighan.

Awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet