Зунун қадири: «өлүкүм болсиму хитай реҗимидин йирақ турсун!»

Ихтиярий мухбиримиз учқун
2019-10-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт

1989-Йили яшинип кесәлчан болуп қалған язғучи зунун қадири сабиқ совет иттипақиниң қазақистан иттипақдаш җумһурийитигә туғқан йоқлашқа чиқмақчи болиду. Һалбуки, әйни вақитта аллиқачан 80 яшқа йеқинлап қалған зунун қадириниң саламәтлик әһвалиму таза яхши әмәс иди. У аилисидикиләрниң бу тоғрисидики нәсиһәтлиригиму қулақ салмастин қазақистанға чиқиш пикридә чиң туриду. Шундақ қилип у ахири қазақистанға чиқиду, әмма узун өтмәй алмутада вапат болиду.

Австиралийәдә яшаватқан әдиб әхмәт игәмбәрдиниң ейтишичә, зунун қадириниң әйни вақиттики саламәтлик әһвали интайин начар иди. Шундақ болушиға қаримай, зунун қадириниң өзиниң киндик қени аққан туприқини, аилисидикиләрни ташлап қазақистанға чиқип кетишиниң сәвәби зади немә?

Әхмәт игәмбәрди бу тоғрисида мундақ дәйду: «зунун қадири 80-йиллириниң ахирида қаттиқ ағрип қалиду. Шу вақитларда зунункам аяли зиләйхан һәдәмгә вәсийәт қилған икән. Мени қазақистанға елип чиқип кетиңлар, өлүкүм болсиму хитай фашистлириниң чиркин аяғлириниң астида қалмисун дегән икән. Шу сәвәбтин зиләйхан һәдәм зунун қадириниң вәсийитигә асасән қазақистанға елип чиқип кәткән икән.»

Әхмәт игәмбәрди йәнә кейинки вақитларда алмутада зунун қадириниң вапати һәққидә аңлиғанлири һәққидә тохтилип, мундақ дәйду: «зунункам чеградин өтидиған вақиттиму өзиниң әһвалини өзиму таза яхши билип кәтмәйду, шундақ болушиға қаримай, чеградин өткән икән. Мән кейинки вақитларда алмутада болған чағлиримда аңлисам, зунункам қазақистанға келип узун өтмәйла вапат болған икән. Зунункамниң һаят вақтидики вәсийитигә асасән қазақистандики сәпдашлиридин һашир ваһиди, батур әршидиноф, мәсүмҗан зулпиқаруп вә йүсүпбәг мухлиси қатарлиқлар зунункамниң ахирәтлик ишлириға мәсул болуп, зунункамни алмутадики шәрқ теңи қәбристанлиқиға дәпнә қилған икән. Мән зунункамға замандаш болуш сүпитим билән зунун қадириниң һаятиниң мәлум тәрәплиригә шаһит болдум. язғучи зунун қадири вапатиниң 30 йиллиқи мунасивити билән зунун қадири һәққидә өзүм көргән вә билгән әслимилиримни уйғур хәлқигә хатирә һесабида тәқдим қилдим.»

Зунун қадириниң чәтәлдики вапати һәққидә йәнә һазир түркийәдә яшаватқан профессор султан мамут қәшқәрлиму өз әслимисини тәқдим қилип, мундақ дәйду: «зунун қадири қазақистанға барғандин кийин, шу йәрдики җамаәт әрбаблириға әгәр мән өлүп кәтсәм, мени мушу йәргә дәпнә қилиңлар дегән икән. Зунун қадириниң бундақ қилиши вәтәнни сөймигини, вәтәнни тәрк әткини әмәс. Мәдәнийәт инқилабида лутпулла мутәллипниң қәбрисини партлатқан, шу ишларни зунун қадириму билиду. Шуңа бир күнләрдә мениму хатирҗәм ятқузмай қалмисун, мушу йәрдә болсиму хатирҗәм ятай дәп ойлиған болса керәк.»

Уйғур хәлқиниң атақлиқ язғучиси зунун қадириниң өмриниң ахирқи вақитлирида өзиниң ана вәтинидин айрилишиға, һәтта өлүминиму чәтәлдә таллишиға зади немә сәвәб болған?

Доктор мәмтимин әла бу тоғрисида тохтилип, мундақ дәйду: «зунун қадириниң өмриниң ахирқи вақитлиридики бу таллиши вә җәситиниңму қайтурулмаслиқини тәләп қилиши, язғучиниң қәлбидә хитай һөкүмитигә болған күчлүк қаршилиқи дәп қараймән. язғучи зунун қадири кейинки күнләрдә хитайниң өзиниң җәситигиму җазалаш елип бериш мумкинчиликини һес қилған болуши мумкин. Чүнки хитай әйни вақитта яқуп бәгниңму җәситиниму тинч қоймиған.»

Доктор мәмтимин әла йәнә мундақ дәйду: «зунун қадириниң өзи туғулған юртиға мәңгү қайтмаслиқни нийәт қилип чәтәлгә чиқиши, өзиниң юртиға нисбәтән интайин тирагедийәлик таллаш дейишкә болиду. Бу әлвәттә язғучиниң қәлбидики мәңгүлүк ғуруриниң ипадиси дәп қараймән.»

Доктор мәмтимин әла хитайларниң тарихтин бери өзиниң дүшмәнлириниң җәситини хорлаш арқилиқ өч елиш вә башқиларға ибрәт қилидиған адити барлиқини, еһтимал зунун қадири буни яхши чүшәнгәнлики үчүн мушундақ тирагедийәлик бир таллашта болғанлиқиниму илгири сүриду.

Атақлиқ язғучи зунун қадириниң вапатиниң 30 йиллиқиға беғишланған мәхсус программимизниң ахирқи қисмини диққитиңларға сундуқ.

Толуқ бәт