Zunun qadiri: "Ölüküm bolsimu xitay réjimidin yiraq tursun!"

Ixtiyariy muxbirimiz uchqun
2019-10-30
Élxet
Pikir
Share
Print

1989-Yili yashinip késelchan bolup qalghan yazghuchi zunun qadiri sabiq sowét ittipaqining qazaqistan ittipaqdash jumhuriyitige tughqan yoqlashqa chiqmaqchi bolidu. Halbuki, eyni waqitta alliqachan 80 yashqa yéqinlap qalghan zunun qadirining salametlik ehwalimu taza yaxshi emes idi. U a'ilisidikilerning bu toghrisidiki nesihetlirigimu qulaq salmastin qazaqistan'gha chiqish pikride ching turidu. Shundaq qilip u axiri qazaqistan'gha chiqidu, emma uzun ötmey almutada wapat bolidu.

Awstiraliyede yashawatqan edib exmet igemberdining éytishiche, zunun qadirining eyni waqittiki salametlik ehwali intayin nachar idi. Shundaq bolushigha qarimay, zunun qadirining özining kindik qéni aqqan tupriqini, a'ilisidikilerni tashlap qazaqistan'gha chiqip kétishining sewebi zadi néme?

Exmet igemberdi bu toghrisida mundaq deydu: "Zunun qadiri 80-yillirining axirida qattiq aghrip qalidu. Shu waqitlarda zununkam ayali zileyxan hedemge wesiyet qilghan iken. Méni qazaqistan'gha élip chiqip kétinglar, ölüküm bolsimu xitay fashistlirining chirkin ayaghlirining astida qalmisun dégen iken. Shu sewebtin zileyxan hedem zunun qadirining wesiyitige asasen qazaqistan'gha élip chiqip ketken iken."

Exmet igemberdi yene kéyinki waqitlarda almutada zunun qadirining wapati heqqide anglighanliri heqqide toxtilip, mundaq deydu: "Zununkam chégradin ötidighan waqittimu özining ehwalini özimu taza yaxshi bilip ketmeydu, shundaq bolushigha qarimay, chégradin ötken iken. Men kéyinki waqitlarda almutada bolghan chaghlirimda anglisam, zununkam qazaqistan'gha kélip uzun ötmeyla wapat bolghan iken. Zununkamning hayat waqtidiki wesiyitige asasen qazaqistandiki sepdashliridin hashir wahidi, batur ershidinof, mesümjan zulpiqarup we yüsüpbeg muxlisi qatarliqlar zununkamning axiretlik ishlirigha mes'ul bolup, zununkamni almutadiki sherq téngi qebristanliqigha depne qilghan iken. Men zununkamgha zamandash bolush süpitim bilen zunun qadirining hayatining melum tereplirige shahit boldum. Yazghuchi zunun qadiri wapatining 30 yilliqi munasiwiti bilen zunun qadiri heqqide özüm körgen we bilgen eslimilirimni Uyghur xelqige xatire hésabida teqdim qildim."

Zunun qadirining chet'eldiki wapati heqqide yene hazir türkiyede yashawatqan proféssor sultan mamut qeshqerlimu öz eslimisini teqdim qilip, mundaq deydu: "Zunun qadiri qazaqistan'gha barghandin kiyin, shu yerdiki jama'et erbablirigha eger men ölüp ketsem, méni mushu yerge depne qilinglar dégen iken. Zunun qadirining bundaq qilishi wetenni söymigini, wetenni terk etkini emes. Medeniyet inqilabida lutpulla mutellipning qebrisini partlatqan, shu ishlarni zunun qadirimu bilidu. Shunga bir künlerde ménimu xatirjem yatquzmay qalmisun, mushu yerde bolsimu xatirjem yatay dep oylighan bolsa kérek."

Uyghur xelqining ataqliq yazghuchisi zunun qadirining ömrining axirqi waqitlirida özining ana wetinidin ayrilishigha, hetta ölüminimu chet'elde tallishigha zadi néme seweb bolghan?

Doktor memtimin ela bu toghrisida toxtilip, mundaq deydu: "Zunun qadirining ömrining axirqi waqitliridiki bu tallishi we jesitiningmu qayturulmasliqini telep qilishi, yazghuchining qelbide xitay hökümitige bolghan küchlük qarshiliqi dep qaraymen. Yazghuchi zunun qadiri kéyinki künlerde xitayning özining jesitigimu jazalash élip bérish mumkinchilikini hés qilghan bolushi mumkin. Chünki xitay eyni waqitta yaqup begningmu jesitinimu tinch qoymighan."

Doktor memtimin ela yene mundaq deydu: "Zunun qadirining özi tughulghan yurtigha menggü qaytmasliqni niyet qilip chet'elge chiqishi, özining yurtigha nisbeten intayin tiragédiyelik tallash déyishke bolidu. Bu elwette yazghuchining qelbidiki menggülük ghururining ipadisi dep qaraymen."

Doktor memtimin ela xitaylarning tarixtin béri özining düshmenlirining jesitini xorlash arqiliq öch élish we bashqilargha ibret qilidighan aditi barliqini, éhtimal zunun qadiri buni yaxshi chüshen'genliki üchün mushundaq tiragédiyelik bir tallashta bolghanliqinimu ilgiri süridu.

Ataqliq yazghuchi zunun qadirining wapatining 30 yilliqigha béghishlan'ghan mexsus programmimizning axirqi qismini diqqitinglargha sunduq.

Toluq bet