Уйғурлар: ярмуһәммәд таһир туғлуқ «төһпикар бағвән, от йүрәк қәләмкәш, виҗданлиқ уйғур оғлани» иди

Төһпикар бағвән, от йүрәк қәләмкәш, виҗданлиқ уйғур оғлани ярмуһәммәд таһир туғлуқ 10-июн күни 53 йешида бу дунядин видалашти.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2012-06-13
Share
yarmuhemmed-tahir-305.jpg Ярмуһәммәд таһир туғлуқ әпәнди. (1958-2012)
Photo: RFA

Қабил педагог, уйғур классик әдәбият тәтқиқатчиси, қудадағубиликшунас, 20 дин артуқ китабниң саһиби көзгә көрүнгән уйғур язғучиси, ярмуһәммәд таһир туғлуқниң 10-июн күни кесәл сәвәбидин бу дунядин мәңгүлүк хошлашқанлиқи, уйғур елидики тор бәтләрдә вә радиомизда тарқитилғандин буян, бу қайғулуқ хәвәр уйғур елидә зор тәсир һәм ғулғула қозғапла қалмай, чәтәлләрдики уйғур зиялий язғучилири һәм мәрһум устазниң оқуғучилирини чоңқур қайғуға чөмдүрди.

Программимизни башлаштин бурун, виҗданлиқ қәләм игиси мәрһум ярмуһәммәд таһир туғлуқни аңлиғучилиримизға қисқиғинә тонуштуруп өтимиз. ярмуһәммәд таһир туғлуқ 1958-йили 12-айниң 23-күни атушниң шоруқ кәнтидә туғулған. 1983-Йили шинҗаң университети әдәбият факултетини пүттүрүп, қәшқәр педагогика институтида оқутқучилиқ қилған. 1997-Йили мәктәпниң рәһбәрлири тәрипидин оқуғучиларға милләтчилик, миллий бөлгүнчилик идийисини сиңдүрди, дегән боһтанларға учриғандин кейин, истепа берип, әркин тәтқиқат билән шуғулланған. У һаятиниң ахириғичә, «оғлум алдиңға қара», «уйғурларда пәрзәнт тәрбийиси», «қаидә йосунлар», «һаят вә мувәппәқийәт», «һаят босуғида» вә «бовам шундақ өгәткән» намлиқ йүрүшлүк китаблири болуп, пәлсәпивийилики юқири болған 20 дин артуқ җамаәткә тонушлуқ китаблири бар. Болупму мәрһумниң қудадғубиликшунаслиқтики төһписини алаһидә тилға елишқа тоғра келиду. У йәнә «қотадғубилик» ни романлаштуруп ишләп оқурмәнләргә сунған иди.

Йеқинқи йилларда мәрһум җигәр раки кесилигә гириптар болған болуп, хотәндә давалиниш җәрянида 10-июн күни 53 йешида бу дунядин видалашти. Униң вапати уйғурлар үчүн уйғур қәләмкәшлири үчүн, уйғур әдәбият тәтқиқат саһәси үчүн чоң бир йоқитиш. Уйғур тор бәтлиридә униң вапатиға атап мәхсус әслимә вә мәрсийиләр елан қилинмақта, йәнә униң һаят чеғида учриған азаб оқубәтлири һәқсизлиқлири кишиләрдә ғулғула һәм чоң тәсир қозғиди.

Ярмуһәммәд таһирниң һаятидин хәвәрдар кишиләрниң инкасиға қариғанда мәрһумниң җигәр раки кесили билән ағриғанлиқи, давалиниш үчүн бир қанчә йүз миң йүән кетидиғанлиқи һәққидики хәвәр җәмийәткә таралғандин кейин, уни билидиған садиқ оқурмәнлири, уни һөрмәт қилидиған уйғур җамаити арисида униң давалинишиға атап ианә топлаш пикри болған. Әмма мәрһум «мән ианә қобул қилмаймән, давалиниш тоғра кәлсә, пәқәт әмгәк мевилиримниң һәққигә давалинимән» дәп рәт қилған икән. Уни сөйидиған хәлқ мәрһумниң бу арзусиға лайиқ һалда униң китаблирини сетивелиш паалийити уюштуруш амалини ойлап тепип, ярмуһәммәд таһирниң китаблирини сетиш паалийити уюштурған әмма буму һөкүмәт даирилириниң, бәзи актипларниң тосқунлуқиға учриған. Буниң тәпсилатини бу хил китаб сетиш паалийитигә қатнашқан, исмини ашкарилашни халимиған, өзини мәрһумниң садиқ оқурмини, дәп тонуштурған бир яш баян қилип бәрди.

Алимни қәдирләшни билгән уйғурлар мәрһумниң төһпилирини, униң есил пәзилитини мәңгү әсләйду. Униң китаблирини қәдирләп сақлайду әлвәттә. Хәлқара қәләмкәшләр уйғур мәркизи рәиси қәйсәр озһун әпәнди ярмуһәммәдкә хәлқарадики пүткүл уйғур қәләмкәшләр намидин чоңқур тәзийә билдүрүш билән тәң мәрһумни «устаз ярмуһәммәд һәқиқий язғучиларға хас миллитигә болған бурч туйғуси, пак виҗдани, адимийлик есил пәзиләтлири билән бизгә һәқиқәтән байрақдар иди» дәп әслиди.

Мәрһум ярмуһәммәд таһир туғлуқ вапати һәққидики мәзкур программимизда асаслиқ мәрһумниң һаяти вә әмгәк мевилири һәққидә тохталдуқ. Келәрки программимизда униң чәтәлләрдики оқуғучилири вә сәпдашлиридин униң йетүк пишқан бир педагог, ирадилик вә җасарәтлик, виҗданлиқ бир уйғур оғлани икәнлики һәмдә әсәрлириниң илмий қиммити һәққидики баһалар һәққидә тәйярланған программимизни диққитиңларға сунимиз.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.