Afghanistandiki Uyghur köchmenlirining endishiliri xelq'ara metbu'atlardin orun élishqa bashlidi

Talibanlar hakimiyitining afghanistanda qaytidin bash kötürishige egiship, afghanistandiki Uyghur musapirlirining we köchmenlirining “Qosh endishe” ichide qéliwatqanliqi xelq'ara metbu'atlardin köplep orun élishqa bashlidi.

CNN Agéntliqining 5-séntebirdiki xewiride éytilishiche, ularning muxbirlar guruppisi afghanistanda panahliniwatqan bir qisim Uyghurlar bilen söhbetleshken. Bu jeryanda xitay bilen taliban otturisidiki yuquri pellige chiqiwatqan hemkarliq tüpeylidin afghanistandiki bu Uyghurlarning xitaygha qayturulush xewpidin qandaq endishide qéliwatqanliqi téximu teplisi melum bolghan. Xewerde éytilishiche, ular söhbetleshken tuxan a'ilisi buningdin 45 yil ilgiri xitay hökümitining zulumliri tüpeylidin yerken nahiyesidin qéchip chiqqanlar bolup, emdilikte talibanlar hökümitining xitay bilen barghanséri yuquri pellige chiqiwatqan “Dostluq” munasiwitidin endishe qilmaqta iken. U bu heqte söz qilip: “Ilgiri biz köp japa-musheqqetlerni bashtin kechürgen iduq. Emdi téximu éghir künler béshimizgha kélish aldida turmaqta,” dégen.

Xewerde éytilishiche, xitay hökümiti izchil “Sherqiy türkistan islam herkiti” teshkilatining afghanistandiki pa'aliyetliri heqqide shikayet qilip kéliwatqan bolup, amérika hökümiti bu teshkilatni térorluq teshkilatliri tizimlikidin chiqiriwetkendin kéyin, ularning bu heqtiki shikayetliri téximu yuquri pellige chiqishqa bashlighan. Jorji washin'gton uniwérsitétining proféssori shan robérts bu heqte söz qilip: “Bundaq bir teshkilatning mewjutluqini körsitidighan ispatlar bolmighanliqtin amérika hökümiti mushu qararni alghan. Emma xitay hökümiti mushuni bahane qilip özlirining térorluqning tehditlirige uchrawatqanliqini tekitlimekte. Shuningdek özlirining Uyghurlarni basturush herkitini yolluq qilip körsitishke urunup kelmekte,” dégen.

Xewerde éytilishiche, nawada xitay hökümiti “Térorchi Uyghurlarni ötküzüp bérish” ni telep qilsa “Pütün küchi bilen xitaygha xoshamet qiliwatqan” talibanlar hökümitining del mushu bigunah Uyghurlarni tutqun qilipla xitaygha yollap bérishi éhtimalgha bek yéqin iken. Chünki bu Uyghurlarning afghanistan'gha kelginige yérim esir bolup qalghan bolsimu, ularning héchqaysisining qolida téxiche pasport yoq iken. Shundaq bolghanliqi üchün ularning afghanistandin bashqa yerge kételishi mumkin emes iken.