Amérika birleshme agéntliqining muxbirliri Uyghur élida ziyaretke orunlashturulghan

Muxbirimiz irade
2021-05-06
Share

Xitay da'iriliri ötken ay bir qisim chet el axbaratlirining muxbirlirini Uyghur élida 5 künlük ziyaretke teklip qilip ziyaretke orunlashturghan bolup, ular arisida amérika birleshme agéntliqining muxbirlirimu bar idi.

Ular bu ziyaretke asasen yazghan xewirini 6-may küni élan qilghan. Muxbirlar xewiride bu ziyaretning xitay hökümiti özini aqlash üchün yolgha qoyghan teshwiqat herikitining bir parchisi ikenlikini eskertken.

Birleshme agéntliqining xewirige qarighanda, bu muxbirlar ürümchi, qeshqer we aqsu qatarliq jaylarda ziyarette bolghan. Ular qeshqerdiki héytgah jamesini ziyaret qilip, mezkur jamening imami memet jüme bilen sözleshken. Memet jüme ilgiri 4000-5000 etrapida adem namaz oquydighan bu meschitte hazir 800-900 kishi namaz oquydighanliqini bildürgen. Biraq u buning sewebini bu yerde cheklime bolghanliqtin emes, belki kishilerning idiyeside özgirish bolghanliqtin, dep chüshendürgen. Memet jüme yene Uyghur élida meschitlerning chéqilip buzghunchiliqqa uchrawatqanliqinimu inkar qilghan. Xitay da'irilirimu "Biz meschitlerni yéngilawatimiz," dégen.

Birleshme agéntliq muxbirlirining bayan qilishiche, xitay da'iriliri ulargha Uyghur élida diniy cheklime yoqliqini körsetmekchi bolghan bolsimu, biraq ular ziyariti dawamida kishilerning herqandaq diniy pa'aliyitining cheklimige uchraydighanliqini hés qilghan. Chünki ular Uyghurlar ishleydighan xu'afu toqumichiliq zawutini ziyaret qilghanda, zawut bashliqi "Uyghur ishchilar öyliride rozi tutsa bolidu, lékin zawut yataqlirida ishchilar dem élishi kérek, ular ishleydighan bolghachqa salametlikige diqqet qilmisa bolmaydu, shunga yataqlarda rozi tutushigha yol qoymaymiz," dégen. Bir bashlan'ghuch mektep mudiri: "Din bilen ma'arip ayriwétilgenliktin oqughuchi balilar rozi tutmaydu" dése, héytgah jamesining imami memet jüme "Rozi tutush kichik balilarning ösüp yétilishige ziyanliq," dégen.

Xitay hökümiti bu ziyaret arqiliq chet ellik muxbirlargha Uyghur élida diniy cheklime yoqliqini körsetmekchi bolghan bolsimu we muxbirlargha "Gherblik siyasetchiler we gherb axbaratliri dégenlerge ishenmenglar, körgininglarni yézinglar" dep qayta-qayta eskertken bolsimu, biraq birleshme agéntliqning muxbirliri özlirining körgenliri asasida xewer élan qilghan. Birleshme agéntliqning bu xewirige "Xitayda ramizan: diniy cheklimiler étiqadchi ammining aziyishigha seweb boldi" dep mawzu qoyghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet