Америка террорлуқ мәсилисидә немишқа хитайниң гепигә ишәнгән?

Мухбиримиз җәвлан
2020-11-11
Share

10-Ноябир америкида чиқидиған "дипломатийә" журнилида "америка террорлуқ мәсилисидә немишқа хитайниң гепигә ишәнгән?" намлиқ бир мақалә елан қилинған болуп, америка һөкүмитиниң әйни чағда немишқа "шәрқий түркистан ислам һәрикити" тәшкилатини терролуқ тизимликигә киргүзүп қойғанлиқи тәһлил қилинған.

Мақалидә ейтилишичә, америка ташқий ишлири министири майк пампейо 10-айниң 20-күни "шәрқий түркистан ислам һәрикити" тәшкилатини террорлуқ тәшкилати тизимликидин чиқиривәткәндин кейин, хитай буниңға күчлүк наразилиқ билдүргән. Чүнки хитай мәзкур тәшкилатни уйғурлардин келидиған террорлуқ тәһдитиниң бир қисми дәп қарайдиған болуп, мушуни баһанә қилип уйғурларни қәбиһ усулда бастуруп кәлгән иди.

Әслидә 2001-йил 10-айда америка призидени җорҗ буш "асия иқтисадий һәмкарлиқ йиғини" да хитайниң "террорлуққа қарши күрәш" ни баһанә қилип аз санлиқ милләтләргә зиянкәшлик қилмаслиқи керәкликини ейтқан. 2002-Йил 3-айда америка ташқий ишлар министириниң ярдәмчиси лорн кринер "уйғур аптоном районидики бир аз көпрәк әркинлик тәләп қиливатқан кишиләрни террорчи дейиш хата" дегән. Әмма хитайниң "шәрқий түркистан ислам һәрикити 90-йилларда 200 нәччә қетим террорлуқ һуҗуми қозғиди, 162 адәм өлди, 440 адәм яриланди," дәп тохтимай ялған тәшвиқ қилиши вә әрз қилиши нәтиҗисидә америка 2002-йил 8-айда "шәрқий түркистан ислам һәрикити" ни "террорлуқ тәшкилати" дәп тизимлап қойған. 2009-Йил 9-айда бирләшкән дөләтләр тәшкилатиму мәзкур тәшкилатни кишилик һоқуқ кеңишиниң террорлуқ тәшкилати тизимликигә киргүзүп қойған.

Бу мақалидә йәнә мунулар қәйт қилинған: америка қозғиған "террорлуққа қарши җәң" пәйда қилған исламий фобия (мусулманлардин қорқуш писхикиси) дин хитай наһайити кәм учрайдиған пурсәтни көрүп йәткән болуп, уйғур мусулманлирини хәлқараға террорчи көрситиш арқилиқ хәлқараниң бу милләткә болған қаришини түптин өзгәртмәкчи болған. Шуниңдин башлап хитай һөкүмити уйғурларни "хитайни парчилашқа урунидиған бөлгүнчи, хәлқараға тәһдит салидиған террорчи" дегән нам билән қарилап, уларни бастуруш вә йоқитиш қәдимини тезләткән вә буни юқириқи бәтнамлар билән хәлқараға һәқлиқ көрситишкә урунған. Буниң үчүн хитай "шәрқий түркистан ислам һәрикити" тәшкилатини "хәлқара террорлуқ тәшкилати тизимлики" дә давамлиқ турғузушқа күчәп кәлгән; һәтта "шәрқий түркистан террорчилири" намлиқ ақ ташлиқ китаб елан қилған.

Мақалидә көрситилишичә, американиң "11-синтәбир вәқәси" дин кейин, йәни 2002-йил "шәрқий түркистан ислам һәрикити" тәшкилатини "террорлуқ тәшкилати" дәп бекитиши бу тәшкилатниң әмәлий әһвалиға қарап бекиткән қарари әмәс, бәлки террорлуққа қарши мәйданини билдүрүш үчүнла чиқарған қарари икән. Әмәлийәттә бу тәшкилат хитайда болсун яки дуняниң һәр қандақ йеридә болсун, һечқандақ террорлуқ паалийити елип бармиған. 2003-Йил 10-айда мәзкур тәшкилатниң башлиқи пакистанда қораллиқ һуҗумға учрап өлүп кәткәндин кейин, бу тәшкилат әмәлийәттә мәвҗут болмиған, әмма хитай "бу тәшкилат қайта тирилди" дәп ялған тәшвиқатини давамлаштурған. Мақалидә мундақ дейилгән: "әгәр ‹11-синтәбир вәқәси' йүз бәрмигән, ‹дуня миқясида террорлуққа қарши күрәш' мәйданға кәлмигән болса, мәзкур тәшкилатму оттуриға чиқип қалмиған болатти."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт