Amérikaning bi'ométriye sahesidiki nopuzluq bir tetqiqatchining Uyghur rayonida nutuq sözligenliki tenqidke uchridi

• Muxbirimiz erkin
  2019-09-13

Gherb ilmiy tetqiqat sahesi Uyghur mesilisi seweblik xitay bilen bolghan alaqisini közdin kechürüwatqan bir waqitta, amérikadiki nopuzluq bir bi'ométriye ilmiy tetqiqatchisining ötken yili Uyghur rayonida ötküzülgen bir yighin'gha qatniship, yighinda nutuq sözlishi tenqidke uchridi.

Amérika taratqulirining ashkarilishiche, amérikidiki michigan uniwérsitéti bi'ométriye tetqiqat guruppisining bashliqi anil ja'in ötken yili 8‏-ayda teklipke bina'en ürümchide ötküzülgen “Xitay bi'ométriyelik tonush jem'iyiti” ning yighinigha qatniship, yighinda nutuq sözligen. Uning xitay hökümiti Uyghur rayonida 2 milyondek kishini yighiwélish lagérlirigha qamap, yüz tonush apparati, d n a uchur ambiri qatarliq yuqiri téxnikiliq wasitiler arqiliq Uyghur jem'iyitini omumyüzlük nazaret astigha alghan bir mezgilde ürümchidiki bu yighin'gha qatniship nutuq sözlishi amérika ilim sahesi we taratqulirining diqqitini qozghighan. 

“Kodastori” namliq tor békitining xewiridin ashkarilishiche, anil ja'in kompyutér ilmiy we bi'ométriyelik shekillerni tonush ilmiy saheside dunyadiki eng nopuzluq tetqiqatchilarning biri iken. U, ürümchide ötküzülgen yighinda “Bi'ométriye nuqtisidin: emdiki nöwette néme bar‚” dégen témida nutuq sözligen. Xewerde, anil ja'inning bi'ométriye téxnikisi xitayning “Térrorluqqa” qarshi turush namida yüzminglighan Uyghurni tutqun qilip, “Qayta-terbiyelesh lagérliri” gha qamishida muhim rol oynighanliqi, uning bu ehwalda ürümchige bérip nutuq sözlishi ilim sahesining naraziliqini qozghighanliqi tekitlen'gen.

Xewerde qeyt qilinishiche, amérikaliq Uyghurshunas derén baylér anil ja'inning asasliq chong taratqularning hemmisi Uyghur rayonidiki lagér sistémisi we bi'ométrik uchur ambiri heqqide xewer bergen, shundaqla bu yighin ürümchide ötküzülgen bir ehwalda uninggha qatnishishi “Téximu qorqunchluq” dégen.