Җонасан шанзер: “немә үчүн уйғурларни бастуруш һәрикитиниң пиланлиғучисини җазалишимиз лазим?”

Уйғурлар дияридики сиясий бастуруш һәрикити дуняниң диққәт мәркизигә чүшкәндин буян хитай тәрәпни җазалаш һәққидә түрлүк мулаһизиләр оттуриға чиқмақта. “вашингтон почтиси” гезитиниң 8-июл санида елан қилинған җонасан шанзерниң бу һәқтики мақалисини әнә шуларниң җүмлисидин дейишкә болиду.

Аптор нөвәттики америка-хитай сода урушини чөридигән һалда “америка-хитай мунасивити бу сәвәбтин қандақ йөнилишкә меңиштин қәтийнәзәр хитайниң кишилик һоқуқни дәпсәндә қилиш қилмишиға қарита америка қәтий мурәссәгә кәлмәслики лазим” дәп көрситиду.

Апторниң қаришичә, хитайниң тибәт районидики қилмиш-әтмишлири нәччә он йиллардин буян изчил тәнқид темиси болуп кәлгән. Әмдиликтә болса хитай һөкүмитиниң милйонлап уйғурни “тәрбийиләш мәркизи” гә қамивелип, уйғурларни бастуруш һәрикитини давам әттүрүши сүрийә президенти бәшәр әсәдниң қирғинчилиқидин қалсила иккинчи орундики залимлиқ қилмиши болуп қалмақтикән. Гәрчә бу ишларға қарита америка һөкүмити ислам дунясидин зор дәриҗидә пәрқлиқ инкас қайтуруватқан болсиму, йеқиндин буян американиң бу һәқтики садалири пәскойға чүшүп қалған. Буниңда америка хитай билән болған мунасивәттики иқтисадий, сиясий вә һәрбий амилларни ойлашқан болуши еһтималға йеқин болсиму, уйғурлар дияридики бастуруш һәрикәтлириниң лайиһәлигүчилирини җазалаш тамамән мумкин икән. Йәнә келип буни бейҗиңға хирис пәйда қилмай турупму қилғили болидикән. Чүнки чен чүәнгони “йәр шари магнетский қануни” бойичә җазалашниң барлиқ шәртлири һазир толуқ һазирлинип болди, дейишкә болидикән.

Җонасан мушу қатарда он миңлиған “хәлққә қулайлиқ сақчи понкити” қуруш, милйонлап уйғурни лагерға қамаш, бу мәһбусларни роһий вә җисманий җәһәтләрдин қийнаш, сәбий гөдәкләрни ата-анилиридин җуда қилиш вә уларниң уйғурлуқ кимликини өзгәртиш қатарлиқ ишларға чен чүәнгони җавабкар, дәп көрситиду. Шуниңдәк уни шималий корейә вә ирандики мустәбитләрни җазалаш билән бир қатарда җазалашни тәвсийә қилиду. 

Мәлум болушичә, җонасан шанзер илгири америка қошма штатлири малийә министирлиқида террорлуқ малийиси анализчиси болуп ишлигән болуп, нөвәттә “демократийини һимайә қилиш фонди” ниң муавин рәисликини өтимәктикән.